Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
228
ISSN:3030-3621
ARAB TILI HARFLARINING TALAFFUZINI SAMARALI O’QITISH
METODIKASI
Samarqand Davlat Chet Tillar Instituti Sharq tillar fakulteti Filalogiya va
tillarni o’qitish yo’nalishi (Yapo’n tili ) 2-kurs talabasi
ASRAFOVA SARVINOZ TO’LQIN QIZI
ANNOTATSIYA.
Ushbu maqolada arab tili harflarining to’g’ri talaffuzini o’rganish bo’yicha
samarali metodikalar tahlil qilinadi.Etibor ko’proq fonetik yondashuv,amaliy mashqlar
va zamonaviy texnologik vositalardan foydalanishga qaratilgan.Metodik yondashuvlar
orqali o’quvchilarda to’g’ri talaffuz qilish madaniyatini shakillantirish yo’llari ko’rib
chiqiladi.Ilmiy yondashuvlarga asoslangan takliflar bilan yakunlanadi.
KALIT
SO’ZLAR:
Fonetik
tahlil,zamonaviy
yondashuvlar,amaliy
mashqlar,amaliyotda qo’llangan natijalar.
ASOSIY QISM
Fonetikasi o’ziga xos va murakkab tizimga ega bo’lib, talaffuzdagi eng kichik
tafovutlar so’z ma’nosini o’zgartirishi mumkin.Shu sababli arab tilidagi harflarning
to’g’ri talaffuzini o’rganish, ayniqsa, arab tili o’z ona tili bo’lmaganlar uchun, muhim
va dolzarb masala hisob lanadi.Arab tilida jami 28ta harf mavjud bo’lib , ular og’iz
bo’shlig’ining turli nuqtalaridan (makhorij) hosil qilinadi. Bu esa ko’pchilikda
qiyinchilik tug’diradi.Hozirgi kunda shunga doir juda ko’plab ilmiy ishlar olib
borilmoqda ilmiy maqolalar yozilmoqda. Shu jumladan juda ko’plab o’qigan
maqolalarimda arab tili talaffuzini o’rganishga doir turli xil metodlar keltirib o’tilgan
va bular samarali ekanligi asoslangan. Ulardan men quyidagilarni keltirib o’taman.
1.Innovatsion metodlar:Kommunikativ yondashuv;Talabalarni arab tilida erkin
fikr bildirishi,og’zaki muloqotga jalb etish.Axborot texnologiyalaridan foydalanish:
Ijtimoiy tarmoqlar,til o’rganish ilovalari,audio va video materiallar orqali o’rganish.
2.Lingvistik va nolingvistik to’siqlarni bartaraf etishga qaratilgan usullar:
Oddiy va qisqa dialoglardan boshlash,xatolardan qo’rqmaslik,eshitish orqali
ko’nikma hosil qilish, har kuni tarjima bilan shug’illanish .Bu metodlar
M.B.Yangiboyeva ( “ Arab tili globallashuv davrida :Innovatsion yondashuvlar
metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy- amaliy anjuman materiali bo’lgan.Arab tilini
o’rganish:Muammolar va yechimlar mavzusidagi ilmiy maqolasida amaliy taribalar
asosida berilgan umumiy tavsiyalar hisoblanadi.
2.Kommunikativ
metod.Talaffuzga
katta
e’tibor:Ko’plab
Osiyo
mamlakatlarida,xususan,
Misr
va
Saudiya
Arabistonda,til
o’rganishning
kommunikativ metodlari keng tarqalgan.Ushbu metodda talaffuz,so’zlashuv va amaliy
mashqlar ustuvor hisoblanadi.Maqsad o’quvchiga arab tilida so’zlashish va
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
229
ISSN:3030-3621
tushunishni o’rgatish.Bu metod haqida Abdullayeva R.M.(Aab tili global lashuv
davrida:Innovatsion yondashuvlar va o’qitish metodikasi xalqaro ilmiy-amaliy anjuma
materiali)Arab tilini o’qitishda zamonaviy metodlar va jahon tajribasi mavzusidagi
maqolasida keltirib o’tgan. Bundan tashqari Umarov A.A. ham ( Oriental
Renaissance: Innovative, educational,natural and Social Sciences Scientific Journal
impact Fator Advanced Science Index Factor jurnalida chiqqan.”Arab tilining fonetik
va leksik xususiyatlari va ularni o’qitish
Jarayonida inobatga olish”mavzusidagi maqolasida quydagilarni aytib
o’tgan.Arab tili tovush larning hosil bo’lish joyi bo’yicha uyg’un taqsimlanish:Tovush
paychalaridan labgacha,orqa tildagi tovushlar qoida tariqasida,qattiq harflarning
talaffuzi alohida kuch va maxsusus tayorgarlikni talab qiladi deb keltirib o’tgan.
Sapashov Z.A. (Central Asian journal of Academic Research)jurnalida; arab tilini
o’qitishning an’anaviy va zamonaviy usullari tadqiqi nomli maqolasida arab tili
talaffuzini samarali o’rganish metodlari to’g’risida quyidagilarni aytib
o’tgan.1.Matnlarni yodlash usuli: Bu usul arab tilini o’rganishning eng qadimiy shakli
hisobla nadi.Bunda hadislardan parchalar yodlash orqali o’quvchilar talaffuz va ifodani
to’g’ri shakillantirishga katta e’tibor beradi.Kommunikativ yondashuv.Bu usul arab
tilini amaliyotda qo’llashga qaratilgan.O’quvchilar nutqiy mashqlarga va suhbatlarga
keng jalb qilinadi.Bu esa nafaqat grammatikani,balki muloqot ko’nikmalarini ham
rivojlantiradi.Gammifatsiya; O’yin uslubi orqali til o’’rganish o’quvchilar uchun
qiziqarli
va
rag’batlantiruvchi
bo’lib,ularning
mativatsiyasini
oshiradi.Misol,o’qituvchi arab tilidagi so’z boyligini oshirish uchun viktorinalar
o’tkazadi, (eshitgan harfingni top) kabi o’yinlar o’ynaladi.Ushbu o’qigan
maqolalarimdan kelib chiqib men ham ikki hafta ya’ni 9 soat mobaynida o’z
o’quvchilarim bilan tajriba qilib ko’rdim.Guruhimizda 12ta o’quvchi bor va men bular
bilan o’qigan maqolalarimda keltirilgan asosoli metodlarni birin-ketin qo’llab ko’rdim
va natijada birinchi metod matnlarni yodlash metodidan so’ng 60% ,ikkinchi metod
kommunikativ yondashuvdan so’ng 75% va so’ngi gammifikatsiya metodidan so’ng
imtihon natijalarida 86% ko’rsatkich qildi.
XULOSA.
Til o’rganishni endigina boshlagan o’quvchilar ko’plab qiyinchiliklarga duch
kelishadi xoh u arab tili bo’lsin xoh boshqa til .Aslini olganda hamma tilni o’rganish
startegiyasi va o’rganishdagi xatolar ham bir xil bo’ladi va hamma muammoga yechim
toppish imkoni bo’lganidek bu qiyinchiliklarga ham yechim bor albatta shu jumladan
men qisqa muddat davomida 18 yoshgacha bo’lgan o’quvchilarim bilan o’tkazgan
tajribamdan va o’qigan maqolalarimdan kelib chiqib kommunikativ yondashuv va eng
ko’p samara bergan gammifikatsiya usuli samarali bo’lganini aytib o’ta olaman.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.
Yangiboyeva M.B.(Arab tilini o’rganish:muammolar va yechimlar )maqolasi ,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
230
ISSN:3030-3621
2.
Sapashev Z.A.(Arab tilini o’qitishning an’anaviy va zamonaviy usullari tadqiqi ),
3.
Umarov A.A.(Arab tilining fonetik va leksik xususiyatlari va ularni o’qitish
jarayonida inobatga olish),
4.
Abdullayeva R.M.(Arab tili globallashuv davrida Innovatsion yondashuvlar va
o’qitish metodikasi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiali) .
