Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
54
ISSN:3030-3621
MIOKARD INFARKTINING SABABLARI, XAVF OMILLARI, KLINIK
BELGILARI, TASHXISLASH USULLARI HAMDA ZAMONAVIY
DAVOLASH YO‘LLARI
Umarova Oysara Kazimovna
Qo‘rg‘ontepa Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoat salomatligi texnikumi xirurgiya
va reanimatsiya fani o‘qituvchisi.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada miokard infarktining sabablari, xavf omillari,
klinik belgilari, tashxislash usullari hamda zamonaviy davolash yo‘llari haqida batafsil
ma’lumot berilgan. Shuningdek, infarktdan keyingi reabilitatsiya va kasallikning oldini
olish bo‘yicha profilaktik choralar yoritilgan. Maqola tibbiyot yo‘nalishida tahsil
olayotgan talabalar, shifokorlar hamda yurak salomatligi bilan qiziqadigan keng
kitobxonlar ommasi uchun mo‘ljallangan.
Kalit so’zlar:
Miokard infarkti, yurak xuruji, ateroskleroz, tromb, koronar
arteriya, EKG, angiografiya, reabilitatsiya, yurak kasalliklari, profilaktika.
KIRISH
Miokard infarkti
- yurak mushagi ishemiyasining o'tkir davri bo'lib, u qon
ta'minoti buzilganida qon yurakka oqishining to'xtashi bilan tavsiflanadi. Agar o'n besh
daqiqa ichida qon yana oqishni boshlamasa, yurakning bir qismi o'ladi (yurak
mushaklari nekrozi). Bu yurakning o'lik to'qimalarga ega bo'lgan qismi bo'lib, miokard
infarkti deb ataladi.Nekroz keng yoki kichik o'choqli bo'lishi mumkin. Nekrozning
joylashishiga ko'ra: old tomon miokard infarkti, yon tomon miokard infarkti va
interventrikulyar infarktlar mavjud.60 yoshgacha bo`lgan erkaklarda miokard infarkti
xuddi shu yoshdagi ayollarga qaraganda besh marta tez-tez uchraydi. Bu erkaklarda
aterosklerozning erta rivojlanishi bilan bog'liq.
Sabablari
Miokard infarktining asosiy va eng ko’p tarqalgan sababi — yurak mushagini
qon bilan va shunga mos ravishda kislorod bilan ta’minlaydigan toj (koronar)
arteriyalardagi qon oqimining buzilishi. Ko’pincha bunday buzilish arteriyalar
aterosklerozining fonida yuzaga keladi va unda tomirlarning devorida aterosklerotik
pilakchalar (blyashkalar) paydo bo’ladi. Ushbu kasallikning boshqa sabablari:
Yurak ishemik kasalligi;
Qandli diabet, gipertoniya;
Semizlikning har qanday bosqichi;
Stressli vaziyatlar;
Nikotin va spirtli ichimliklarga qaramlik.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
55
ISSN:3030-3621
Miokard infarkti belgilari
Yurak xuruji rivojlanishida alomatlar darhol emas bosqichma-bosqich yuzaga
keladi:
Stenokardiya;
Shundan so’ng, ko’krak qafasidagi yonish hissi bilan yurakda kuchli
og’riqlar paydo bo’ladi. Og’riq qo’llarga, yelkaga, oshqozon va pastki
jag’ga, shuningdek, tananing boshqa organlari va qismiga tarqalishi
mumkin;
Rangparlik, sovuq va yopishqoq teri chiqishi;
Aritmiya;
Ko’ngil aynishi, qayt qilish;
Qo’rquv, xavotir, o’layotgandek his;
Yurak to’qimalarining nekrotik zararlanishi varaja (ya’ni yurak
yetishmovchiligidagi og’ir asoratlar), past qon bosimi, nafas qisilishi, oyoq va
qo’llarning shishishiga olib kelishi mumkin. Tomirlarda blyashkalar paydo bo’lishi
davrida belgilar namoyon bo’lishni to’xtatadi.
Tashxis
Miokard infarktini aniqlash uchun zamonaviy diagnostika usullari qo‘llaniladi:
- Elektrokardiografiya (EKG): yurakdagi elektr faollik o‘zgarishini aniqlaydi
- Yurak markerlari (troponin, CK-MB): yurak mushagining shikastlanishini
ko‘rsatadi
- Echokardiografiya: yurak mushaklarining qisqarish qobiliyati va strukturaviy
o‘zgarishlarini baholaydi
- Koronar angiografiya: arteriyalarning qanchalik tiqilganini ko‘rsatadi, davolash
taktikasini belgilashga yordam beradi
Davolash:
Infarkt holatida tezkor yordam hayot uchun juda muhimdir. Davolash usullari:
Farmakologik:
- Aspirin: qon ivishini kamaytiradi
- Nitratlar: yurak yukini kamaytiradi
- Beta-blokatorlar: yurak urishini sekinlashtiradi
- ACE-ingibitorlar: qon bosimini tushiradi, yurak mushagini himoya qiladi
- Statinlar: xolesterinni pasaytiradi
Invaziv:
- Perkutan koronar intervensiya (angioplastika + stent): tiqilgan arteriyani ochib
beradi
- Koronar arteriya bypass operatsiyasi: qon oqimini tiklash uchun aylanma yo‘l
yaratiladi.
Reabilitatsiya
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
56
ISSN:3030-3621
Miokard infarktidan so’ng yurakni tiklash va kelajakdagi infarktlardan
himoyalanish uchun reabilitatsiya zarur:
-
Jismoniy reabilitatsiya: yurak uchun xavfsiz mashqlar;
-
Dori vositalarini doimiy qabul qilish;
-
Ovqatlanish tartibini o’zgartirish (kam tuzli, kam yog’li);
-
Psixologik yordam va stress nazorati;
-
Chekish va spirtli ichimliklarni butunlay tashlash;
-
Tibbiy ko’riklardan muntazam o’tish.
Profilaktika
Miokard infarktning oldini olish uchun quyidagilarga amal qilish zarur:
-
Sog’lom ovqatlanish: sabzavot, meva, baliq, don mahsulotlarini ko’proq
iste’mol qilish;
-
Kuniga kamida 30 daqiqa jismoniy faollik;
-
Ortiqcha vazndan xalos bo’lish;
-
Chekishni tashlash;
-
Qon bosimi, qand va xolestirin darajasini nazorat qilish;
-
Stressni boshqarish usullarini o’rganish.
XULOSA
Miokard infarkti yurak-qon tomir tizimining eng xavfli va hayot uchun tahdid
soluvchi holatlaridan biridir. U yurak mushagining qon bilan ta’minlanishi to‘satdan
to‘xtaganida yuzaga keladi va agar vaqtida yordam ko‘rsatilmasa, og‘ir asoratlar, hatto
o‘lim bilan tugashi mumkin. Zamonaviy tashxis usullari va davo choralarining
mavjudligi infarkt oqibatlarini kamaytirishga yordam beradi. Biroq kasallikning oldini
olish, xavf omillarini nazorat qilish,sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va
muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tish bu borada eng muhim omillardir. Miokard
infarktining erta aniqlanishi va to‘g‘ri davolanishi inson hayotini saqlab qolishda hal
qiluvchi rol o‘ynaydi. Bundan tashqari inson o’z salomatligiga bee’tibor bo’lmasligi
kerak, har narsaga asabiylashish ham yurakka yomon ta’sir ko’rsatib og’ir kasalliklarga
olib kelishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Мирзакаримов М.М., Каримов Ш.К. "Кардиология", Тошкент: «Tibbiyot»,
2020.
2.
Harrison’s Principles of Internal Medicine, 21st Edition. McGraw Hill Education,
2022.
3.
Task Force of the European Society of Cardiology (ESC). "2023 ESC Guidelines
for the management of acute coronary syndromes", European Heart Journal, 2023.
4.
Kasani K.R., Movahed M.R. "Risk factors and outcomes in acute myocardial
infarction", Journal of Clinical Medicine Research, 2021.
5.
O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi. "Yurak-qon tomir kasalliklari
profilaktikasi bo‘yicha metodik qo‘llanma", Toshkent, 2022.
