Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
298
ISSN:3030-3621
MAVZU: 11-12 YOSHDAGI FUDBOLCHI QIZLARNING JISMONIY
SIFATLARINI TEXNIK USULLAR YORDAMIDA TARBIYALASH
USLUBIYATI
Haydarova Zebogul Komiljon qizi
Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruvi va
texnologiyalar universiteti 1-bosqich magistranti
Annotatsiya
Mazkur tadqiqot maqolasida 11–12 yoshdagi 24 nafar futbolchi qizlar
ishtirokida o‘tkazilgan eksperiment asosida ularning jismoniy sifatlari — tezlik,
chidamlilik, epchillik va muvozanat — kompleks texnik mashqlar yordamida
rivojlantirish uslubiyati yoritiladi. Tadqiqot jarayonida sensorli mashqlar,
koordinatsiyali dribbling, aerobik chidamlilik stansiyalari va taktik pozitsiyalashga
asoslangan mashg‘ulotlar kompleks tarzda qo‘llanildi. Natijalar futbolchi qizlarda
reaksiya tezligi +0.6 m/s, chidamlilik 15,3% va epchillik 13,1% ga oshganini ko‘rsatdi.
Ushbu maqolada metodika, mashqlarning strukturasi hamda psixologik-ixtisoslashgan
ta’sir jihatlari tahlil etilgan.
Kalit soʹzlar:
yosh futbolchi qizlar, texnika, chidamlilik, epchillik, sensor
mashqlar, taktik fikrlash, koordinatsiya.
Abstract:
This article explores a multi-component training methodology aimed
at developing physical attributes such as speed, endurance, agility, and coordination
among 11–12-year-old female footballers through technical drills. The study involved
a series of sensor-based ball control drills, dynamic dribbling, aerobic stations, and
tactical awareness tasks. Data analysis showed a measurable improvement in athletic
performance, including 0.6 m/s increase in reaction speed, 15.3% improvement in
endurance, and 13.1% improvement in agility. This approach demonstrates a
systematic method to enhance both technical and physical capacities of young female
athletes.
Keywords
.
young female soccer players, technique, endurance, agility, sensory
training, tactical thinking, coordination.
Hozirgi davrda sportning barcha turlari bo‘yicha jismoniy tarbiya va sport
mashg‘ulotlarini yanada samarali tashkil qilishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Xususan, futbol sporti yurtimizda yoshlar o‘rtasida keng ommalashib borayotgan
bo‘lib, u faqatgina o‘g‘il bolalar emas, balki qizlar orasida ham tobora mashhur bo‘lib
bormoqda. Bu esa, o‘z navbatida, yosh futbolchi qizlarning jismoniy tayyorgarligi,
texnik va taktik ko‘nikmalarini ilmiy asoslangan metodlar bilan shakllantirish
zaruratini tug‘diradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
299
ISSN:3030-3621
Futbol sportining o‘ziga xosligi shundaki, u o‘yinchidan yuqori darajadagi
harakatchanlik, epchillik, chidamlilik, kuch va tezkorlikni talab qiladi. Ayniqsa, qizlar
bilan ishlashda bu jismoniy sifatlarni to‘g‘ri va muvozanatli rivojlantirish yanada
muhim ahamiyat kasb etadi. Shunday ekan, mashg‘ulot jarayonida texnik usullardan
maqsadli foydalanish, aynan jismoniy sifatlarni takomillashtirishga yo‘naltirilgan
samarali yondashuvlarni izlash dolzarb ilmiy-amaliy muammolardan biri hisoblanadi.
O‘tkazilgan tajribalar shuni ko‘rsatadiki, to‘g‘ri tanlangan texnik usullar orqali
mashg‘ulotlar o‘tkazilganda, o‘quvchilar nafaqat texnik ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar,
balki ularning jismoniy salohiyati ham izchil rivojlanadi. Bu esa keyingi bosqichlarda
yuqori sport natijalariga erishish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Tadqiqot maqsadi:Mazkur tadqiqotning asosiy maqsadi – 11–13 yoshli futbolchi
qizlarda texnik usullar orqali asosiy jismoniy sifatlarni, ya’ni tezlik, chidamlilik,
epchillik va koordinatsiyani samarali rivojlantirish metodikasini ishlab chiqish hamda
ularning samaradorligini tajriba-sinov mashg‘ulotlari orqali ilmiy asoslashdan iborat.
Shuningdek, quyidagi vazifalar ham tadqiqot doirasida hal qilinadi:
Texnik usullarning yosh futbolchi qizlarning jismoniy sifatlariga ta’sirini
aniqlash;
Amaliy mashg‘ulotlar orqali texnik vositalarning samaradorligini sinab
ko‘rish;
Olingan natijalarni tahlil qilish va takliflar ishlab chiqish;
Metodik tavsiyalar asosida mashg‘ulot dasturlarini takomillashtirish.
Tadqiqot metodikasi
Tadqiqotda 24 nafar 11–12 yoshdagi futbolchi qizlar ishtirok etdi. 8 haftalik
mashg‘ulotlar dasturi quyidagi mashq bloklaridan tashkil topdi:
Mashq turi
Maqsad
Foyda
Sensorli Dribbling
Reaksiya
va
koordinatsiyani oshirish
Ko‘z–qo‘l muvofiqligi,
tez qaror qabul qilish
Dinamik
“zig-zag”
yugurish
Epchillik
va
tezlikni
oshirish
Qiyin
holatlarda
yo‘nalishni o‘zgartirish
qobiliyati
Agar-to‘xtash
zarba
mashqi
Charchoqda
texnikani
saqlab qolish
Texnik
barqarorlik,
yurak-qon
aylanishi
chidamliligi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
300
ISSN:3030-3621
Kodli pressing
Taktik reaktsiya va vaqtni
boshqarish
Bosim ostida to‘g‘ri qaror
chiqarish
Pozitsion
o‘yin
(3D
maket bilan)
Maydonni to‘liq anglash Fazoviy idrok, strategik
tafakkur
Tahlil natijalari
Mashg‘ulotlar oldi va keyingi testlar quyidagi o‘zgarishlarni ko‘rsatdi:
Tezlik:
+0.6 m/s
Chidamlilik:
+15.3%
Epchillik (agility):
+13.1%
Koordinatsiya ballari:
+18.7%
Diagramma va grafiklar orqali har bir jismoniy sifatdagi o‘sish aniq ko‘rsatildi.
Natijalar
O‘tkazilgan tajribalar natijasida futbolchi qizlarda quyidagi jismoniy sifatlar
bo‘yicha ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi.
Tezlik:
4.2 m/s dan 4.8 m/s gacha oshdi.
Chidamlilik:
1200 metrdan 1384 metrgacha ortdi.
Epchillik:
18.7 soniyadan 21.2 soniyagacha yaxshilandi.
Koordinatsiya:
62 balldan 73.6 ballgacha ko‘tarildi.
Yuqoridagi diagramma orqali texnik usullar asosida olib borilgan mashg‘ulotlardan
so‘ng yosh futbolchi qizlarda jismoniy sifatlar — tezlik, chidamlilik, epchillik va
koordinatsiya — ancha yaxshilangani ko‘rinmoqda.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
301
ISSN:3030-3621
Muhokama:
Yuqoridagi natijalar shuni ko‘rsatadiki, texnik mashqlarni jismoniy
tayyorgarlik bilan uyg‘unlashtirish yosh futbolchi qizlar uchun samarali yo‘ldir.
Ayniqsa, sensorli mashqlar va fazoviy pozitsiyalash futbolchilarning nafaqat jismoniy,
balki taktik saviyasini ham oshiradi. Taktik kodli mashqlar orqali esa jamoaviy fikrlash
va stressga chidamlilik rivojlanadi.
Xulosa:
Yosh futbolchi qizlarda jismoniy sifatlarni texnik usullar orqali
rivojlantirish – zamonaviy futbol mashg‘ulotlarining eng muhim jihatlaridan biridir.
O‘tkazilgan tadqiqotlar va tajriba mashg‘ulotlari shuni ko‘rsatdiki, o‘quvchi qizlarda
to‘g‘ri tanlangan texnik-uslubiy mashqlar nafaqat texnik ko‘nikmalarning
shakllanishiga, balki epchillik, tezlik, chidamlilik va muvozanat kabi jismoniy
sifatlarning sezilarli darajada o‘sishiga ham olib keladi.
Tadqiqot davomida aniqlanganki, yosh futbolchilarning yoshi, fiziologik imkoniyatlari
va psixologik holatini hisobga olgan holda mashg‘ulotlar olib borilganda, ularning
o‘zlashtirish darajasi va sportga qiziqishi ancha ortadi. Ayniqsa, o‘yin ko‘rinishidagi
texnik mashqlar, juftlikda bajariladigan topshiriqlar, kichik guruhlarda o‘tkaziladigan
harakatli o‘yinlar futbolchi qizlarning mashg‘ulotlarga bo‘lgan motivatsiyasini
kuchaytiradi va ular uchun sport jarayoni ijobiy emosional muhitda o‘tadi.
Shuningdek, tajriba-sinov mashg‘ulotlari natijalari asosida aytish mumkinki, texnik
usullar orqali jismoniy sifatlarni rivojlantirish futbolchi qizlarning kelgusi sport
faoliyatiga mustahkam poydevor yaratadi. Ushbu metodika asosida tuzilgan
mashg‘ulotlar mazmunan boy, samaradorlik nuqtai nazaridan yuqori va yoshga mos
bo‘lishi kerak. Bu esa kelgusida professional sportchi bo‘lib shakllanishlarida muhim
rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
:
1.
Abdukarimov A.M. “Jismoniy tarbiya va sport nazariyasi”. Toshkent: O‘zbekiston
Milliy ensiklopediyasi, 2020.
2.
Axmedov S.A. “Futbol nazariyasi va metodikasi”. Toshkent: O‘zbekiston sport
ilmiy markazi, 2019.
3.
Yusupov S. “Yosh futbolchilarda jismoniy sifatlarni rivojlantirish”. Ilmiy-amaliy
jurnal, 2021, №2, 45–49-betlar.
4.
Sharipova M.X. “Qizlar sport mashg‘ulotlarida: psixofiziologik yondashuvlar”.
Toshkent, 2022.
5.
Platonov V.N. “Sistema podgotovki sportsmenov v olimpiyskom sporte”. Kiev:
Olimp, 2015.
6.
Bompa T. “Periodizatsiya: sportchilarni tayyorlash nazariyasi va amaliyoti”.
Moskva: Sovetskiy sport, 2014.
7.
FIFA Grassroots Manual. Zurich: FIFA Development Department, 2020.
8.
Hudoshukurovich, S. O. (2025). MAKTAB OʻQUVCHILARNING FUTBОL
BOʻYICHA
TЕХNIK-TАKTIK
TАYYORGАRLIK
TОMОNLАRINI
OʻRGАNISH
MUАMMОLАRI.
JOURNAL
OF
NEW
CENTURY
INNOVATIONS
,
72
(1), 341-346.
