Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
208
ISSN:3030-3621
JAM‘UL VASOIL SHARHUSH SHAMOIL ASARINING
AHAMIYATI VA DOLZARBLIGI
ISMOILOV MUXRIDDIN
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent
islom Institutining 4-kurs talabsi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Mulla Ali Qoriyning “Jam‘ul-Vasoil Sharhu-
Shamoil” asari va uning bugungi kundagi ilmiy hamda tarbiyaviy ahamiyati tahlil
etiladi. Asarning tuzilishi, mazmuni va Rasululloh sallollohu alayhi vasallamning
shamoilini yoritishdagi o‘rni ochib beriladi. Maqola asar orqali axloqiy qadriyatlarni
mustahkamlashga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
Mulla Ali Qori, Jam‘ul-Vasoil, Shamoil, Hadis, Axloqiy tarbiya,
Payg‘ambarimizning xulqi.
Аннотация:
В данной статье рассматривается труд Муллы Али Кари
«Джамуль-Васаиль шарху-шамаиль» и его значение в современных религиозных
и нравственных исследованиях. Анализируется структура, содержание книги и
её роль в описании шамаиля Пророка Мухаммада (с.а.в.). Автор подчеркивает
значение труда для воспитания высокой морали.
Ключевое слово:
Мулла Али Кари, Джамуль Васаиль
,
Шамаиль, Хадисы,
Нравственное воспитание, Характер Пророка
Annotation:
This article examines Mulla Ali al-Qari’s work Jam‘ al-Wasā’il
Sharḥ al-Shamā’il and its significance in contemporary Islamic scholarship and moral
education. It analyzes the book’s structure and content, highlighting its role in
presenting the noble traits of the Prophet Muhammad (peace be upon him) and
promoting ethical values.
Keywords:
Mulla Ali al-Qari, Jam‘ al-Wasā’il, Shama’il, Hadith, Moral
education, Prophet’s character
صخلملا
لوانتت :
هذه
ةلاقملا
باتك
“
عمج
لئاسولا
حرش
لئامشلا
”
لاملل
يلع
،يراقلا
حضوتو
هتيمهأ
ف
ي
رصعلا
ثيدحلا
نم
بناوجلا
ةيملعلا
ةيوبرتلاو
.
امك
ضرعت
ةينب
باتكلا
هنومضمو
هرودو
يف
حيضوت
لئامش
ا
يبنل
ﷺ
،
عم
زيكرتلا
ىلع
خيسرت
ميقلا
ةيقلاخلأا
نم
هللاخ
.
ةملكلا
لامل ةيحاتفملا
يلع
عمجي,راقلا
لئاسولا
,لئامشلا
ثيدحلا
ةيبرتلاي,وبنلا
,ةيقلاخلأا
قلاخأ
.يبنلا
Mulla Ali Qoriyning “Jam‘ul-Vasoil Sharhu-Shamoil” asari — hadis ilmi va
Islom axloqini birlashtirgan, Payg‘ambar (s.a.v.)ning ahloqi, xulqi va tashqi
ko‘rinishini yorituvchi ulkan ilmiy asar bo‘lib, bugungi kunda ham o‘zining
muhimligini saqlab kelmoqda. Asar ikki bo‘limdan iborat bo‘lib, birinchi bo‘limi
hadislarning to‘plami va sharhidan, ikkinchi bo‘limi esa Payg‘ambarimizning (s.a.v.)
shamoilini, ya’ni uning tashqi ko‘rinishi va axloqiy fazilatlarini ta’rifi va sharhidan
iboratdir.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
209
ISSN:3030-3621
1. Asar Tuzilishi va Mazmuni
“Jam‘ul-Vasoil Sharhu-Shamoil” asari, Mulla Ali Qori tomonidan hadis ilmi va
axloqiy tarbiya sohalarida diniy ilm-fan asosida shakllantirilgan. Asar Payg‘ambar
(s.a.v.)ning shaxsiy fazilatlari, uning hayoti va xulq-atvorining to‘g‘ri tushunilishini
ta’minlashga qaratilgan. Kitobning birinchi qismi hadislarni to‘plagan va ularni chuqur
tahlil qilgan bo‘lsa, ikkinchi qismi Payg‘ambarimizning tashqi ko‘rinishining, uning
odob-axloqining batafsil bayonidir. Bu asar Payg‘ambarimizning shaxsiy fazilatlarini
o‘rganishga, ulardan o‘rnak olishga undaydi.
Asarda, Payg‘ambar (s.a.v.)ning tashqi ko‘rinishi, ya’ni uning libosi, yuz
ifodalari, harakatlari va so‘zlari haqida qisqacha, lekin aniq ma’lumotlar keltirilgan.
Shuningdek, uning insonga nisbatan mehr-oqibati, sabri, adolati va boshqa axloqiy
fazilatlari ham muhim o‘rin egallaydi. Mulla Ali Qori, bu asarda, hadislarni to‘g‘ri
talqin qilishga katta e’tibor qaratgan, shuningdek, hadislar bilan birga ularning
tafsilarini ham keltirgan.
2. Asarning Ahamiyati
“Jam‘ul-Vasoil Sharhu-Shamoil” asari o‘zining ilmiy va axloqiy ahamiyati bilan
alohida o‘rin tutadi. Bugungi kunda, bu asar diniy bilimlar va axloqiy tarbiya sohasida
muhim manba hisoblanadi. Diniy o‘qish va ilm-fanlarni chuqur o‘rganayotganlar
uchun bu asar, nafaqat hadislar to‘plami, balki Payg‘ambarimizning (s.a.v.)
insoniyatga qanday axloqiy yuksaklikni ko‘rsatganini o‘rganishda ham katta
ahamiyatga ega.
Bugungi dunyoda, insonlar axloqiy jihatdan turli sinovlarga duch kelgan,
jamiyatda axloqiy buzilishlar va ijtimoiy muammolar ko‘paygan. Mulla Ali Qoriyning
“Sharhu-Shamoil” asari, aynan shu jihatlarni inobatga olgan holda,
Payg‘ambarimizning yuqori axloqiy fazilatlarini ta’kidlaydi va ularni hayotga tatbiq
etishning ahamiyatini ochib beradi. Bu asar, musulmonlarga, ayniqsa yosh avlodga,
Payg‘ambarimiz (s.a.v.)ning xulqi va harakatlaridan o‘rnak olishni o‘rgatadi,
shuningdek, to‘g‘ri muomala va yaxshi axloqni shakllantirishga yordam beradi.
3. Bugungi Kundagi O‘rni
“Jam‘ul-Vasoil Sharhu-Shamoil” asarining bugungi kunda ahamiyati yanada
ortgan. Axloqiy tushuncha va diniy bilimlarni ta’lim-tarbiya jarayoniga tatbiq etishda
bu kitob muhim manba bo‘lib qoladi. Musulmonlar, ayniqsa yoshlar,
Payg‘ambarimizning (s.a.v.) fazilatlarini o‘rganish orqali hayotlarida to‘g‘ri yo‘lni
tanlash, ijtimoiy adolatni ta’minlash, mehr-oqibat va sabr kabi muhim fazilatlarni o‘z
ichiga olgan amallarni bajara olishadi. Bu asar, shuningdek, jamiyatda diniy bilimlarni
to‘g‘ri uzatish, axloqiy yuksaklikni targ‘ib qilish va insonlar o‘rtasida tinchlik va
barqarorlikni saqlashda katta ahamiyatga ega.
Bugungi kunda, asar, nafaqat ilmiy doiralarda, balki har bir musulmonning
kundalik hayotida ham qo‘llaniladigan qiymatlarni o‘zida mujassamlashtirgan. Diniy
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_3-to’plam_Iyun -2025
210
ISSN:3030-3621
bilimlar, an’anaviy axloqiy qadriyatlar, va shaxsiy tarbiyaning ahamiyati ortgan bir
paytda, Mulla Ali Qoriyning bu asari jamiyatni barqaror rivojlantirish, ilmiy hamda
axloqiy o‘sishni ta’minlash uchun zarur manba bo‘lib xizmat qilmoqda.
Xulosa.
Mulla Ali Qoriyning “Jam‘ul-Vasoil Sharhu-Shamoil” asari Islom diniy va
axloqiy merosining yorqin namunalaridan biridir. Bu asar nafaqat hadislar va
Payg‘ambar (s.a.v.)ning shaxsiy fazilatlarini o‘rganish, balki ulardan hayotda
foydalanish, to‘g‘ri axloqiy yo‘llarni tanlashga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi. Bugungi kunda
uning ahamiyati yanada oshib, ijtimoiy va diniy muammolarni hal qilishda muhim
vosita sifatida xizmat qilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Shayx Abdulaziz Mansur. Qur’oni Karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. –
Toshkent: Munir nashriyoti. 2021.
2.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Tafsiri hilol. – Toshkent: Hilol-nashr.
2017.
3.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Hadis va Hayot. Hilol-Nashr.
Toshkent. 2022.
4.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Islom tarixi. Hilol-Nashr. Toshkent.
2022.
5.
Imom at-Termiziy. Ash-Shamoil al- Muhammadiya. Bayrut: Dorul kutub al-ilmiya.
1992.
6.
Mulla Ali Qori. Jam‘ul vasoil sharhush shamoil. Bayrut. Dorul fikr. 1997.
7.
Mulla Ali Qori. Mirqot al-Mafotih sharh Mishkot al-Masobih. Qohira. Maktabat al-
Turos al-Islami. 2001.
8.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Mustalahul hadis. Hilol-Nashr.
Toshkent. 2019.
