Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
42
ISSN:3030-3621
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING RIVOJLANISHIDA
NEYROGRAFIKANING TA’SIRI O’RNI VA AHAMIYATI
Qo‘qon universiteti “Ta’lim” kafedrasi o‘qituvchisi
Maxmudova Sevara Assatilla qizi
dr.makhmudova94@gamail.com
Qo’qon unversiteti “Ta’lim’’ fakulteti
Maktabgacha ta’lim yo’nalishi talabasi
Qambarova Yoqutxon Obidjon qizi
yoqutxonobidjanovna979@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bugungi kunda bolalarning rivojlanishiga ijobiy
ta’sir ko’rsatadigan neyrografikaning bolalar hayotidagi ahamiyati va ta’siri berib
o’tilmoqda. Bundan tashqari neyrografika miyyaning turli qismlarini faollashtiradi, va
ijodiy ko’nikmalarni oshiradi. Neyrografika orqali bolaning hissiy muvozanatini
tiklash, ijodiy fikrlashini rivojlantirish hamda diqqatini jamlashga yordam berishi
haqida keltirib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
Neyrografika, ijodiy ko’nikma, san’at, hissiy o’sish, psixologiya,
stress, his-tuyg’u
Bugungi zamon talabi bolani sog’lom, barkamol, va yetuk bo’lishi juda ham
muhim hisoblaydi. Hozirgi kunda ota-onalar o’z farzandlarini ham jismonan ham
ma’nan yetuk bo’lishini juda muhim hsoblaydi. Afsuski, oramizda bunday insonlar
kamayib bormoqda. Farzandining kelajagi haqida qayg’urmaydigan ota-onalar ham
yo’q emas. Ota-ona tomonidan e’tibor qaratilmaydigan bolalarda hissiy muvozanat
buzilishi, diqqatni jamlay olmaslik, ijodiy ko’nikmalarning pastroq rivojlanishi yoki
umuman rivijlannmasligi kuzatilmoqda. Ho’sh bolada bunday holatlar kuzatilmasligi
yoki bu kabi muammolarga yechim mavjudmi? Bolada shu kabi holatlarni oldini olsak
bo’ladimi? kabi savollar yuzaga keladi. Bunday savvollarga yechimni biz neyrografika
orqali topishimiz mumkin.
Avvalo, neyrografika nima?
Neyrografika- bu psixologiya va san’atni birlashtirilgan ijodiy usul bo’lib unda
odam o’z hissiyotlarini chizish orqalim ifoda etadi. Neyrografika texnikasi 2014-yilda
rossiyalik psixolog va dizayner Pavel Piskov tomonida yaratilgan. Neyrografika-miyya
faoliyatini faollashtiradi va bolalarning kognitiv, hissiy-irodaviy va ijtimoiy
rivojlanishiga yordam beradi. Oddiyligi va moslashuvchanligi tufayli neyrografika har
qanday yoshdagi odamlar uchun , bu nafaqat kattalar, balki bolalar, jumladan, erta
bolalik davridagilar uchun ham foydalidir. Ushbu san'at turi bolalarga hissiyotlarni
qayta ishlash va ilg'or badiiy qobiliyatni talab qilmasdan ijodiy muammolarni hal qilish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
43
ISSN:3030-3621
ko'nikmalarini rivojlantirishga yordam berish orqali foydali bo'lishi mumkin. Yosh
bolalar uchun nevrografik rasm erta kognitiv va hissiy rivojlanishda muhim bo'lgan
ongni, o'z-o'zini anglashni va hissiy tartibga solishni rag'batlantirishi mumkin.
Maktabgacha yoshdagi bolalar miyasi juda tez rivojlanib, yangi ma'lumotlarni faol
ravishda qabul qiladi. Neyrografika usullari bolalarning rivojlanishida muhim rol
o'ynaydi, chunki ular miyaning muhim sohalarini faollashtiradi:
Kognitiv funktsiyalar,
Hissiy rivojlanish,
Ijodiy qobiliyatlar
Aloqa va ijtimoiylashuv
Neyrografik mashqlar miyani faollashtiradi, xotirani yaxshilaydi, diqqatni
jamlashni o'rgatadi va mantiqiy fikrlashni rivojlantiradi. Maktabgacha ta'lim
muassasalarida neyrografika usullaridan keng foydalanish mumkin. Masalan,
bolalarning o'yin faoliyatini boyitish, qo'l harakatlarini rivojlantirish, tasavvur qilish va
ijodiy qobiliyatlarini oshirish uchun quyidagi amaliy texnikalarni qo'llash mumkin:
Chizish, bo'yash, haykaltaroshlik
Musiqa va raqs
O'yinlar va teatrlashtirilgan tomoshalar
Hikoya va ertaklar yaratish
Neyrografik usullardan foydalanish bolalarda ijodiy qobiliyatni, hissiy intellektni
va muloqot qobiliyatini rivojlantiradi.
Neyrografika usullari bolalarning bir-biri bilan muloqot qilish va o'zaro
munosabatlarini yaxshilashda muhim rol o'ynaydi. Neyrografik o'yinlar va mashqlar
bolalarni birgalikda ishlashga, fikr almashishga, bir-birlarini tinglashga va hamkorlik
qilishga o'rgatadi. Masalan, "Hissiyotlarning rangi" deb nomlangan o'yin bolalarga
hissiyotlarini ifoda etish va tushunishda yordam beradi. Ular har bir hissiyot uchun
rang tanlab, o'zaro munosabatlarini kuchaytiradi va empatiyani rivojlantiradi.
Neyrografik yondashuvlar bolalarning nutq va kognitiv rivojlanishini ham
yaxshilashga yordam beradi. Masalan, "So'zlarning rasmi" deb nomlangan texnikada
bolalar so'zlarni tasvirlashda, ularning ma'nosini tushunishda va yangi so'zlarni
o'rganishda qiyinchiliklarni engishadi. Boshqa neyrografik mashqlar esa bolalarni
mantiqiy fikrlash muammoni tahlil qilish qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam
beradi. Neyrografika orqali bolalar o'z fikrlarini ifoda etish, yangi ma'lumotlarni qabul
qilish va muammolarni hal qilishda samaraliroq bo'lishadi. Neyrografika bolalarning
hissiy-irodaviy sohasini mustahkamlashda muhim rol o'ynaydi. Neyrografik mashqlar
stressni kamaytirishga, hissiyotlarni boshqarishga va o'zini tutishni tartibga solishga
yordam beradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
44
ISSN:3030-3621
Masalan, "Hissiy chizish" deb nomlangan texnikada bolalar o'zlarining
hissiyotlarini chizish orqali ularni ifoda etishadi va tushunishadi. Bu esa, ularni
hissiyotlarini boshqarish va ularga moslashishga o'rgatadi.
Neyrografika shuningdek, bolalarning o'ziga ishonchini oshirish va o'zlarini
yanada mustaqil his qilishlariga yordam beradi. Maktabgacha ta'lim muassasalarida
neyrografika usullaridan foydalanishda quyidagi nuqtalarni e'tiborga olish kerak:
-
Bolalarning yosh xususiyatlarini hisobga olish.
-
Mashqlarni bolalarning qiziqishlari va ehtiyojlari asosida tanlash.
-
Mashqlarni o'yin shaklida o'tkazish.
-
Bolalarga ijobiy va rag'batlantiruvchi muhit yaratish.
Neyrografika usullaridan foydalanish bolalarning rivojlanishini tezlashtiradi,
ularning ijodiy va kognitiv qobiliyatlarini oshiradi va ularning o'zini tutishini
yaxshilaydi. Bundan tashqari neyrografika bolalarning hissiy rivojlanishiga ta’siri ham
mavjud. Ijobiy hissiyotlar:Neyrografika bolalarda quvonch va g'urur hissini uyg'otadi.
Ular o'z asarlaridan faxrlanadilar.
Xotirjamlik:Chizish jarayoni bolalarni tinchlantiradi. Ular stress va bezovtalikni
yengishni o'rganadilar.
O'ziga ishonch:O'z asarlarini yaratish va namoyish etish orqali bolalar o'ziga
ishonchni oshiradilar.
O'zaro muloqot: Bolalar o'z asarlarini ko'rsatib, fikr almashadi. Bu do'stlik
aloqalarini mustahkamlaydi.
Empatiya: Boshqalarning asarlarini tushunish orqali empatiya rivojlanadi.
Bolalar o'zgalar his-tuyg'ularini anglay boshlaydi.
O'zini ifoda etish:Neyrografika orqali bolalar o'zlarini erkin ifoda etishni
o'rganadilar. Bu o'ziga ishonchni oshiradi.
Ota-onalar va tarbiyachilar maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanishida
neyrografik usullardan foydalanishning foydasini bilishlari va ularni qo'llashga harakat
qilishlari kerak. Neyrografik mashqlarni uyda va ta'lim muassasalarida o'tkazish
mumkin. Quyida berib o’tiladigan takliflar ota-onalar va tarbiyachilarga yordam
berishi mumkin:
Bolalarni chizish, bo'yash, haykaltaroshlik, musiqa va raqs kabi faoliyatlar bilan
shug'ullanishga rag'batlantiring.
Bolalarni ertaklar yaratishga, o'yinlar o'ynashga va ijodiy faoliyatlar bilan
shug'ullanishga undang.
Bolalar bilan birgalikda neyrografik mashqlarni o'tkazing.
Neyrografika bo'yicha qo'llanmalar va o'quv materiallaridan foydalaning.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanishiga neyrografikaning ta'siri katta.
Neyrografik usullar bolalarni rivojlantirishda keng qo'llanilishi mumkin va ularning
ijodiy, kognitiv va hissiy-irodaviy qobiliyatlarini oshirishga yordam beradi. Quyidagi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
45
ISSN:3030-3621
takliflar neyrografik usullarni maktabgacha ta'lim tizimida yanada samarali qo'llashga
yordam berishi mumkin:
Maktabgacha ta'lim muassasalarida neyrografika bo'yicha o'qituvchilarni
tayyorlash kurslarini o'tkazish.
Neyrografik usullardan foydalanishga qaratilgan ta'lim dasturlarini ishlab
chiqish ota-onalar uchun neyrografika bo'yicha ma'lumot beruvchi seminarlar
tashkil etish.
Neyrografika - bu bolalarni rivojlantirishda muhim rol o'ynaydigan zamonaviy
va samarali yondashuv.
Xulosa qilib aytganda neyrografik usullardan foydalanish bolalarning salohiyatini
ro'yobga chiqarishga va ularni to'g'ri yo'lga yo'naltirishga yordam beradi. Neyrografika
kelajakda ta’lim tizimining ajralmas qismiga aylanishi mumkin. U o’qitish usullarini
yangilaydi. Bolalar neyrografika orqali o’zlarini chuqurroq anglashni o’rganadilar, bu
kalajakda muhim hayotiy ko’nikma bo’ladi. Neyrografika bilan shug’ullangan bolalar
kelajakda ijodiy sohalarda muvaffaqiyatga erishishi ko’zda tutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Mахmudоvа S. (2024). MАKTАBGАCHА YOSHDАGI YOSHDАGI
BОLАLАRGА ХОRJIY TIL (INGLIZ TILI) GА O‘RGАTISHDА “QUVNОQ
BАLIQCHАLАR” DIDАKTIK O‘YININI QO‘LLАSH SАMАRАSI.
Conference
Proceedings:
Fostering
Your
Research
Spirit
,
37-40.
https://doi.org/10.2024/x0q1yq52
2.
Makhmudova Oybarchin. (2023). PSYCHOLOGICAL AND PEDAGOGICAL
ASPECTS OF THE DEVELOPMENT OF VISUAL ACTIVITIES OF
PRESCHOOL CHILDREN. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 8(8),
101–105. https://doi.org/10.54613/ku.v8i8.815
3.
S.A.Maxmudova, & Qambarova, Y. (2024). NEYROGIMNASTIKANING
MAKTABGACHA YOHDAGI BOLALAR RIVOJLANISHIGA TA’SIRI,
O‘RNI VA AHAMIYATI.
University Research Base
, 112–115. Retrieved from
4.
Maxmudova, S. (2024). MАKАTАBGАCHА YОSHDАGI BОLАLАR BILАN
LUG‘АT ISHINI ОLIB BОRISHNING METODIK TIZIMINING QIYOSIY
TAHLILI. QO‘QON
UNIVERSITETI
XABARNOMASI, 13,
205–210.
https://doi.org/10.54613/ku.v13i.1057
5.
Oybarchin Makhmudova, . (2022). PROBLEMS OF TEACHING PRESCHOOL
CHILDREN IN FINE ACTIVITIES. CURRENT RESEARCH JOURNAL OF
PEDAGOGICS, 3(01), 17–21.
https://doi.org/10.37547/pedagogics-crjp-03-01-03
6.
Makhmudova, O. (2024). THEORETICAL VIEWS OF FINE ARTS AS A
FACTOR OF INFLUENCE ON THE DEVELOPMENT OF A PRESCHOOL
CHILD. University
Research
Base,
515–518.
Retrieved
from
https://scholar.kokanduni.uz/index.php/rb/article/view/562
