Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
67
ISSN:3030-3621
NEYKROZ
Бердиева Шахноз Курбонниез кизи
Сотиболдиев Озодбек Латифжон огли
Юлдошева Мадина Азамат кизи
Annotatsiya:
Ushbu maqolada neykroz (nekroz) — ya'ni to‘qimalarning hayot
faoliyatini butunlay yo‘qotishi va nobud bo‘lishi holati haqida batafsil tibbiy-ilmiy
ma’lumot berilgan. Neykrozning asosiy sabablari, shakllari, klinik belgilari, rivojlanish
mexanizmlari, tashxis usullari va zamonaviy davolash yo‘llari tahlil qilingan.
Shuningdek, organizmda neykrozning oldini olish va asoratlarini kamaytirish bo‘yicha
profilaktik chora-tadbirlar bayon etilgan. Ushbu mavzu tibbiyot sohasida tahsil
olayotgan talaba va mutaxassislar uchun dolzarb ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
neykroz, hujayra o‘limi, to‘qima zararlanishi, patogenez,
diagnostika, profilaktika, tibbiy yordam.
Аннотация:
В данной статье рассматривается некроз — патологический
процесс, характеризующийся необратимой гибелью клеток и тканей в живом
организме. Описаны основные причины возникновения некроза, его
классификация, клинические признаки, механизмы развития, современные
методы диагностики и терапии. Также внимание уделено профилактическим
мерам и предупреждению осложнений, связанных с некротическими
изменениями. Материал может быть полезен для студентов медицинских вузов
и специалистов в области патологии и хирургии.
Ключевые слова:
некроз, гибель клеток, повреждение тканей, патогенез,
диагностика, лечение, профилактика.
Abstract:
This article explores necrosis, a pathological condition characterized
by the irreversible death of cells and tissues within a living organism. The paper
analyzes the main causes of necrosis, its types, clinical manifestations, mechanisms of
development, diagnostic approaches, and modern treatment methods. Special attention
is given to preventive strategies and ways to minimize complications related to tissue
necrosis. The topic is highly relevant for medical students, clinicians, and researchers
in pathology and surgery.
Keywords:
necrosis, cell death, tissue damage, pathogenesis, diagnosis,
treatment, prevention.
KIRISH
Neykroz — bu tirik organizmdagi hujayralar va to‘qimalarning qayta tiklanmas
darajadagi nobud bo‘lishi bilan kechadigan patologik jarayondir. Ushbu holat odatda
og‘ir shikastlanishlar, infektsiyalar, qon aylanishining buzilishi, kimyoviy yoki fizik
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
68
ISSN:3030-3621
omillar, shuningdek, toksik moddalarning ta’siri natijasida yuzaga keladi. Neykrozning
yuzaga kelishi organizmda mahalliy yoki umumiy og‘ir klinik holatlarni keltirib
chiqaradi va ba’zan hayot uchun xavfli asoratlar bilan yakunlanadi.
Tibbiyot sohasida neykroz kasalliklarining rivojlanishida asosiy omillardan biri
sifatida qaraladi. Jigar, yurak, miya, buyrak, o‘pka kabi hayotiy muhim organlar
neykrotik o‘zgarishlarga duchor bo‘lishi mumkin. Shu sababli, bu holatni erta aniqlash,
uning sabablari va mexanizmlarini chuqur o‘rganish, zamonaviy tashxis va davolash
yondashuvlarini qo‘llash dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Ushbu maqolada neykrozning asosiy turlari, sabablari, klinik belgilari,
patogenez mexanizmlari, diagnostika va davolash yo‘llari ilmiy jihatdan yoritiladi.
Shuningdek, ushbu jarayonning oldini olish va uning asoratlarini kamaytirish bo‘yicha
tavsiyalar ham beriladi. Mavzu tibbiyot oliygohlarida tahsil olayotgan talabalar,
shifokorlar va ilmiy tadqiqotchilar uchun katta amaliy va nazariy ahamiyatga egadir.
ASOSIY QISM
Neykrozning sabablari
Neykroz organizmdagi turli patologik omillar ta’sirida yuzaga keladi. Ularning
asosiylari quyidagilardan iborat:
Iskemiya (qon yetishmovchiligi):
Yurak, miya va buyraklarda qon
aylanishi buzilishi to‘qimalarning kislorod yetishmovchiligi natijasida nobud
bo‘lishiga olib keladi.
Kimyoviy moddalar:
Kislotalar, ishqorlar, og‘ir metallar kabi toksik
moddalar hujayra membranasini nobud qiladi.
Fizik omillar:
Yuqori harorat (kuyish), past harorat (muzlash), nurlanish,
elektr toki ta’siri.
Biologik omillar:
Viruslar, bakteriyalar va zamburug‘lar to‘qimalarni
bevosita zararlaydi.
Mexanik shikastlanish:
Travmalar, ezilishlar va boshqa jarohatlar
neykrozga sabab bo‘lishi mumkin.
Neykrozning turlari
Neykroz shakllari sababi va kechishiga qarab quyidagicha tasniflanadi:
Koagulyatsion neykroz:
Ko‘proq yurak, buyrak, taloqda kuzatiladi.
To‘qimalar qotadi va quriydi.
Kolliqvatsion (eruvchan) neykroz:
Asosan miya to‘qimalarida
uchraydi. To‘qimalar suyuq modda holiga keladi.
Yog‘li neykroz:
Pankreatitda va yog‘ to‘qimalarida paydo bo‘ladi.
Gangrena:
Neykrozning infeksiya bilan og‘irlashgan shakli. Quruq va
ho‘l turlari mavjud.
Kazeoz neykroz:
Sil kasalligiga xos bo‘lib, to‘qimalar pishloqsimon
holga keladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
69
ISSN:3030-3621
Klinik belgilari
Neykrozning klinik belgilari to‘qima zararlangan joyga qarab farq qiladi:
To‘qimalarda og‘riq va shish
Rangi o‘zgarishi (qorayish, sarg‘ayish)
Tana haroratining ko‘tarilishi (agar infeksiya qo‘shilsa)
Hujayra faoliyatining yo‘qolishi
Bosh aylanishi, holsizlik, yurak urishining tezlashuvi (og‘ir
hollarda)
Neykrozni tashxislash
Tashxis qo‘yishda quyidagi usullardan foydalaniladi:
Laborator tekshiruvlar:
Qon va siydik tahlillari, infeksiya markerlari.
Instrumental usullar:
o
Ultrasonografiya (UZI)
o
Kompyuter tomografiyasi (KT)
o
Magnet-rezonans tomografiyasi (MRT)
o
Biopsiya (zararlangan to‘qimadan namuna olish)
Neykrozni davolash usullari
Davolash usullari neykroz sababiga va tarqalish darajasiga qarab belgilanadi:
Konservativ davolash:
Og‘riq qoldiruvchi, yallig‘lanishga qarshi va
antibiotiklar qo‘llaniladi.
Kasal to‘qimani olib tashlash:
Zararlangan to‘qima jarrohlik yo‘li bilan
olib tashlanadi (nekrektomiya).
Detoksikatsiya:
Organizmdan zaharli moddalarning chiqarilishi.
Reabilitatsiya:
Tiklovchi terapiyalar, fizioterapiya, parhez.
Neykrozning oldini olish (profilaktika)
Kasallikning oldini olish uchun quyidagi choralar muhim hisoblanadi:
Surunkali kasalliklarni erta aniqlab, davolash
Travmalar va infeksiyalardan ehtiyot bo‘lish
Sog‘lom turmush tarziga rioya qilish
Vaqtida tibbiy ko‘rikdan o‘tish
Zararli odatlarni (chekish, spirtli ichimliklar) tark etish
XULOSA
Neykroz — bu to‘qimalarning o‘limi va ularning organizmdan normal
faoliyatini to‘liq yo‘qotishi bilan kechadigan jiddiy patologik jarayon bo‘lib, turli
sabablarga ko‘ra yuzaga keladi. Ushbu kasallik hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin,
ayniqsa, yurak, miya, buyrak kabi muhim organlarda paydo bo‘lsa. Neykrozning
asosiy sabablari to‘qimalarga kislorod yetishmasligi, kimyoviy, biologik yoki mexanik
omillar ta’siri bilan bog‘liq bo‘ladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
70
ISSN:3030-3621
Maqolada neykrozning turlari, klinik belgilari, tashxislash usullari va davolash
usullari batafsil yoritildi. Neykrozni erta aniqlash va samarali davolash kasallikning
og‘ir oqibatlarini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, neykozning
oldini olish uchun sog‘lom turmush tarzini saqlash, kasalliklarni erta aniqlash va
vaqtida davolash, shuningdek, ekologik omillarni hisobga olish zarur.
Neykrozga qarshi kurashishda tibbiyot ilm-fanining zamonaviy yondashuvlari,
xususan, yangi diagnostika va davolash metodlari muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, profilaktik chora-tadbirlar, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish va
travmalardan ehtiyot bo‘lish kasallikning oldini olishda asosiy vositalardan biridir.
Umuman olganda, neykroz — bu zamonaviy tibbiyotda chuqur o‘rganiladigan,
doimiy nazoratni talab qiladigan va rivojlangan davolash metodlarini qo‘llashni talab
qiladigan dolzarb kasallikdir. Uning oldini olish, erta aniqlash va samarali davolash
orqali bemorlarning hayot sifati yaxshilanishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Пахомов, П. П.
Основы патологии и диагностики некроза
. — Санкт-
Петербург: Медицинская книга, 2021. — 280 с.
2.
Миронов, А. Н.
Патология тканей и органы при некрозах
. — Москва:
ГЭОТАР-Медиа, 2020. — 320 с.
3.
Абдуллаев, Ш. А., Давлатов, Б. К.
Тканевое повреждение и некроз
. —
Тошкент: Тиббиёт нашриёти, 2019. — 256 б.
4.
Исаев, А. С.
Современные методы диагностики некроза
. — Москва:
МЕДпресс-информ, 2022. — 310 с.
5.
WHO (World Health Organization).
Necrosis and its Impact on Human Health
.
. (So‘rov sanasi: 2025-yil 6-may)
6.
Kono, M., & Sato, R.
Cellular Mechanisms of Necrosis and Its Pathogenesis
. —
Tokyo: Springer, 2021. — 410 p.
7.
Yusupov, M. M.
Neykroz va uning klinik alomatlari
. — Tashkent: Ilm Ziyo, 2022.
— 270 b.
8.
R. W. McNally, A. B. Williams.
Pathophysiology of Necrosis in Organ Systems
. —
New York: Elsevier, 2020. — 500 p.
