Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
145
ISSN:3030-3621
ODDIY XLORELLA (CHLORELLA VULGARIS) SUZPENZIYASINI
O'STIRISH UCHUN TAVSIYA ETILADIGAN OZIQ MUHITLARI HAMDA
ULARNING AHAMIYATI
Navoiy Davlat Unversiteti biologiya ta’lim
yo‘nalishi 2-bosqich talabasi.
Jonuzoqov Azimjon G’ayrat o‘g’li
Ilmiy rahbar: b.f.n dots.
S.O.Xo’jjiyev
Annotatsiya:
Ushbu maqolada
Chlorella vulgaris
suzpenziyasini yetishtirishda
qo’llaniladigan oziqa muhitlari, ularning suzpenziya rivojlanishiga ta’siri, shuningdek,
oddiy xlorellaning ommaviy ishlab chiqarilishida qaysi oziq muhiti qulay va
noqulayligi, ularning ahamiyati haqida so‘z boradi.
Abstract:
This article discusses the nutrient media used in the cultivation of
Chlorella vulgaris suspension, their effect on the development of the suspension, as
well as which nutrient media are favorable and unfavorable for the mass production of
ordinary chlorella, and their importance.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются питательные среды,
используемые при выращивании суспензии Chlorella vulgaris, их влияние на
развитие суспензии, а также какие питательные среды благоприятны и
неблагоприятны для массового производства хлореллы обыкновенной, и их
значение.
Kalit so’zlar:
.
Bioremediasiya,
antioksidant, xlorofill,
optimal o‘sish
sharoitlari,
distillangan suv, yumshatilgan suv, BG-11, ammiak, karbamid, nitrat,
reaktor,
filtrlash, santrifugirovka
Keywords:
Bioremediation, antioxidant, chlorophyll, optimal growth
conditions, distilled water, softened water, BG-11, ammonia, urea, nitrate, reactor,
filtration, centrifugation
Ключевые
слова:
Биоремедиация,
антиоксидант,
хлорофилл,
оптимальные условия роста, дистиллированная вода, умягченная вода, BG-11,
аммиак, мочевина, нитрат, реактор, фильтрация, центрифугирование
Chlorella vulgaris
— bu chuchuk suvda o‘suvchi, bir hujayrali yashil
mikrosuvo’t bo‘lib, yuqori darajadagi oqsil, vitamin, temir va antioksidantlarga boy. U
bio qo‘shimchalar, hayvonlar uchun yem, bioyoqilg‘i va atrof-muhitni tozalash
(bioremediasiya)
kabi sohalarda keng qo‘llaniladi. Shuningdek, har qanday tirik
mavjudotning o’sishi, ko’payishi uchun muhit lozim. Aynan shu nuqtayi nazardan,
xlorella vulgaris uchun ham muhit lozim.
Chlorella vulgaris o‘sishi uchun quyidagi
elementar moddalar
zarur:
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
146
ISSN:3030-3621
1-jadval
Azot (N)
oqsil va xlorofill sintezi uchun muhim
Fosfor (P)
DNK, RNK va hujayra energiyasi uchun
Kaliy (K)
hujayra muvozanati va fermentlar faolligi
Magniy (Mg)
fotosintez (xlorofill markazida)
Temir (Fe)
elektronlar almashinuvi va fermentlar
Kaltsiy (Ca)
hujayra devori va bo‘linish jarayoni
Vitaminlar
ba’zi Chlorella shtammlariga B12 zarur bo‘ladi
Mikroelementlar
Zn, Mn, Cu, Mo kabi fermentlar faollashtiruvchilari
Chlorella vulgaris o‘sishi uchun
optimal o‘sish sharoitlari faqatgina oziqa
tarkibidagi mavjud elementlar bilangina amalga oshmaydi. Shundan kelib
chiqib, quyidagi optimal muhitda chlorella vulgarisning o’sish suratlari
jadallashadi va tomchisida patalogik sog’lom hujayralari bo’lgan suzpenziya
tarkib topadi.
2-jadval
Sharoit
Optimal qiymatlar
pH
6.8 – 7.5
Harorat
20–30°C
Yorug‘lik
2000–5000 lux (12–16 soat kuniga)
CO₂
1–5% (yopiq tizimda qo‘shimcha beriladi)
Suv turi
Distillangan yoki yumshatilgan toza suv
Shunday qilib, chlorella vulgarisning o'sishi va rivojlanishi bog'liq birinchi
navbatda ozuqa muhitining tarkibi va konsentratsiyasiga bog'liq. Xlorellani ommaviy
yetishtirishda keng tarqalgan quyidagi oziq muhitlari ishlatiladi:
1) N. S. Gaevskaya (1957-1959) fikricha, optimal fon xlorella uchun miqdori 15-75
mg/l bo’gan azot konsentratsiyasi.
1
2) A. M. Muzafarov va boshqalar (1966) ishlab chiqqan 04 ozuqaviy muhit;
Muallifning fikriga ko'ra, u eng maqbul ozuqaviy eritma hisoblanadi. Bunda muhit azot
konsentratsiyasi 43 mg/l .
2
Shuningdek, xlorella vulgarisni intensiv yetishtirish bilan, kontsentratsiya muhitida
azot yuqori bo'lishi kerak (50-250 mg / l). Keng ko'lamda (Gitelzon va boshqalar,
1964), (Sodikoa, 1967) bu suvo'tlar azo- ammoniy shaklida yaxshiroq o'sadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
147
ISSN:3030-3621
Yuqoridagi oziq muhitlari xlorella tarkibidagi oqsilning ham o’sishiga yordam beradi.
Chlorella vulgarisning tarkibi haqida gap ketar ekan uning oqsili barcha ma’lum yem-
xashak va oziq-ovqat mahsulotlaridan sifat jihatidan ustundir; uning tarkibida barcha
aminokislotalar, shu jumladan almashmaydigan yoki o‘rnini bosa olmaydigan -
valin,
izoleysin, leysin, lizin, metionin, treonin, triptofan va fenilalanin
mavjud
.
Xlorellaoqsilida barcha almashmaydigan aminokislotalar bo‘lganligi sababli, uning
ozuqaviy qiymati soya oqsiliga qaraganda 2 baravar yuqori. Agar umuman
biomassaning ozuqaviy qiymatini taqqoslasak, 1 kg biomassa 4 - 5 kg soyaga teng
bo‘ladi. Xlorella oqsili quruq sut yoki go‘sht oqsiliga tengdir.
3) Laboratoriya sharoitida Chlorella uchun sinov retsepti (BG-11 asosida, 1 litr
uchun):
3-jadval
Modda
Miqdori (1 litr
suvga)
Vazifasi
NaNO₃ (natriy nitrat)
1.5 g
Azot manbai
K₂HPO₄ (kaliy fosfat)
0.04 g
Fosfor manbai
MgSO₄·7H₂O
0.075 g
Magniy manbai
CaCl₂·2H₂O
0.036 g
Kaltsiy manbai
Na₂CO₃ (natriy karbonat)
0.02 g
Karbon manbai (CO₂)
FeCl₃·6H₂O
0.006 g
Temir manbai
EDTA (dinatriy tuzi)
0.001 g
Temirni saqlash
(komplekslovchi)
Mikroelement eritmasi
1 ml
Zn, B, Mn, Cu, Mo kabi
elementlar
1
Bo’riyev S.B, Qobilov A.M. “Chlorella vulgarisni ko’paytirish va uning
baliqchilikdag ahamiyati”(BuxDU). BIOLOGIYA VA EKOLOGIYA JURNALI, T.:
2019
2
M u z a f a r o v A. -M., Taubaev T. T. “ Xlorella yetishtirish va chorvachilikda
foydalanish.” Toshkent: Fan, 1968, b. 3-18.
Ko'pgina mualliflar azotdan quyidagi usullarda foydalanishni tavsiya qiladilar
ketma-ketligi bo’yicha birinchi ammiak, keyin karbamid va oxirgisi va eng muhimi
bo’lgan nitrat. Biroq, bu jarayonni murakkablashtiradi. Shu asosida, muhitga atrof-
muhitdagi azot manbai bo’lgan ammoniy sulfat tuzi - (NH4) 2SO4 qo'shish
tajribalarda tavsiya etiladi.
Ochiq tizimlar uchun arzonroq ozuqa manbalari (masalan, texnik NaNO₃,
superfosfat) ishlatiladi. Oziqa muhitini to‘g‘ri balanslash orqali
biomassa hosildorligi
oshiriladi. Suvdagi
ifloslanish
yoki
begona mikroorganizmlar
dan ehtiyot bo‘lish
zarur — ayniqsa yopiq reaktorlarda. Yetarli biomassa to‘plangach,
filtrlash
,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
148
ISSN:3030-3621
santrifugirovka
yoki
cho‘ktirish
orqali ajratiladi. Keyin
quritiladi
(spray drying
yoki freeze drying orqali) va tayyor mahsulot sifatida qadoqlanadi.
1-rasm
Xlorellaning ko’payishida metabolizm sxemasi
Foydalangan adabiyotlar:
1.
M u z a f a r o v A. -M., Taubaev T. T. “ Xlorella yetishtirish va chorvachilikda
foydalanish.” Toshkent: Fan, 1968, b. 35-37.
2.
Bo‘riyev S.B., Xujjiyev S.O., Shoyakubov U.R. Biodestruktsiya Suv
o'simliklaridagi siyanid // Muammo algologiya, mikologiya va gidrobotanika:
ilmiy-amaliy konf. – Toshkent, 2009. – 235–237-betlar.
3.
Bo’riyev S.B, Qobilov A.M. “Chlorella vulgarisni ko’paytirish va uning
baliqchilikdag ahamiyati”(BuxDU). BIOLOGIYA VA EKOLOGIYA
JURNALI, T.: 2019
4.
5.
