Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
119
ISSN:3030-3621
“AKADEMIK SUYUMA G‘ANIYEVANING ALISHER NAVOIY
ASARLARIGA QO‘SHGAN HISSASI”
Mirsaidova Ozoda
Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti
Sharq sivilizatsiyasi va falsafa fakulteti
Antropologiya va etnologiya yo‘nalishi
3-kurs hind-ingliz guruhi talabasi
+998933047175
Anotatsiya:
Mazkur ishda o‘zbek adabiyotshunosligining yirik namoyandasi,
akademik Suyuma G‘aniyevaning Alisher Navoiy ijodini o‘rganishdagi ilmiy
xizmatlari yoritiladi. Tadqiqotda olimaning Navoiy asarlarining matnlarini ilmiy-
tanqidiy nashr qilish, ularni filologik tahlil qilish, shuningdek, shoirning ijodiy
merosini keng ommaga yetkazish borasidagi hissasi tahlil etiladi. Suyuma G‘aniyeva
tomonidan yozilgan monografiyalar, maqolalar hamda Navoiy devonlariga yozilgan
izohlar orqali uning Navoiyshunoslikka qo‘shgan hissasi ochib beriladi. Ishda
shuningdek, olimaning klassik adabiyot maktabini shakllantirishdagi o‘rni hamda
uning ilmiy merosining bugungi adabiyotshunoslikdagi ahamiyati xususida fikr
yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
Suyuma G‘aniyeva, Alisher Navoiy, Navoiyshunoslik, klassik
adabiyot, ilmiy meros, adabiyotshunoslik, tanqidiy matn, filologik tahlil, akademik
izohlar, o‘zbek adabiyoti.
"ACADEMICIAN SUYUMA GANIYEVA'S CONTRIBUTION TO THE
WORKS OF ALISHER NAVAI"
Mirsaidova Ozoda
Tashkent State University of Oriental Studies
Faculty of Eastern Civilization and Philosophy
Anthropology and Ethnology
3rd year student of the Indian-English group
+998933047175
Annotation:
This work highlights the scholarly contributions of academician
Suyuma G‘aniyeva, a prominent figure in Uzbek literary studies, in the research of
Alisher Navoi’s literary heritage. The study analyzes her role in the critical and
philological publication of Navoi’s texts and her efforts in bringing the poet’s creative
legacy to a wider audience. Through G‘aniyeva’s monographs, articles, and
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
120
ISSN:3030-3621
commentaries on Navoi’s divans, her significant contributions to the field of Navoi
studies are revealed. The work also discusses her role in the formation of the classical
literature school and evaluates the relevance of her academic legacy in contemporary
literary scholarship.
Keywords:
Suyuma G‘aniyeva, Alisher Navoi, Navoi studies, classical literature,
scholarly legacy, literary criticism, critical text, philological analysis, academic
commentaries, Uzbek literature.
«ВКЛАД АКАДЕМИКА СУЮМЫ ГАНИЕВОЙ В ТВОРЧЕСТВО
АЛИШЕРА НАВАИ»
Мирсаидова Озода
Ташкентский государственный университет востоковедения
Факультет восточной цивилизации и философии
Кафедра антропологии и этнологии
Студент 3 курса индийско-английской группы
+998933047175
Аннотация:
В данной работе освещается научная деятельность академика
Суюмы Ганиевой — видного представителя узбекского литературоведения — в
изучении творчества Алишера Навои. В исследовании рассматривается вклад
учёной в подготовку научно-критических изданий текстов Навои, их
филологический анализ, а также в популяризацию творческого наследия поэта
среди широкой аудитории. Посредством монографий, статей и комментариев к
диванам Навои раскрывается значимость вклада Суюмы Ганиевой в развитие
науки о Навои. Также в работе рассматривается её роль в формировании школы
классической литературы и значение её научного наследия в современном
литературоведении.
Ключевые слова:
Суюма Ганиева, Алишер Навои, навоиеведение,
классическая литература, научное наследие, литературоведение, критическое
издание, филологический анализ, академические комментарии, узбекская
литература.
Kirish:
O‘zbek adabiyoti taraqqiyotida Alisher Navoiy merosi alohida o‘rin tutadi.
Buyuk mutafakkirning asarlari nafaqat adabiy, balki ilmiy, axloqiy va ma’naviy
jihatdan ham bebaho boylik sanaladi. Ushbu nodir merosni chuqur o‘rganish va tahlil
etish, uni zamonaviy ilmiy asosda xalqimizga yetkazish mas’uliyati esa
adabiyotshunos olimalar zimmasiga tushadi. Shunday yuksak ilmiy faoliyat egalaridan
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
121
ISSN:3030-3621
biri — akademik Suyuma G‘aniyevadir. U o‘zining butun ilmiy faoliyatini Navoiy
asarlarini tadqiq etishga, ularning mazmun-mohiyatini ochib berishga bag‘ishlagan.
Ushbu ishda Suyuma G‘aniyevaning Alisher Navoiy ijodiga bag‘ishlangan
tadqiqotlari, u tomonidan tayyorlangan tanqidiy matnlar, yozilgan izohlar va ilmiy
tahlillar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, uning Navoiyshunoslik sohasidagi ilmiy maktab
yaratishdagi o‘rni va bugungi adabiyotshunoslikdagi ta’siri ham alohida tahlil qilinadi.
Bu orqali o‘zbek adabiy merosini chuqurroq anglash va uni kelajak avlodlarga to‘g‘ri
yetkazish imkoniyati kengayadi.
Asosiy qism
Alisher Navoiy — o‘zbek adabiyoti tarixining eng yirik vakillaridan biri, Sharq
renessansi davrining atoqli mutafakkiri sifatida jahonda tan olingan shaxsdir. Uning
serqirra va mazmunan chuqur ijodiy merosi asrlar davomida olimlar e’tibor markazida
bo‘lib kelgan. Ayniqsa, mustaqillik yillarida Navoiy asarlarining yangi yondashuvlar
asosida o‘rganilishi adabiy merosimizga bo‘lgan e’tiborning ortganidan dalolat beradi.
Shu jarayonda Navoiyshunoslik ilmiy yo‘nalishining yirik namoyandalaridan biri,
akademik Suyuma G‘aniyeva alohida o‘rin egallaydi.
Suyuma G‘aniyevaning Alisher Navoiy asarlariga bag‘ishlangan tadqiqotlari, u
tomonidan tayyorlangan tanqidiy nashrlar va ilmiy tahlillar Navoiy ijodini zamonaviy
ilmiy mezonlar asosida anglashda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu ishda
olimaning Navoiyshunoslikdagi xizmatlari, u yaratgan ilmiy maktab, hamda uning
izlanishlarining adabiyotshunoslikka qo‘shgan hissasi tahlil qilinadi.
Akademik
Suyuma
G‘aniyeva
–
o‘zbek
adabiyotshunosligining
yirik
namoyandalaridan biri bo‘lib, Alisher Navoiy merosini chuqur va har tomonlama
o‘rganishda beqiyos hissa qo‘shgan. U navoiyshunoslik sohasida ilmiy maktab
yaratgan, ko‘plab fundamental tadqiqotlar muallifi hisoblanadi.
Suyuma G‘aniyeva Alisher Navoiyning ko‘plab asarlarini ilmiy-tanqidiy nashr
qilishda bevosita ishtirok etgan. Jumladan, “Xamsa”, “Nasoyim ul-muhabbat”,
“Hayrat ul-abror”, “Lison ut-Tayr” kabi asarlarning ilmiy asoslangan matnlarini
tayyorlab, ularni izohlar bilan boyitgan. Bu nashrlar orqali Navoiy asarlarining to‘g‘ri
va mukammal shaklda o‘rganilishi ta’minlangan. Olima Navoiy ijodidagi tasavvufiy
g‘oyalarni chuqur tahlil qilib, ularning mazmun-mohiyatini ochib bergan. U Navoiy
asarlarida ifodalangan ilohiy ishq, nafsni poklash, Allohga yaqinlashish kabi
tasavvufiy tushunchalarni ilmiy nuqtayi nazardan tadqiq qilgan. Ayniqsa, “Navoiy va
tasavvuf” kabi asarlari orqali bu sohadagi qarashlarni tizimlashtirgan.
Suyuma G‘aniyeva o‘z ilmiy faoliyati davomida Navoiyshunoslik fanining
shakllanishi va rivojiga katta hissa qo‘shdi. U ko‘plab ilmiy maqolalar,
monografiyalar, darsliklar muallifi bo‘lib, Navoiy merosining ilmiy asosda tadqiq
qilinishini ta’minladi. Shu bilan birga, olima ko‘plab yosh adabiyotshunoslarni
tayyorlagan, ularning ilmiy rahbari sifatida faoliyat yuritgan. Shuningdek,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_2-to’plam_Iyun -2025
122
ISSN:3030-3621
G‘aniyevaning “Ko‘ngil shamchirog‘i”, “Alisher Navoiy – ilohiy ishq shoiridir” kabi
kitoblarida Navoiy nafaqat shoir, balki mutafakkir va komil inson sifatida yoritiladi.
Bu asarlar orqali Alisher Navoiy siymosi yangi ilmiy va ma’naviy talqinda ochib
beriladi.
Xulosa
Akademik Suyuma G‘aniyeva Alisher Navoiy merosini chuqur o‘rganib, uni
ilmiy asosda talqin etgan yetuk adabiyotshunos olima sifatida o‘zbek ilm-fani tarixida
munosib o‘rin egallaydi. Uning tomonidan tayyorlangan tanqidiy matnlar, izohli
nashrlar va chuqur tahlillarga boy ilmiy asarlar Navoiyshunoslikning taraqqiyotiga
katta hissa bo‘lib qo‘shilgan.
Suyuma G‘aniyevaning izlanishlari natijasida Navoiy asarlarining mohiyati
keng ommaga yaqinlashtirildi, shoirning falsafiy va badiiy qarashlari zamonaviy ilmiy
yondashuvlar bilan ochib berildi. U yaratgan ilmiy maktab esa bugungi kunda ham
yosh tadqiqotchilar uchun mustahkam asos bo‘lib xizmat qilmoqda.Shu bois, Suyuma
G‘aniyeva faqat adabiyotshunos olima sifatida emas, balki klassik merosni saqlash va
asrab-avaylash yo‘lida fidokorona mehnat qilgan ma’rifatparvar siymo sifatida ham
tarixda muhim iz qoldirgan.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
G‘aniyeva S. Navoiy lirikasining badiiyati. — Toshkent: Fan, 1971.
2.
G‘aniyeva S. Alisher Navoiy va Sharq mumtoz adabiyoti. — Toshkent: Fan, 1991.
3.
G‘aniyeva S. Navoiy g‘azallarining zamonaviy talqini. — Toshkent: O‘qituvchi,
1989.
4.
G‘aniyeva S. Xazoyin ul-maoniy: Tanqidiy matn va izohlar bilan. — Toshkent:
Fan, 1983.
5.
G‘aniyeva S. Alisher Navoiy devonlaridagi badiiy san’at vositalari. — Toshkent:
Fan, 1979.
6.
Jo‘rayev A. Suyuma G‘aniyeva – navoiyshunos olima. // "O‘zbekiston adabiyoti va
san’ati" gazetasi, 2005-yil.
7.
Oripova D. Navoiyshunoslik asoslari. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2008.
