Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
80
ISSN:3030-3621
TASVIRIY SAN’ATNI O‘QITISHDA O‘QUVCHILARNING KREATIV
IJODKORLIK KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH
METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH (5-7-SINFLAR MISOLIDA)
Navoiy davlat unversiteti O’zbekiston
Tog'ayev Keldiyor Xamidovich
(+998936605302)
Annotatsiya:
Ushbu maqola 5–7-sinflarda tasviriy san’atni o‘qitish jarayonida
o‘quvchilarning kreativ ijodkorlik kompetensiyalarini shakllantirish metodikasini
takomillashtirishga bag‘ishlangan. O‘quvchilarning tasviriy san’atga bo‘lgan
qiziqishlarini oshirish, ularning estetik va kreativ qobiliyatlarini rivojlantirish, hamda
zamonaviy pedagogik yondashuvlar yordamida san’at darslarining samaradorligini
oshirishga qaratilgan yangi metodik usullarni o‘rganish, yuqori natijalarga erishish
imkonini beradi. Maqolada, o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish uchun
zamonaviy texnologiyalar va interaktiv metodlardan foydalanish, shuningdek, tasviriy
san’atni boshqa fanlar bilan integratsiya qilish orqali o‘quvchilarning kreativ
kompetensiyalarini shakllantirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda, 5–7-sinflar
misolida tasviriy san’at o‘qitish jarayonida o‘quvchilarni ilg‘or texnikalar va uslublar
bilan tanishtirishning ahamiyati ta’kidlanadi. Ushbu yondashuv, nafaqat
o‘quvchilarning san’atga bo‘lgan qiziqishini oshirish, balki ularning kreativ fikrlash,
muammolarni hal qilish va o‘zini ifodalash qobiliyatlarini ham rivojlantirishga yordam
beradi. Maqola, tasviriy san’at fanini o‘qitishda pedagogik metodikalarni
takomillashtirishni istagan o‘qituvchilar va ta’lim muassasalariga foydali qo‘llanma
sifatida xizmat qiladi.
Annotation:
This article is dedicated to enhancing the methodology for
developing students' creative competencies in visual arts education for grades 5–7. It
focuses on increasing students' interest in visual arts, fostering their aesthetic and
creative abilities, and improving the effectiveness of art lessons through modern
pedagogical approaches. The study explores innovative methods, such as the use of
contemporary technologies and interactive teaching strategies, to cultivate students'
creative competencies. Additionally, it examines the integration of visual arts with
other subjects as a means to enrich students' creative skills. The research emphasizes
the importance of introducing advanced techniques and styles in art education,
highlighting their role in not only boosting students' enthusiasm for art but also in
enhancing their creative thinking, problem-solving abilities, and self-expression. This
article serves as a valuable resource for educators and educational institutions aiming
to improve pedagogical methodologies in teaching visual arts.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
81
ISSN:3030-3621
Аннотация:
Настоящая статья посвящена совершенствованию методики
формирования креативных компетенций учащихся в процессе преподавания
изобразительного искусства в 5–7 классах. Целью является повышение интереса
школьников к изобразительному искусству, развитие их эстетических и
творческих способностей, а также повышение эффективности уроков искусства
с использованием современных педагогических подходов. В статье
рассматриваются новые методические подходы, включая использование
современных технологий и интерактивных методов, а также интеграцию
изобразительного искусства с другими предметами, что способствует
формированию креативных компетенций учащихся. Исследование подчеркивает
важность знакомства учеников с передовыми техниками и стилями в процессе
преподавания изобразительного искусства, что способствует не только
повышению их интереса к искусству, но и развитию творческого мышления,
способности к решению проблем и самовыражению. Статья служит полезным
руководством для преподавателей и образовательных учреждений, стремящихся
совершенствовать педагогические методики преподавания изобразительного
искусства.
Kalit so‘zlar:
tasviriy san’at, kreativ ijodkorlik, kompetensiya, metodika,
o‘quvchilar, pedagogik yondashuv, o‘qitish, integratsiya, estetik tafakkur, interaktiv
metodlar, 5–7-sinflar, san’at darslari, zamonaviy texnologiyalar, ijodiy fikrlash, o‘zini
ifodalash, ta’lim jarayoni. tasviriy san’at, kreativ kompetensiya, ijodiy tafakkur, o‘quv
metodikasi, innovatsion yondashuv.
Keywords:
Visual Arts, Creative Competence, Competency, Methodology,
Students, Pedagogical Approach, Teaching, Integration, Aesthetic Thinking,
Interactive Methods, Grades 5–7
Art Lessons, Modern Technologies, Creative
Thinking, Self-Expression, Educational Process, Innovative Approach.
Ключевые
слова:
Изобразительное
искусство,
Креативная
компетентность,
Методика
преподавания,
Методология,
Ученики,
Педагогический подход, Обучение, Интеграция, Эстетическое мышление, 5–7
классы, Уроки искусства, Современные технологии, Креативное мышление,
Самовыражение, Образовательный процесс, Инновационный подход.
KIRISH
Tasviriy san’at o‘quv amaliyotlarida o‘quvchilarning kreativ ijodkorligini
rivojlantirish, ularning erkin fikrlash qobiliyatlarini oshirishning samarali vositasi
hisoblanadi. Bunday yondashuv, nafaqat san’atni o‘rganish jarayonini qiziqarli va
ijodiy qiladi, balki o‘quvchilarga umumiy dunyoqarashlarini kengaytirish va o‘z
fikrlarini erkin ifodalash imkonini beradi. Bu jarayon nafaqat tasviriy san’at faniga oid
bilimlarni oshirishga, balki o‘quvchilarning mantiqiy tafakkurini va hissiy intellektini
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
82
ISSN:3030-3621
rivojlantirishga ham yordam beradi.Hozirgi kunda umumiy o‘rta ta’lim tizimida
o‘quvchilarning shaxsiy va ijtimoiy kompetensiyalarini shakllantirish dolzarb
masalalardan biri hisoblanadi.
Ayniqsa, o‘quvchilarda kreativ ijodkorlik kompetensiyalarini rivojlantirish
ularning nafaqat badiiy-estetik dunyoqarashini, balki mustaqil fikrlash, qaror qabul
qilish
va
yangicha
yondashuvlar
bilan
ishlash
qobiliyatlarini
ham
shakllantiradi.Tasviriy san’at fani bu borada keng imkoniyatlarga ega bo‘lib, ayniqsa
5–7-sinf o‘quvchilari bilan ishlash jarayonida mazkur kompetensiyalarni shakllantirish
uchun zamonaviy metodik yondashuvlarni takomillashtirish zarurati mavjud.
Tasviriy san’atning kreativ ijodkorlikni rivojlantirishdagi o‘rni.
Erkin fikrlashni rivojlantirish
: Tasviriy san’at o‘quvchilarga o‘z fikrlarini
erkin va innovatsion tarzda ifodalash imkonini yaratadi. Masalan, tasviriy san’at
asarlari yaratishda o‘quvchilar o‘zlarining hissiy va intellektual tajribalarini aks
ettirishi mumkin, bu esa ularning ijodiy yondashuvlarini rivojlantiradi. Ular tasviriy
vositalar yordamida turli xil g‘oya va fikrlarni namoyon etishni o‘rganadilar, shu bilan
birga, boshqalarning fikrlarini hurmat qilishni va turli nuqtai nazarlarni qabul qilishni
o‘rganadilar.
Ijodiy va estetik tafakkur
: Tasviriy san’at darslari o‘quvchilarda nafaqat
tasviriy asarlarni yaratish qobiliyatini, balki ularning estetik tafakkurlarini ham
rivojlantiradi. O‘quvchilar ranglar, shakllar, kompozitsiyalarni o‘rganish va ulardan
foydalanish orqali san’atning chuqur qatlamlarini anglashga harakat qiladilar. Shu
bilan birga, bunday darslar o‘quvchilarda dunyoqarashni shakllantiradi va san’atni
ijtimoiy, madaniy va estetik jihatdan tushunishga yordam beradi.
O‘z-o‘zini ifodalash va o‘zlikni anglash
: Tasviriy san’at orqali o‘quvchilar o‘z
ichki dunyolarini va hissiyotlarini ochib beradi. Rasm chizish yoki boshqa tasviriy
san’at shakllarida ishlash ularning o‘zini ifodalash, shuningdek, ichki kechinmalarini
tashqi olamga chiqarish imkonini yaratadi. Bu jarayon ularning o‘zini anglashiga, o‘z
fikrlarini yanada aniq va tizimli ifodalashga yordam beradi.
Jamoaviy ish va hamkorlikni rivojlantirish
: Tasviriy san’at amaliyotlarida
jamoaviy ishning ahamiyati katta. O‘quvchilar birgalikda san’at asarlarini yaratish,
guruhlarda ishlash, bir-birlarining g‘oyalarini baham ko‘rish va fikr almashish orqali
hamkorlik va jamoaviy yondashuvni o‘rganadilar. Bu, shuningdek, o‘zaro hurmat va
jamoa a’zolarining fikrlarini qabul qilish kabi ijtimoiy qobiliyatlarni rivojlantiradi.
O‘quvchilarning yoshiga mos yondashuv.
Tasviriy san’at o‘quv jarayonida o‘quvchilarning yoshiga qarab, o‘quv
metodikalarini moslashtirish juda muhim. O‘quvchilar turli yosh guruhlarida bo‘lgani
sababli, ularning o‘quv salohiyati va kreativ qobiliyatlarini rivojlantirishda farqlar
mavjud.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
83
ISSN:3030-3621
Boshlang‘ich ta’lim (6-10 yosh)
: Bu yoshdagi o‘quvchilarda tasviriy san’atni
o‘rganishga bo‘lgan qiziqish juda yuqori bo‘ladi. Ular oddiy shakllar, ranglar va
materiallar bilan ishlashni boshlaydilar. Shu davrda o‘quvchilarga rasm chizish,
bo‘yoqlar bilan ishlash va oddiy kompozitsiyalar yaratish o‘rgatiladi. Asosiy maqsad
– ularning kreativ qobiliyatlarini shakllantirish va tasviriy san’atga bo‘lgan qiziqishni
uyg‘otish.
O‘rta maktab (11-15 yosh)
: Ushbu yoshda o‘quvchilar tasviriy san’atda
murakkabroq vositalarni o‘rganishadi. Shakl va ranglar, kompozitsiya va boshqa
texnikalar bilan ishlashga o‘tishadi. Ular o‘z asarlarini yaratishda o‘z fikrlarini va
hissiyotlarini chuqurroq ifodalashga harakat qiladilar. Bu davrda o‘quvchilarga ijodiy
usullarni o‘rganish, estetik qarashlarini rivojlantirish va individual uslub yaratishga
imkon beriladi.
Yuqarı sinf o‘quvchilari (16-18 yosh)
: O‘quvchilarning kreativ fikrlash
qobiliyatlari yuqori darajada rivojlanadi. Bu davrda ular tasviriy san’atni murakkab
jihatlari bilan o‘rganadilar, masalan, kompozitsiya, detal va qatlamlar bilan ishlash,
shuningdek, zamonaviy san’at uslublari va yo‘nalishlarini o‘rganishadi. Ular
san’atning ijtimoiy va madaniy ahamiyatini tushunib, o‘zining san’at asarlari orqali
jamiyatga o‘z qarashlarini bildiradilar.
Tasviriy san’at fanining samaradorligini oshirish.
Tasviriy san’at fanini o‘quv jarayoniga tadbiq etish samaradorligini oshirish
uchun quyidagi yondashuvlar muhim:
Integratsiya
: Tasviriy san’atni boshqa fanlar bilan integratsiya qilish, masalan,
adabiyot, tarix, va musiqani birlashtirish, o‘quvchilarga yanada kengroq fikrlash va
kreativ yondashuvni o‘rgatadi.
Innovatsion metodlar
: Zamonaviy texnologiyalarni, masalan, raqamli san’at
vositalarini o‘quv jarayoniga kiritish, o‘quvchilarga yangi imkoniyatlar yaratadi. 3D
modellash, raqamli rasm chizish yoki video san’at kabi texnikalar o‘quvchilarning
kreativ ijodkorligini oshirishda samarali bo‘lishi mumkin.
Kreativ ishlarni taqdim etish
: O‘quvchilarning yaratuvchanliklarini namoyish
qilish uchun turli xil ko‘rgazmalar, konkurslar yoki dasturlarni tashkil etish ularning
o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi.
XULOSA
Mazkur maqolada umumta’lim maktablarining 5–7-sinf o‘quvchilari misolida
tasviriy san’atni o‘qitish jarayonida kreativ ijodkorlik kompetensiyalarini
shakllantirishning samarali metodikasi yoritilgan. Shuningdek, dars jarayonida
innovatsion pedagogik texnologiyalar, amaliy yondashuvlar va baholash mezonlari
asosida kreativlikni rivojlantirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tasviriy san’atni o‘qitishda
kreativ ijodkorlik kompetensiyasini shakllantirish: O‘quvchilarning o‘z fikrini erkin
ifodalashi,San’at orqali dunyoni boshqacha ko‘ra olishi, Estetik didi va tafakkurini
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
84
ISSN:3030-3621
rivojlantirishi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. 5–7-sinflar misolida bu
kompetensiyalarni shakllantirish uchun zamonaviy yondashuvlar, interfaol metodlar,
loyiha asosida o‘qitish, refleksiv baholash kabi metodikalarni joriy etish lozim.
Tasviriy san’at o‘quv amaliyotlari nafaqat estetik va texnik ko‘nikmalarni
rivojlantiradi, balki o‘quvchilarning kreativ fikrlash, erkin ifodalash va hissiy
intellektini oshiradi. Bu jarayonni muvaffaqiyatli tashkil etish uchun o‘quvchilarning
yoshiga mos yondashuv va innovatsion metodlarni qo‘llash muhimdir. Shunday qilib,
tasviriy san’at fanini o‘quv jarayoniga tadbiq etish samaradorligini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
Tog'aev Keldiyor Xamidovich , Rōzimurodova Sevinch G'ayratjon qizi ,
BOSHLANG‘ICH SINF TASVIRIY SAN’AT DARSLARIDA BORLIQNI
IDROK ETISH MASHG‘ULOTLARINING AHAMIYATI VA «TASVIRIY
SAN’AT FANINI O‘QITISH METODLARI» , TADQIQOTLAR: Vol. 27 No. 3
(2023): "TADQIQOTLAR jahon ilmiy-metodik jurnali | 27-son | 3-qism"
2.
Tog'aev Keldiyor Xamidovich , Normurodova Hilola Asadjon qizi , TASVIRIY
SAN’AT VA UNING MOHIYATI, TUR VA JANRLARI SAN’ATNING
TARBIYAVIY AHAMIYATINI TALABALARGA AMALIY TADBIQ ETISH. ,
TADQIQOTLAR: Vol. 27 No. 2 (2023): "TADQIQOTLAR jahon ilmiy-metodik
jurnali | 27-son | 2-qism"
3.
Тоғаев, К. Х., & Рамозонова, Ф. Б. (2023). РАНГТАСВИРДА РАНГ
МУНОСАБАТЛАРИ ХАМДА ИШЛАШНИНГ ЎЗИГА ХОСЛИГИ.
TADQIQOTLAR, 27(2), 85-89.
4.
Sobirovna, A. R., & Khamidovich, T. K. (2023). THE ELECTROMAGNETIC
EFFECT. XALQARO ANIQ FANLAR TAHLILI, 1(2), 47-50.
5.
Тоғаев, К. Х. (2023). ТАСВИРИЙ САНЪАТДАГИ МАНЗАРА
КОМПОЗИЦИЯСИ ЖАНРИГА ОИД АСАРЛАРИ ИНСОНДА ТАБИАТГА
ВА ГУЗАЛЛИК ФАЗИЛАТЛАРИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ. Oriental Art and
Culture, 4(3), 393-398.
6.
Tog‘ayev, K. X. (2022). TASVIRIY SAN’AT VA UNING MOHIYATI, TUR VA
JANRLARI. Innovative Development in Educational Activities, 1(6), 44-50.
7.
Келдиёр Хамидович Тоғаев ТАСВИРИЙ САНЪАТДАГИ МАНЗАРА
КОМПОЗИЦИЯСИ ЖАНРИГА ОИД АСАРЛАРИ ИНСОНДА ТАБИАТГА
ВА ГУЗАЛЛИК ФАЗИЛАТЛАРИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ // Oriental Art and
Culture. 2023. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/tasviriy-sanatdagi
manzara-kompozitsiyasi-zhanriga-oid-asarlari-insonda-tabiatga-va-guzallik
fazilatlarini-shakllantirish (дата обраще)ния:
8.
Keldiyor Xamidovich Tog’Ayev TASVIRIY SAN’AT MASHG’ULOTLARINI
TABIAT QO’YNIDA TASHKIL TISHNING AFZALLIKLARI JIHATDAN
PUXTA
BILIM
OLISHIGA
ERISHISH
VA
O’QUVCHILARNING
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
85
ISSN:3030-3621
IJODKORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH OMILLARIGA E’TIBOR
QARATISH // Oriental Art and Culture. 2022. №2. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/tasviriy-san-at-mashg-ulotlarini-tabiat-qo-
ynidatashkil-tishning-afzalliklari-jihatdan-puxta-bilim-olishiga-erishish-va-o (дата
обращения: 22.09.2023).
9.
Dilmurod Xolmamatovich Axmedov XORIJIY TAJRIBALARDAN TASVIRIY
SAN’AT TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHNING IJTIMOIY PEDAGOGIK
TARIXI VA ASOSLARI // Oriental Art and Culture. 2022. №2. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/xorijiy-tajribalardan-tasviriy-san-at-tizimini
takomillashtirishning-ijtimoiy-pedagogik-tarixi-va-asoslari(дата
обращения:
22.09.2023).
10.
RESEARCH ARTICLE | FEBRUARY 24 2025 Organizing practical classes in
computer graphics Ibrahim Gadoev ; Shavkat Jalolov; Keldiyor Togaev; Lobar
Esanova; Samariddin Absobirov; Gulkhayo Ravshanova AIP Conf. Proc. 3268,
070027 (2025) https://doi.org/10.1063/5.0258587 11. – С. 234-237. 12.
11.Tog‘ayev, K. X. (2022). TASVIRIY SAN’AT VA UNING MOHIYATI, TUR
VA JANRLARI. Innovative Development in Educational Activities, 1(6), 44-50.
11.
Shovdirov S. Analyzing the sources and consequences of atmospheric pollution: A
case study of the Navoi region //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024.
– Т. 587. – С. 02016.
12.
Ulug‘murodovich B. S. KOMPOZITSIYA MASHG ‘ULOTLARINING
XUSUSIYATLARI, MAZMUNI VA O ‘ZIGA XOSLIGI //PEDAGOG. – 2024. –
Т. 7. – №. 11. – С. 187-190.
13.
Sa’diyev S. AKADEMIK QALAM TASVIR MASHG ‘ULOTLARIDA,
TALABALARNING
IJODIY
QOBILIYATLARINI
RIVOJLANTIRISH
//INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the
topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and
solutions”. – 2023. – Т. 1. – №. 01.
14.
Jalolov S. C., Egamberdiyeva C. A. TASVIRIY SAN’AT O ‘QITUVCHILARINI
KASBIY TAYYORLASH METODIKASI //ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА В XXI
ВЕКЕ. – 2024. – №. 57-1.
15.
Niyazovish G. I. WAYS OF USE OF MODERN INNOVATIVE
TECHNOLOGIES IN FINE ARTS CLASSES AND THROUGH THE
IMPROVEMENT OF IDEAS OF NATIONAL INDEPENDENCE TO
STUDENTS //Galaxy International Interdisciplinary Research Journal. – 2021. – Т.
9. – №. 12. – С. 234-237.
16.
Kulmuratov, N. R., Rustamov, A. M., & Mamadiyarov, A. J. (2020). VARIOUS
ISSUES IN THE FIELD OF SETTING NONSTATIONARY DYNAMIC
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
86
ISSN:3030-3621
PROBLEMS AND ANALYZING THE WAVE STRESS STATE OF
DEFORMABLE MEDIA. Theoretical & Applied Science, (9), 365-369.
17.
Axmedov D., Kuchkorova E. OLIY PEDAGOGIK TA’LIM TIZIMIDA QALAM
TASVIR FANINI O ‘QITISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
//INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the
topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and
solutions”. – 2023. – Т. 1. – №. 01.
18.
Xamidova G. X. et al. PROEKSION CHIZMACHILIK FANINI GRAFIK
DASTURLAR YORDAMIDA O’QITISHNING MAZMUNI, SHAKLI, METOD
VA VOSITALARI //Oriental Art and Culture. – 2024. – Т. 5. – №. 6. – С. 321-327.
19.
Mardonovna M. G. et al. BO ‘LAJAK TASVIRIY SAN’AT O
‘QITUVCHILARIDA
IJTIMOIY-MADANIY
KOMPETENTLIKNI
RIVOJLANTIRISHDA
ALISHER
NAVOIY
IJODIDAGI
SAN’AT
ASARLARINING O ‘RNI //Oriental Art and Culture. – 2024. – Т. 5. – №. 6. – С.
203-209.
20.
Bobomurodova S. A. BOʻLAJAK OʻQITUVCHILARNI INNOVATSION-
PEDAGOGIK FAOLIYATGA TAYYORLASH MODELI //Inter education &
global study. – 2024. – №. 1. – С. 73-82.
21.
Vosiyeva A. T. X., Amonova Z. U. TASVIRIY SAN’AT DARSLARIDA O
‘QUVCHILARNI KASB–HUNARGA YO‘NALTIRISH //Oriental Art and
Culture. – 2023. – Т. 4. – №. 1. – С. 340-343.
22.
Choriyev S. et al. AKADEMIK RASM CHIZISHNING O ‘ZIGA XOS QONUN
VA QOIDALARINI O‘RGANISH //INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND
PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the
continuity of fine art education: problems and solutions”. – 2023. – Т. 1. – №. 01.
23.
Aslanov F. TASVIRIY SAN’ATNING OZIGA XOS TUR VA JANRLARI
//INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the
topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and
solutions”. – 2023. – Т. 1. – №. 01.
24.
Nurmuradovich E. A. Description methods of academic pencil academic pencil
features and scientific basis //Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR).
– 2021. – Т. 10. – №. 2. – С. 199-203.
25.
Эсанова, Л. К. (2022). Деятельность в интересах подростков на уроках
изобразительного искусства. Science and Education, 3(1), 1043-1047.
26.
Rajabova Nilufar Shuhratovna RANGTASVIR ASARLARINI YARATISH
JARAYONIDA KOMPOZITSIYANING O'RNI VA AHAMIYATI"IJODKOR
O'QITUVCHI" RESPUBLIKA ILMIY -USLUBIY JURNALI. -32-35, 2024-yil.
