Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
24
ISSN:3030-3621
KEFALOGEMOTEMA: SABABLARI, BELGILARI VA DAVOLASH
USULLARI
Qo’qon Universiteti Andijon Filiali
Tibbiyot fakulteti Davolash ishi yo’nalishi
Fozilova Asalxon Ikromjon qizi
Email:
Tel: +998 93 567 62 57
Annotatsiya
Mazkur maqolada yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda uchraydigan kefalogemotema
holati, uning kelib chiqish sabablari, klinik belgilari, tashxislash usullari hamda
davolash yo‘llari yoritilgan. Kefalogemotema ko‘pincha tug‘ruq jarayonidagi mexanik
bosim yoki asbobli tug‘ruqlar (forseps, vakuum) natijasida yuzaga keladi. Maqolada
bu holatni boshqa bosh shikastlanishlaridan farqlash zarurati, shuningdek, ehtimoliy
asoratlar va ularni oldini olish choralariga ham alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek,
muallif tomonidan shaxsiy tahlil va xulosalar berilgan bo‘lib, bu holatni o‘rganish
tibbiyot sohasida tahsil olayotgan yoshlar uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega
ekanligi ta’kidlangan.
Kalit so’zlar:
kefalogemotema, yangi tug‘ilgan chaqaloq, tug‘ruq
shikastlanishi, bosh gematomasi, klinik belgilari, tashxis, davolash, asoratlar, diabetik
fetopatiya.
Annotation
This article discusses the condition known as cephalohematoma, commonly
observed in newborns. It explores the causes, clinical manifestations, diagnostic
methods, and treatment approaches of this condition. Cephalohematoma often arises
due to mechanical pressure during childbirth or as a result of instrumental delivery
(forceps, vacuum extraction). The paper also emphasizes the importance of
distinguishing cephalohematoma from other cranial injuries, possible complications,
and their prevention. Additionally, the author provides personal reflections,
underlining the scientific and practical significance of studying such conditions for
medical students and future healthcare professionals.
Keywords:
cephalohematoma, newborn, birth trauma, cranial hematoma,
clinical signs, diagnosis, treatment, complications.
Аннотация
В
данной
статье
рассматривается
состояние, известное
как
кефалогематома, которое часто наблюдается у новорождённых. Описаны
причины её возникновения, клинические признаки, методы диагностики и
подходы к лечению. Кефалогематома, как правило, развивается в результате
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
25
ISSN:3030-3621
механического давления во время родов или при использовании
родовспомогательных инструментов (щипцы, вакуум-экстракция). Отдельное
внимание уделяется дифференциации кефалогематомы от других черепно-
мозговых травм, а также возможным осложнениям и мерам их профилактики.
Автор также выражает личное мнение, подчёркивая научную и практическую
значимость изучения подобных состояний для студентов-медиков и будущих
специалистов здравоохранения.
Ключевые слова
:
кефалогематома, новорождённый, родовая травма,
внутричерепная гематома, клинические признаки, диагностика, лечение,
осложнения
Kirish
Kefalogemotema
–(cephalhematoma) (yunoncha dan. bosh va qon)bu yangi
tug‘ilgan chaqaloqlarda bosh suyaklarining teri ostida qon to‘planishi bilan kechadigan
holat bo‘lib, ko‘pincha tug‘ruq jarayonidagi mexanik bosim tufayli yuzaga keladi. Bu
holat ko‘proq murakkab yoki uzoq davom etgan tug‘ruqlardan keyin, ayniqsa vakuum
yoki forseps qo‘llanilgan holatlarda kuzatiladi.
kalla suyagi gumbazi birorta suyagining suyak usti pardasi ostiga qon quyilishi,
aniq chegaralangan va bitta suyak chegarasida joylashib, ba`zan ikki tomonlama
bo‘lishi mumkin, sekin so‘rilib ketadi, yallig‘lanishi, ohaklanishi mumkin.
Kefalogematomaning yuz va gavdaning (gemisindrom) qarama-qarshi tomonidagi
uchoqli nevrologik simptomatika bilan birga kelishi yarim sharning zararlanishi yoki
kefalogematoma tomonida kalla suyagi ichiga qon quyilishiga olib keladi. Palpasiyada
flyuktuatsiyalar aniqlanadi.
Odatda davolash talab qilinmaydi: yiringlash boʻlsa — antibiotiklar hamda
jarrohlik yoʻli bilan davolanadi
. Kefalogematoma yangi tugʻilgan chaqaloqlarda
tugʻruq travmalari borligini anglatadi.
Tashqi tomondan, kefalogematoma bosh sohasidagi shishga oʻxshaydi.
Kefalogematomaning chastotasi 1000 yangi tugʻilgan chaqaloqqa 3-5 holat
toʻgri keladi. Kefalogematomadagi qon miqdori 5 ml dan 150 ml gacha oʻzgarib turadi.
Qon uzoq vaqt davomida suyuqlik koʻrinishda boʻladi va ivimaydi, bu yangi tugʻilgan
chaqaloqda ivish omillarining yetishmasligi bilan bogʻliq.
Kefalogematomalar quyidagicha bo‘linadi:
1) joylashuvi bo‘yicha
2) o‘lchamlari bo‘yicha:
katta (5smdan ko‘p), o‘rtacha (3-5sm) va kichik (3sm
gacha)
3) kechishi bo‘yicha:
asoratlangan (og‘ir, infeksiyalangan, ossifikatsiyalangan)
va asoratlanmagan. Kefalogematoma, ayniqsa akusherlik qisqichlarini qo‘yish
natijasida kelib chiqqan bo‘lsa, kalla suyaklari sinishlari bilan birga uchrashi mumkin.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
26
ISSN:3030-3621
Kefalogematoma bo‘lgan barcha yangi tug‘ilgan chaqaloqlar kalla suyagini
rentgenologik tekshiruvdan o‘tkazish lozim. Kefalogematomalar davolashni talab
etmaydi.
Kefalogematoma. Tashqi kefalogematoma kalla suyagi gumbazining birorta
suyagining ustki pardasi ostiga qon quyilishi bo‘lib, tug‘ruqdan keyin bir necha soatlar
o‘tgandan keyingina paydo bo‘lishi mumkin (ko‘pincha bitta yoki ikkala tepa suyaklar
sohasida va kamroq ensa suyagida); Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning
0,2-0,3%
ida
kuzatiladi. O‘sma avvaliga qayishqoq konsistensiyali, hech qachon qo‘shni suyakka
o‘tmaydi, pul’satsiyalanmaydi, og‘rimaydi, ehtiyotlik bilan palpasiya qilganda chetida
bolishchaga o‘xshash flyuktuatsiya kuzatiladi. Kefalogematoma ustidagi teri sathi
ba`zan patexiyalar bo‘lsada, o‘zgarmaydi. Hayotning birinchi kunlarida
kefalogematoma kattalashishi mumkin, ba`zan tomirdan tashqaridagi bil’rubin oshishi
hisobiga sariqlik kuzatiladi. Hayotining
2-3 haftasida
kefalogematoma o‘lchamlari
kichrayadi va to‘liq so‘rilishi
6-8-haftaga
kelib yuz beradi. Ayrim hollarda
ohaklanishi, kamdan-kam yiringla shi mumkin. Suyak usti pardasi ostiga qon
quyilishining sababi bosh chiqayotgan vaqtda bosh harakatlarida suyak usti
pardasining ko‘chishi, kamroq hollarda kalla suyagidagi yoriqlar sabab bo‘ladi. SHu
tufayli katta kefalogematomasi bo‘lgan (diametri 6 sm dan katta) hamma bolalarda
kalla suyagida yoriqni istisno qilish uchun uni rentgenografiya qilish zarur.
Kefalogematoma juda kamdan-kam hollarda irsiy koagulopatiyalarning dastlabki
belgisi bo‘ladi. Muddatiga yetmay tug‘ilgan bolalarda kefalogematoma homila ichi
tarqoq mikoplazmoz bilan birga kelishi mumkin. Qiyosiy tashxis tug‘ruq o‘smasi
(choklar orqali o‘tadi, 2-3 kun o‘tgach yo‘qoladi), aponevroz ostiga qon quyilishi
(yassi, hamirsimon konsistensiyali, choklar ustidan o‘tadi, flyuktuatsiyalanadi), miya
churralari – miya pardalari va miya moddasining liqildoq va suyak nuqsonlari orqali
bo‘rtib chiqishi (nafas harakatlarini aks ettirib pul’satsiyalanadi, ko‘pincha peshona
sohasida joylashgan, kalla suyagi rentgenogrammasida suyak nuqsoni ko‘rinadi) bilan
o‘tkaziladi. Kalla suyagi yoriqlarida neyrosonografiya va neyroxirurg konsul’tatsiyasi
shart. Davolash: hayotining dastlabki 3-4 kunida sog‘ilgan ona suti bilan shishachadan
ovqatlantirish, keyin bola holati barqaror bo‘lganda emizish mumkin. K-vitamini (agar
tug‘ilganda yuborilmagan bo‘lsa) bir marta mushak orasiga yuboriladi. Ba`zan
kefalogematomalar kal’tsiylanadi va katta (diametri 8 sm dan ortiq) qon quilish so‘rilib
ketgandan keyin ostidagi suyak plastinkasi keskin yupqalashib qolishi yoki kistasimon
suyak o‘simtalari hosil bo‘lishi mumkin, shunga qaramay neonatologlar ko‘p yillar
davomida biron-bir xirurgik aralashuvdan bosh tortar edilar. Hozirgi vaqtda yondashuv
birmuncha o‘zgardi va hayotning 6-7- kuni katta gematomalar ichidagi suyuqlik
punktsiya yo‘li bilan chiqariladi.
Sabablari
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
27
ISSN:3030-3621
Kefalogematomaning shakllanishiga olib keladigan sabablar ham homila, ham
ona bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.
Homilaning tomondan:
katta homila, diabetik fetopatiya;
homilaning notoʻgʻri holati va kelishi (chanoq, koʻndalang, yuz bilan
kelishi);
homilaning malformatsiyasi (gidrosefaliya);
kechiktirilgan homiladorlik (homilaning juda zich suyaklari tugʻruq
paytida boshni konfiguratsiyalash imkonini bermaydi);
Ona tomondan:
akusherlik shipsalarni qoʻllash yoki homilaning vakuumli ekstraksiyasi
(hozirda kamdan-kam qoʻllanadi);
homila boshi va onaning chanoq boʻshligʻi kattaligi oʻrtasidagi
nomuvofiqlik (anatomik va klinik jihatdan tor chanoq);
kechikkan yoki erta tugʻilish;
tugʻruq kuchlarining nomutanosibligi;
chanoq suyaklarining ekzostozi, anamnezda chanoq travmasi;
ayolning yoshi (35 yoshdan katta).
Shuningdek, kefalogematoma gipoksik kelib chiqishi ham mumkin: tugʻruq
paytida kindik tizimchasidagi oʻralanish yoki siqilish, bolaning tilini tortib olish,
homilaning nafas olish yoʻllarida koʻp miqdorda shilimshiq mavjudligi.
Asoratlari va prognoz
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Kefalogematomaning mumkin boʻlgan asoratlari:
anemiya (qon yoʻqotish tufayli);
sariqlik (atrofdagi toʻqimalarga singib ketgan qon bilirubingacha
parchalanadi va qon tomir oʻzaniga kiradi);
yiringlash;
kefalogematomaning ossifikatsiyasi (kalla suyagi shaklini oʻzgarishi).
Kefalogematomali bolalar uchun odatda yaxshi prognoz qilinadi.
Tashxis
Tashxis asosan klinik ko‘rik asosida qo‘yiladi. Zarur holatlarda ultratovush
(UZI) yoki bosh sohasining rentgen tekshiruvi o‘tkazilishi mumkin. Differensial
tashxisda kefalogemotemani
kaput succedaneum
(boshning shishishi) va boshqa bosh
shikastlanishlaridan ajratib olish muhim.
Kefalogematomani davolash:
hayotining dastlabki 3-4 kunida sog‘ilgan ona suti bilan shishachadan
ovqatlantirish, keyin bola holati barqaror bo‘lganda emizish mumkin. K-vitamini (agar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
28
ISSN:3030-3621
tug‘ilganda yuborilmagan bo‘lsa) bir marta mushak orasiga yuboriladi. Ba`zan
kefalogematomalar kal’tsiylanadi va katta (diametri 8 sm dan ortiq) qon quilish so‘rilib
ketgandan keyin ostidagi suyak plastinkasi keskin yupqalashib qolishi yoki kistasimon
suyak o‘simtalari hosil bo‘lishi mumkin, shunga qaramay neonatologlar ko‘p yillar
davomida biron-bir xirurgik aralashuvdan bosh tortar edilar. Hozirgi vaqtda yondashuv
birmuncha o‘zgardi va hayotning 6-7- kuni katta gematomalar ichidagi suyuqlik
punktsiya yo‘li bilan chiqariladi
Xulosa
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda uchraydigan kefalogemotema holati ilk qarashda
ota-onalarni xavotirga solishi mumkin, biroq ko‘p chilik holatlarda bu patologiya vaqt
o‘tishi bilan hech qanday asoratsiz o‘tib ketadi. Shunga qaramay, har bir chaqaloqning
ahvoli individual tarzda baholanishi va tibbiy kuzatuvga olinishi zarur.
Mening fikrimcha, tug‘ruq jarayonida yuzaga keladigan holatlarning har biri,
xususan kefalogemotema, biz – tibbiyot sohasiga qiziqqan yoshlar uchun juda muhim
tahlil obyekti hisoblanadi. Chunki bu kabi holatlar nafaqat fiziologiyani, balki inson
organizmining qanday nozik tuzilganini, har bir mayda qon tomir ham qanday katta
ahamiyatga ega ekanini anglashga yordam beradi.
Tibbiy adabiyotlarda ta’kidlanishicha, kefalogemotema xavfli emas, ammo
ehtiyotsizlik yoki beparvolik oqibatida chaqaloq salomatligida og‘ir asoratlar
rivojlanishi mumkin. Jumladan,
Neonatal Hematology and Transfusion Medicine
(2019) asarida aytilishicha, bosh sohasidagi har qanday shish yoki qon to‘planishi
befarqlik bilan emas, chuqur tibbiy e’tibor bilan kuzatilishi lozim.
Shu bois, kelajakda shifokor bo‘lishni niyat qilgan har birimiz uchun bu kabi
klinik holatlarni chuqur o‘rganish, ularni erta aniqlash va zarur chora ko‘rish bo‘yicha
bilim va tajribani oshirish nihoyatda muhimdir. Kefalogemotema misolida biz inson
tanasining murakkabligini, ayni vaqtda organizmning o‘zini tiklash qobiliyatini chuqur
anglab yetamiz.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Alimov A.B. Neonatologiya: Toshkent: Tibbiyot, 2018. ----143b
2.
Бехтерев В.М.
Неонатология: Руководство для врачей
. — Москва:
Медицина, 2018. — 412 с.
3.
Cloherty, J.P., Eichenwald, E.C., Stark, A.R.
Manual of Neonatal Care
. 8th
Edition. — Philadelphia: Wolters Kluwer, 2017. — 960 p.
4.
Архипов С.А., Козлов А.В.
Основы педиатрии и неонатологии
. — Санкт-
Петербург: СпецЛит, 2020. — 376 с.
5.
Gomella, T.L., Cunningham, M.D., Eyal, F.G., Zenk, K.E.
Neonatology:
Management, Procedures, On-Call Problems, Diseases, and Drugs
. 8th Edition.
— McGraw-Hill Education, 2020. — 1104 p.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
29
ISSN:3030-3621
6.
Qodirov A.A., Jo‘rayev S.J.
Pediatriya asoslari
. — Toshkent: Tibbiyot, 2019.
— 352 b.
7.
American Academy of Pediatrics.
Guidelines for Perinatal Care
. 8th Edition.
— Elk Grove Village: AAP, 2017.
8.
Volpe J.J.
Neurology of the Newborn
. 6th Edition. — Philadelphia: Elsevier,
2018. — 1095 p.
9.
Савельев С.В., Иванова О.И.
Диагностика и лечение неонатальных травм
.
— Журнал "Педиатрия", №4, 2020. — С. 22–28.
