Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
11
ISSN:3030-3621
PEDAGOGIK FAOLIYATDA AXBOROT-KUTUBXONA
XIZMATLARINING O'RNI
Yaxyoyeva Shahnoza Abdujalol qizi
Sirdaryo viloyati Shirin shahar
Axborot-kutubxona markazi
Abonementlar va foydalanuvchilarga
xizmat ko’rsatish xizmati rahbari
Annotatsiya:
Mazkur maqolada zamonaviy pedagogik faoliyatda axborot-
kutubxona xizmatlarining ahamiyati, o‘quv jarayonida ularning integratsiyalashuvi,
elektron kutubxonalar va raqamli resurslardan samarali foydalanish masalalari
yoritilgan. Axborot madaniyatini shakllantirishda kutubxona xizmatining ilmiy-
uslubiy qo‘llab-quvvatlash funksiyasi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
kutubxona, axborot resurslari, pedagogika, elektron kutubxona,
axborot madaniyati, ta’lim jarayoni.
KIRISH
Bugungi kunda ta’lim tizimining samaradorligini oshirishda va sifatli bilim
berishda kutubxona xizmatlari muhim o‘rin tutadi. Zamonaviy kutubxonalar — bu
faqat kitob ombori emas, balki ilmiy-pedagogik izlanishlar uchun zarur bo‘lgan
axborot resurslari markazidir. O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida axborot-
kutubxona faoliyatini raqamlashtirish va ta’lim jarayoniga integratsiyalash bo‘yicha
tizimli ishlar olib borilmoqda. Shunday sharoitda pedagoglarning axborot madaniyatini
yuksaltirish, ta’limni ilmiy asosda tashkil etishida kutubxona xizmatlarining roli ortib
bormoqda.
Zamonaviy ta’lim tizimi o‘z oldiga raqobatbardosh, keng tafakkurli va ilmiy
salohiyatga ega kadrlarni tayyorlash vazifasini qo‘yadi. Bu jarayonda pedagog
faolligining oshishi, innovatsion usullarga murojaat qilishi, ilmiy-tadqiqot faoliyatiga
integratsiyalashuvi talab etiladi. Aynan shu nuqtada kutubxona va uning axborot
xizmati o‘quv jarayonini chuqurlashtirish, sifatli bilim manbalarini taqdim etish va
o‘quvchi-talabalarning mustaqil bilim olish faoliyatini rivojlantirishda beqiyos
ahamiyat kasb etadi.
Pedagog o‘z kasbiy mahoratini oshirish, dars materiallarini puxta tayyorlash va
talabalarga keng qamrovli, asosli ma’lumotlar taqdim etish uchun zamonaviy axborot
resurslariga tayanishga majbur. Shunday resurslar bazasi aynan kutubxona tizimi
orqali ta’minlanadi. Bugungi kunda kutubxona xizmatlari an’anaviy shakldan chiqib,
elektron kutubxonalar, onlayn ma’lumot bazalari, raqamli platformalar orqali ta’lim
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
12
ISSN:3030-3621
jarayoniga faol kirib kelmoqda. Bu esa o‘qituvchi va o‘quvchilarning axborotga
bo‘lgan ehtiyojini tezkor va samarali qondirish imkonini beradi.
Shu munosabat bilan, ushbu maqolada axborot-kutubxona xizmatlarining
pedagogik faoliyatdagi o‘rni, ularning samarali ishlash mexanizmlari, mavjud
muammolar va taklif etilayotgan yechimlar tizimli ravishda tahlil qilinadi.
METODOLOGIYA
Ushbu tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
Tahlil va solishtirish
– kutubxona faoliyatining turli ta’lim bosqichlarida
qo‘llanishi o‘rganildi;
So‘rovnoma
– 50 nafar pedagog va 70 nafar talaba o‘rtasida axborot
xizmatlaridan foydalanish darajasi aniqlashtirildi;
Tajriba
– elektron kutubxonaga asoslangan dars jarayonlarining samaradorligi
tahlil qilindi.
NATIJALAR
So‘rovnoma natijalariga ko‘ra:
Pedagoglarning 78% i o‘quv materiallarini tayyorlashda axborot-kutubxona
xizmatlaridan doimiy foydalanadi;
Talabalarning 65% i darsga tayyorlanishda elektron kutubxonalarni afzal
ko‘rishini bildirdi;
72% foydalanuvchi kutubxona xodimlarining maslahat va uslubiy yordamlarini
foydali deb topgan.
Bu raqamlar kutubxona xizmatlarining nafaqat axborot beruvchi, balki ilmiy-
pedagogik jarayonni qo‘llab-quvvatlovchi vosita sifatidagi rolini ko‘rsatadi.
MUNOZARA
Zamonaviy pedagogik faoliyatda axborot-kutubxona xizmatlari quyidagi jihatlari
bilan ajralib turadi:
1.
Ilmiy va metodik qo‘llab-quvvatlash
– pedagoglar uchun dars ishlanmalari,
o‘quv adabiyotlari, ilmiy maqolalar va boshqa metodik materiallar taqdim
etiladi;
2.
Axborotga tezkor kirish
– raqamli kutubxonalar orqali global va milliy
ma’lumotlar bazasidan foydalanish imkoniyati mavjud;
3.
Ijodiy izlanishlarni rag‘batlantirish
– ilmiy izlanishlar, kurs ishlari va bitiruv
malakaviy ishlar uchun manba topishda yordam beradi;
4.
Ta’limning inkluzivligini ta’minlash
– masofaviy o‘quvchilar ham elektron
shakldagi resurslardan foydalanishlari mumkin.
Shu bilan birga, mavjud muammolar ham mavjud: ayrim ta’lim muassasalarida
kutubxonalarning texnik bazasi sust, xodimlarning AKT savodxonligi yetarli emas,
o‘quvchilar va pedagoglar orasida axborot madaniyati pastligicha qolmoqda. Bu
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
13
ISSN:3030-3621
muammolarni hal qilish uchun kutubxonachilarni qayta tayyorlash, universitetlarda
kutubxona xizmatlarini pedagogik jarayonga integratsiyalash zarur.
XULOSA
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, axborot-kutubxona xizmatlari zamonaviy
pedagogik faoliyatda ajralmas vositaga aylanmoqda. Quyidagi takliflar ilgari suriladi:
1.
Oliy ta’lim muassasalarida kutubxonalarni zamonaviy elektron resurslar bilan
boyitish;
2.
Pedagog va talabalar uchun axborot madaniyati bo‘yicha treninglar o‘tkazish;
3.
Kutubxona va o‘quv jarayoni integratsiyasini ta’minlash uchun elektron ta’lim
platformalari bilan uyg‘un ishlash tizimini yo‘lga qo‘yish.
Shunday qilib, kutubxona – bu pedagogik jarayonning bilim manbai, tadqiqot
maydoni va metodik tayanchidir. Undan to‘g‘ri foydalanish ta’lim sifatining
yuksalishiga xizmat qiladi.
Pedagogik faoliyatning samaradorligi bevosita o‘qituvchining zamonaviy axborot
resurslaridan foydalana olish darajasiga bog‘liq. Axborot-kutubxona xizmatlari esa bu
borada asosiy tayanch vosita bo‘lib xizmat qiladi. Bugungi kunda kutubxonalarning
faqat an’anaviy kitob saqlovchi muassasa emas, balki raqamli bilimlar, innovatsion
yondashuvlar va ilmiy axborotlar manbai sifatida faoliyat yuritayotgani ta’lim sifatini
oshirishga xizmat qilmoqda.
Tadqiqot natijalaridan kelib chiqib quyidagi xulosalarga kelindi:
1.
Axborot-kutubxona xizmatlari
pedagoglar uchun o‘quv-uslubiy materiallar,
zamonaviy adabiyotlar va ilmiy ma’lumotlar bilan ta’minlovchi muhim
platformadir.
2.
Elektron kutubxonalar, ma’lumotlar bazalari va raqamli resurslar ta’lim
jarayonini takomillashtirishda katta imkoniyat yaratmoqda.
3.
Pedagoglarning axborot madaniyatini oshirish va kutubxona xizmatlaridan
samarali foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish bugungi kunning dolzarb
vazifasidir.
4.
Kutubxona xodimlari va o‘qituvchilar o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash,
ta’lim dasturlariga mos elektron va bosma resurslarni tanlab olishda o‘zaro aloqa
tizimini rivojlantirish zarur.
Shunday qilib, pedagogik faoliyatda kutubxona xizmatlarini integratsiyalash ta’lim
sifatining oshishiga, mustaqil o‘qish madaniyatining shakllanishiga va uzluksiz kasbiy
rivojlanish jarayonining jadallashishiga zamin yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Abdullaev, S.A. (2018).
Zamonaviy ta'lim tizimida axborot-kutubxona
xizmatlari
. Toshkent: O‘qituvchi.
2.
Karimova, M.R. (2020). Pedagogik faoliyatda elektron kutubxonalar ro‘li.
Pedagogika va axborot texnologiyalari jurnal
, 4(2), 45–52.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
14
ISSN:3030-3621
3.
Ismoilova, G.S. (2019). Kutubxona va axborot xizmatlarining ta’lim
jarayonidagi ahamiyati.
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
, 3, 112–118.
4.
Mirzaev, O.T. (2021). Axborot madaniyati va ta’lim. Toshkent: Fan va
texnologiya.
5.
Sultonova, N. (2017). Kutubxona xizmatlarini takomillashtirish masalalari.
Kutubxona ishlari
, 1(10), 23–28.
6.
UNESCO. (2016).
Guidelines on Library Services in Education
. Paris:
UNESCO Publishing.
7.
Rasulov, J.A. (2019). Pedagogik faoliyatda zamonaviy axborot texnologiyalari.
Ta’lim va tarbiya
, 7(4), 34–39.
8.
Tursunova, D.K. (2020). Elektron resurslar va kutubxona xizmatlari. Toshkent:
Axborot.
