Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
221
ISSN:3030-3621
XIRURGIYADA O’TKIR QORIN SINDROMI
Boratova Asidaxon Abbos qizi
Beshariq Abu Ali Ibn Sino Nomidagi
Jamoat Salomatligi Texnikumi o’qituvchisi
Annotatsiya
:
O’tkir qorin sindromi tushunchasi Ichki organlar qorin parda
bilan qoplangan. Har qanday organning yallig'lanishi bilan qorin pardaning tirnash
xususiyati ham paydo bo'ladi. Qorin bo'shlig'i mushaklarining spazmini keltirib
chiqaradi. O'tkir qorindagi og'riqlar kompensatsion reaktsiya hisoblanadi. O'tkir
qorin sindromi qorin bo'shlig'i organlarining yallig'lanishining namoyonidir. Turli xil
kasalliklar shunga o'xshash tarzda namoyon bo'lishi mumkin, shuning uchun o'tkir
qorin og'rig'i hiyla belgisidir. Bu har doim o'lik holatlarni istisno qilish uchun
shoshilinch tashxisni talab qiladi.
Kalit so’zlar:
-Ichak tutilishi (obstruktsiya), Ichak ishemiyasi, Ichak burilishi
(volvulus), Perforatsiyalar.
Dolzarbligi.
O‘tkir qorin sindromi (OQS) — bu klinik holat bo‘lib, qorin
sohasida to‘satdan paydo bo‘lgan og‘riq, qattiqlik va boshqa simptomlar bilan kechadi
hamda shoshilinch tibbiy aralashuvni talab qiladi. Bu sindrom tibbiyot, ayniqsa
xirurgiya sohasida dolzarb muammolardan biri hisoblanadi.
Kasallikning keng tarqalganligi
O’QS har xil yoshdagi bemorlarda, shu
jumladan bolalarda, ayollarda va keksa yoshdagilarda uchrashi mumkin. Har yili butun
dunyo bo‘yicha millionlab odamlar qorin og‘rig‘i sababli tez yordamga murojaat
qiladi. Ularning 10–20 foizida aynan OQS aniqlanadi.
Kasallikning paydo boʻlishiga quyidagi sabablar sabab boʻlishi
mumkin:Pankreatit, xoletsistit, appenditsit, peritonit, yo'g'on ichak saratoni, emboliya,
qon tomir trombozi,xo'ppozlar.Oshqozon, ichakning yorilishi yoki teshilishi.Me'da osti
bezi, taloq, jigar, bachadon, qo'shimchalarning yorilishi, ular qorin bo'shlig'iga qon
quyilishi bilan kechishi mumkin.Ichak tutilishi.Qorin bo'shlig'idan tashqarida
joylashgan organlarning kasalligi.
Bu atama tibbiyotda qorin boʻshligʻida paydo boʻladigan va zudlik bilan
jarrohlik aralashuvni talab qiladigan oʻtkir ogʻriqlarga nisbatan qoʻllaniladi. O'tkir
qorin sindromi qorin bo'shlig'i organlarining tiqilib qolishi yoki oshqozon-ichak
kasalliklari tufayli yuzaga kelishi mumkin. Ushbu sindrom bemorning hayoti uchun
haqiqiy xavf tug'diradi.
"O'tkir qorin" sindromining ta'rifi tibbiyot amaliyotida Genri Mondorning
"Favqulodda vaziyatlar" kitobi nashr etilgandan keyin paydo bo'ldi.diagnostika.
Qorin", 1940 yilda yorug'likni ko'rgan. Kitobda jarroh sinonimni eslatib o'tdi - "qorin
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
222
ISSN:3030-3621
falokati". Aynan ushbu nashrdan keyin o'tkir qorin sindromi kabi kasallikni tashxislash
va davolash tibbiy amaliyotda muhokama qilina boshladi. Semptomlar va sabablar
chuqurroq o'rganila boshlandi.
Genri Mondor bu holatni ta'riflagan yagona jarroh emas edi. Rossiyalik jarroh
N. Samarin bu holatni o'rganib chiqdi va o'z kitoblarida bu sindrom bilan kasallangan
bemorni tezda kasalxonaga olib borish kerakligini ta'kidlaydi. Bir necha marta nashr
etilgan nashrlarida u birinchi alomatlar boshlanganidan keyin bemorda atigi 6 soat
borligini da'vo qiladi.
Hayot uchun xavfli holat-
O’QS sabablari orasida appenditsit, ichak tutilishi,
ichki qon ketishlar, peritonit, tuxumdon apopleksiyasi kabi hayot uchun xavfli
kasalliklar mavjud. Kech qo‘yilgan tashxis yoki noto‘g‘ri davolash holatlari o‘lim yoki
nogironlikka olib kelishi mumkin.Bu sindromda bemorning hayoti soat yoki daqiqalar
ichida hal bo‘lishi mumkin. Shu sababli shifokorlar tomonidan klinik tekshiruvlar,
laborator va instrumental usullar asosida tezkor va aniq tashxis qo‘yish zarur bo‘ladi.
Klinik belgilari
O'tkir qorin sindromining asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:
- Qorin og‘rig‘i (ko‘pincha kuchli, doimiy, palpatsiyada kuchayadi)
- Ko‘ngil aynishi, qayt qilish
- Ich ketishi yoki ich qotishi
- Qorinning sanchuvchi yoki tarang holga kelishi
- Harorat ko‘tarilishi (infeksiyali hollarda)
- Yurak urishining tezlashuvi (taxikardiya)
- Ichak harakatlarining pasayishi yoki yo‘qolishi
Diagnostika
O'tkir qorin sindromini aniqlashda anamnez, jismoniy tekshiruv va instrumental
usullar muhim o‘rin tutadi:
1. Anamnez: Og‘riqning boshlanishi, davomiyligi, lokalizatsiyasi aniqlanadi.
2. Fizikal tekshiruv: Qorin devorining tarangligi, Blumberg belgisi, Shchetkin–
Blumberg simptomi baholanadi.
3. Laborator tekshiruvlar:
- OQ soni (leykotsitoz)
- CRB, amilaza, lipaza
- Biokimyo
4. Instrumental tekshiruvlar:
- Qorin sohasining UTT
- Rentgen (erkin havo, suyuqlik)
- KT (kompyuter tomografiya)
- Laparoskopiya (zarurat bo‘lsa)
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
223
ISSN:3030-3621
Qorin bo'shlig'i a’zolarining yopiq shikastlarida (yirtilishida) va teshib o'tadigan
jarohatlarida operatsiyadan oldingi tayyorgarlik iloji boricha qisqa bo'lishi kerak.
Gigiyenik vanna, tozalovchi huqna, me’dani yuvish singari tadbirlarni qo'llash
yaramaydi. Umumiy tayyorgarlikka kelganda faqat qorindagi tuklar qiriladi va teri iliq
suv bilan artiladi. Bemorning qovug'i bo'shatiladi. Operatsiyadan oldingi
tayyorgarlikning qolgan qismi shokka, yurak-tomirlar ishini yaxshilashga va
anemiyaga qarshi qaratilishi lozim. Bemorga yurak dorilari, narkotiklar beriladi,
operatsiya vaqtida qon, fiziologik eritma quyiladi.
Operatsiyadan keyin bemor karavotining bosh tomoni balandroq qilib
chalqancha yotqizib qo'yiladi va parvarish qaysi a’zoning shikastlan- ganligiga qarab
olib boriladi. Me’da va ichaklar shikastlanganda operatsiyadan keyin 3 sutka davomida
1—2 litrgacha 5% li glukoza eritmasi, shuncha miqdorda fiziologik eritma parenteral
yuboriladi, 250—500 ml plazma, yog' emulsiyasi (intralipid, lipofundin) quyiladi.
Bundan tashqari, yurak faoliyatini yaxshilovchi dorilari, narkotiklar, antibiotiklar
tayinlanadi. Bemorlar me’da va ichak rezeksiyasidagi kabi ovqatlantiriladi.
Birinchi kunlari me’dada suyuqlik yig'ilib qolishi mumkin. Suyuqlikni burun
orqali chiqarish uchun me’daga ingichka zond kiritilib, shpris yordamida me’da
suyuqligi tortib olinadi. Ichak peristaltikasini qo'zg'atish uchun 3- kundan boshlab
tozalash huqnasi qilinadi, teri ostiga prozerin, venaga natriy xloridning gipertonik
eritmasi yuboriladi. Operatsiyadan keyin ertasiga bemor suyab o'tqaziladi, 4- kuni esa
yurishga ruxsat beriladi. Choklar 8-10- kuni olinadi.
Parenximatoz a’zolar jarohatlanganda bemorni operatsiya qilishda parvarish
qilish qoidasi saqlanib qoladi. Farqi shundaki, parhezni birmuncha erta muddatlarda
kengaytirish mumkin, biroq bemorni ehtiyotlik bilan ovqatlantirish lozim boiadi. Vaqt-
vaqti bilan ko‘rsatmaga binoan qon va qon o‘rnini bosadigan suyuqliklar quyiladi.
Profilaktika
O'tkir qorin sindromining oldini olish uchun quyidagilarga amal qilish muhim:
- Yallig‘lanishli kasalliklarni erta aniqlash va davolash
- Profilaktik ko‘riklar
- Ovqatlanish gigiyenasiga rioya qilish
- Travmalardan ehtiyot bo‘lish
- Surunkali kasalliklarni nazorat qilish.
0‘tkir qorin sindromida birinchi yordam
Suv ichish, ovqatlanish, me’dani yuvish, qorin sohasiga isitkich qo'yish, og'riq
qoldiruvchi dorilar, spazmolitiklar yuborish, tozalovchi huqna qilish qat’iyan man
etiladi.
Birinchi yordam: qorin sohasiga muzli xalta qo'yib, yurakni quwatlovchi
vositalardan inyeksiya qilib, shoshilinch ravishda xirurgik statsionarga yuboriladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
224
ISSN:3030-3621
Xulosa
O'tkir qorin sindromi — bu tez va to‘g‘ri tashxis qo‘yishni talab qiluvchi
favqulodda holatdir. Uning klinik belgilarini bilish, vaqtida aniqlash va optimal
davolash usullarini qo‘llash orqali bemorning hayotini saqlab qolish mumkin. Har bir
shifokor ushbu sindromga doimo tayyor bo‘lishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
X.M. Toirov. “Jarrohlik kasalliklari”, Toshkent, 2021.
2.
Sabiston Textbook of Surgery, 21st Edition. Elsevier, 2020.
3.
Schwartz’s Principles of Surgery, 11th Edition. McGraw-Hill, 2019.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi klinik tavsiyalari, 2023.
5.
Nelson M., Acute Abdominal Pain in Adults, The New England Journal of
Medicine, 2019.
