Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
82
ISSN:3030-3621
“O‘ZBEKISTON – 2030” STRATEGIYASI DOIRASIDA ATROF-MUHITNI
ASRASH VA “YASHIL IQTISODIYOT”
Toshkent gumanitar fanlar universiteti
1-bosqich Filologiya va tillarni o‘qitish (ingliz tili)
yo‘nalishi 06-24 guruhi talabasi
Sultonova Ozoda Xolmurod qizi
Ilmiy rahbar:
Fayzullayeva Maftuna Odil qizi
Toshkent gumanitar fanlar universiteti
“Pedagogika va tillar” kafedrasi
ona tili va adabiyot fani o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqola “O‘zbekiston – 2030” strategiyasining atrof-
muhitni muhofaza qilishga yo‘naltirilgan jihatlariga bag‘ishlangan. Unda
strategiyaning asosiy vazifalari va “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish jarayonida
talabalarning muhim roli ko'rsatib o'tilgan. Talabalarning ongini oshirish, ekologik
madaniyatni targ'ib qilish, shuningdek, amaliy harakatlarda faol ishtirok etishi
O‘zbekistonning barqaror rivojlanishi va ekologik farovonligiga qo‘shadigan hissasi
ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi, atrof-muhitni muhofaza qilish,
yashil iqtisodiyot, talaba roli, barqaror rivojlanish, ekologik madaniyat, atrof-muhitni
asrash, dasturlar, ekologik muammolar.
Аннотация:
Данная статья посвящена аспектам охраны окружающей
среды в рамках стратегии «Узбекистан – 2030». В ней освещаются основные
задачи стратегии и подчеркивается важная роль студентов в процессе перехода
к «зелёной экономике». Особое внимание уделено повышению экологического
сознания студентов, пропаганде экологической культуры, а также их активному
участию в практических действиях, что способствует устойчивому развитию и
экологическому благополучию Узбекистана.
Ключевые слова:
стратегия «Узбекистан – 2030», охрана окружающей
среды, зелёная экономика, роль студента, устойчивое развитие, экологическая
культура, защита окружающей среды, программы, экологические проблемы.
Annotation:
This article focuses on the environmental protection aspects of the
“Uzbekistan – 2030” strategy. It highlights the strategy’s main objectives and the
important role of students in the transition to a “green economy.” It emphasizes that
raising student awareness, promoting ecological culture, and active participation in
practical actions contribute to Uzbekistan’s sustainable development and ecological
well-being.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
83
ISSN:3030-3621
Keywords:
“Uzbekistan – 2030” strategy, environmental protection, green
economy, student role, sustainable development, ecological culture, environmental
conservation, programs, environmental problems.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi
to‘g‘risidagi farmoni, 2023-yil 30-aprelda o‘tkazilgan referendum natijasida qabul
qilingan yangi tahrirdagi Konstitutsiya asosida, mamlakat taraqqiyotining yangi
bosqichiga o‘tish uchun muhim qadamdir. Ushbu strategiya, Yangi O‘zbekistonni
barpo etish jarayonida erkin va farovon jamiyatni yaratish, iqtisodiy o‘sishni
ta’minlash, ta’lim va tibbiyot tizimlarini rivojlantirish, shuningdek, ekologik
sharoitlarni yaxshilashga qaratilgan.[ O‘z Res PF-2023-yil 11 - sentabrdagi PF-158-
son Farmon ] “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida joriy yilgi bahor
mavsumida 138 mln tup daraxt va buta ko‘chatlari ekilganligi, shuningdek, sanoat
korxonalari hududi va atrofida 5,3 mln tup daraxt ko'chati o‘tqazilganligi, Yashil
belbog‘lar tashkil qilinganligini aytib o‘tish lozim. Orol dengizi tubida va Orolbo‘yi
mintaqasida 215 ming gektar maydonda “yashil qoplamalar” tashkil etildi, shu bilan
bir qatorda “Mening bog‘im” loyihasi ishga tushirildi. “Atrof-muhitni asrash” va
“yashil iqtisodiyot” yilida mamlakat rivojlanishining ustuvor yondashuvlari etib
quyidagilar belgilandi:
- mahallalarning ekologik qiyofasini yaxshilash;
- ko‘chalarda yashillik darajasini oshirish;
- ekologik jihatdan qulay va farovon yashash muhitini shakllantirish;
- aholining salomatligini yaxshilash.
Yashil iqtisodiyot - bu insonlarning farovonligi va ijtimoiy tenglikni oshirishga
qaratilgan, ayni paytda ekologik xavflarni kamaytiradigan va ekologik tanqislikni
bartaraf etadigan iqtisodiy tizim hisoblanadi. Boshqacha qilib aytganda, u iqtisodiy
o‘sishni atrof-muhitga zarar yetkazmasdan yoki tabiiy resurslarni tugatmasdan
ta’minlashga intiladi.
Yashil iqtisodiyotning asosiy elementlari:
Resurslardan oqilona foydalanish:
Tabiiy resurslardan (suv, energiya, mineral xom
ashyo va boshqalar) samarali va tejamkorlik bilan foydalanish, chiqindilarni
kamaytirish va qayta ishlash.
Qayta tiklanuvchi energiya:
Qazilma yoqilg‘i (ko‘mir, neft, gaz) o‘rniga quyosh,
shamol, gidroenergetika va boshqa qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan
foydalanishni kengaytirish.
Ekologik toza texnologiyalar:
Ishlab chiqarish, transport, qurilish va boshqa
sohalarda atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan yoki kamroq zarar yetkazadigan
texnologiyalarni joriy etish.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
84
ISSN:3030-3621
Barqaror qishloq xo‘jaligi:
Tuproq unumdorligini saqlash, suv resurslaridan oqilona
foydalanish va kimyoviy o‘g‘itlar va pestitsidlardan foydalanishni kamaytirishga
qaratilgan qishloq xo‘jaligi usullarini qo‘llash.
Ekologik transport:
Jamoat transportini rivojlantirish, velosiped yo‘llarini qurish va
elektr transport vositalaridan foydalanishni rag‘batlantirish. Ekologik turizm: Tabiatga
zarar yetkazmaydigan va mahalliy aholining farovonligini oshiradigan turizm turlarini
rivojlantirish.
“Yashil” ish o‘rinlari:
Yashil iqtisodiyot sohalarida yaratiladigan yangi ish o‘rinlari
(masalan, qayta tiklanuvchi energiya, chiqindilarni qayta ishlash, ekologik qurilish va
boshqalar).
Yashil iqtisodiyotning afzalliklari:
Atrof-muhitning yaxshilanishi:
Havo va suvning ifloslanishini kamaytirish, biologik
xilma-xillikni saqlash va iqlim o‘zgarishining oqibatlarini yumshatish.
Iqtisodiy o'sish: Yangi texnologiyalar va sohalarni rivojlantirish, “yashil” ish
o‘rinlarini yaratish va resurslardan oqilona foydalanish orqali iqtisodiy samaradorlikni
oshirish. Ijtimoiy foyda: Aholining salomatligini yaxshilash, qashshoqlikni
kamaytirish va ijtimoiy tenglikni ta'minlash.
Yashil iqtisodiyotga o‘tish yo‘llari:
Davlat siyosati:
Ekologik soliqlar, subsidiyalar va standartlar orqali “yashil” texnologiyalar va
sohalarni qo‘llab-quvvatlash. Investitsiyalar: “Yashil” infratuzilmaga, ilmiy
tadqiqotlarga va ta’limga investitsiyalarni oshirish. Xalqaro hamkorlik: Iqlim
o‘zgarishi, biologik xilma-xillikni saqlash va barqaror rivojlanish bo‘yicha xalqaro
kelishuvlarni qo‘llab-quvvatlash[O'z Res PF-436 2022-yil 2-dekabr] .
Jamiyatning ishtiroki:
Aholining ekologik ongini oshirish va ularni “yashil” tashabbuslarda ishtirok
etishga undash.
1
[O‘z Res 2023-yil 23-noyabr, PF-199-son Farmon].
Yashil iqtisodiyotga o‘tish - bu uzoq muddatli jarayon bo‘lib, davlat, xususiy
sektor va jamiyatning birgalikdagi harakatlarini talab qiladi. Biroq, bu jarayon kelajak
avlodlar uchun barqaror va farovon dunyoni yaratishga yordam beradi.
Amaliy ijro jarayonlarini tashkil etish usullari:
1.
Aniq maqsadlar va vazifalar belgilash:
Strategiyaning har bir yo‘nalishi bo‘yicha aniq, o‘lchanadigan, erishish mumkin
bo‘lgan, tegishli va vaqt bilan cheklangan (SMART) maqsadlarni belgilash.
Har bir vazirlik, idora va tashkilot uchun aniq vazifalar va javobgarlik sohalarini
belgilash.
2.
Moliya resurslarini ta’minlash:
1.Davlat budjetidan “yashil” loyihalarni moliyalashtirish uchun yetarli mablag‘
ajratish.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
85
ISSN:3030-3621
2.Xususiy investitsiyalarni jalb qilish uchun qulay sharoitlar yaratish (soliq imtiyozlari,
subsidiyalar, kafolatlar).
3.Xalqaro grantlar va texnik yordamni jalb qilish.
4.“Yashil” obligatsiyalar va boshqa moliyaviy instrumentlarni chiqarish.
5.Davlat organlari, xususiy sektor, ilmiy muassasalar va fuqarolik jamiyati o‘rtasida
samarali hamkorlikni ta’minlash.
6.Turli vazirlik va idoralar o'rtasida yashil iqtisodiyot loyihalarini muvofiqlashtirish.
7.Xalqaro tashkilotlar va donorlar bilan hamkorlikni kengaytirish.Qonunchilik
bazasini takomillashtirish:
8.Yashil iqtisodiyotni rivojlantirishga to‘sqinlik qiladigan normativ-huquqiy
hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish.
9.Yangi qonunlar va qoidalarni ishlab chiqish (masalan, qayta tiklanadigan energiya
manbalari, chiqindilarni boshqarish, ekologik standartlar bo‘yicha).
O‘zbekistonning ekologik muammolarini hal etish bo‘yicha takliflar:
Yashil iqtisodiyot - bu insonlarning farovonligi va ijtimoiy tenglikni oshirishga
qaratilgan, ayni paytda ekologik xavflarni kamaytiradigan va ekologik tanqislikni
bartaraf etadigan iqtisodiy tizim hisoblanadi. Boshqacha qilib aytganda, u iqtisodiy
o‘sishni atrof-muhitga zarar yetkazmasdan yoki tabiiy resurslarni tugatmasdan
ta'minlashga intiladi. Shu ma’noda bir nechta ekologik muammolarini hal etish
bo‘yicha takliflarni berishni o‘rinli deb bildik. Ular quyidagilar:
Suv resurslaridan oqilona foydalanish:
1. Sug‘orishda suv tejovchi texnologiyalarni keng joriy etish (tomchilatib sug‘orish,
yomg‘irlatib sug‘orish).
2. Suv hisobini yaxshilash va suv resurslarining monitoringini kuchaytirish.
3. Suvni qayta ishlash va qayta foydalanish texnologiyalarini joriy etish.
4. Aholining suvdan oqilona foydalanish madaniyatini oshirish.
Havoning ifloslanishini kamaytirish:
1. Transportda ekologik toza yoqilg‘iga o‘tishni rag‘batlantirish (elektromobillar, gaz).
2. Sanoat korxonalarida tozalash inshootlarini modernizatsiya qilish.
3. Yashil hududlarni kengaytirish va daraxt ekish.
4. Qattiq yoqilg‘i (ko‘mir, o‘tin)dan foydalanishni kamaytirish.
Chiqindilarni boshqarish:
1.
Chiqindilarni saralash va qayta ishlash tizimini yaratish.
2.
Poligonlarni modernizatsiya qilish va yangilarini qurish.
3.
Plastikadan foydalanishni kamaytirish va qayta ishlanadigan materiallardan
foydalanishni rag‘batlantirish.
4.
Kompstlash va biogaz ishlab chiqarish texnologiyalarini joriy etish.
Tuproq degradatsiyasiga qarshi kurashish:
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
86
ISSN:3030-3621
1.Tuproq unumdorligini oshirish uchun organik o‘g‘itlardan foydalanishni
kengaytirish.
2.Orol dengizi muammosini hal etish.
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va yashil iqtisodiyotga o‘tishda talabalarning
roli
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi atrof-muhitni muhofaza qilishga katta e’tibor
qaratadi. U barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish, tabiiy resurslardan oqilona
foydalanish, ekologik muammolarni hal etish va “yashil” texnologiyalarni joriy qilish
kabi yo‘nalishlarda muhim qadamlar qo‘yishni nazarda tutadi. Bu strategiya doirasida
amalga oshiriladigan loyihalar O‘zbekistonning ekologik holatini yaxshilashga, aholi
salomatligini mustahkamlashga va iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga qaratilgan. Yashil
iqtisodiyotga o'tish jarayonida talabalarning roli beqiyos. Ular nafaqat kelajak avlod
vakillari sifatida atrof-muhitga mas’uliyatni his qilishlari, balki o‘z bilim va g‘oyalari
bilan bu jarayonga faol hissa qo‘shishlari mumkin. Talabalar bunga quyidagicha
yondashishlari mumkin:
Ta’lim va trening dasturlari
: Fermerlar, dehqonlar va mahalliy aholi uchun iqlim
o‘zgarishi, barqaror resurslarni boshqarish va agroekologiya bo‘yicha ta’lim dasturlari
ishlab chiqildi va tashkil etildi.
2
[ O‘z Res 2023-yil 23-noyabr, PF-199-son Farmon]
Ma’lumot bazasini yaratish
: Tabiiy resurslarning holatini kuzatish uchun ma’lumot
bazasi yaratildi, bu esa resurslar bo'yicha aniq va dolzarb ma’lumotlarni taqdim etadi.
3
[ O‘z Res 2023-yil 23-noyabr, PF-199-son]
•
Ta’lim va tadqiqot orqali
: Yashil texnologiyalar, qayta tiklanuvchi energiya
manbalari, ekologik toza ishlab chiqarish usullari bo‘yicha tadqiqotlar olib borish,
innovatsion loyihalar yaratish.
•
Ongni oshirish orqali
: Atrof-muhit muhofazasi, ekologik madaniyatni targ‘ib qilish,
aholi o‘rtasida ekologik bilim va tushunchalarni kengaytirish.
•
Amaliy harakatlar orqali
: Ekologik aksiyalarda (hasharlar, daraxt ekish,
chiqindilarni saralash) ishtirok etish, ekologik tashkilotlarga ko‘ngilli sifatida yordam
berish, “yashil” turmush tarzini targ‘ib qilish.
Bu jarayon, ularning mantiqiy fikrlashini va analitik ko‘nikmalarini oshiradi.
Talabalar ilmiy tadqiqotlar orqali yangi g‘oyalar va innovatsiyalar ishlab chiqish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu ularning ijodkorlik qobiliyatini oshirishga yordam
beradi. Shuningdek, talabalar ilmiy tadqiqotlar orqali yashil iqtisodiyotning muhim
jihatlarini o‘rganishlari mumkin. Bu ularga nafaqat o‘z bilimlarini kengaytirish, balki
atrof-muhit muammolariga yechim topishda faol ishtirok etishga yordam beradi
Xulosa qilib aytganda,
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi atrof-muhitni
muhofaza qilish sohasida keng qamrovli vazifalarni o‘z ichiga oladi va yashil
iqtisodiyotga o‘tish talabalarning faol ishtirokini talab etadi. Talabalar o‘z bilim, g‘oya
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
87
ISSN:3030-3621
va amaliy harakatlari bilan O‘zbekistonning barqaror rivojlanishiga va ekologik
farovonligiga hissa qo‘shishlari mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Qonunchilik Ma’lumotlari Milliy Bazasi, 12.09.2023-y., 06/23/158/0694-son;
29.12.2023-y.,
06/23/214/0984-son;
21.03.2025-y.,
06/25/51/0261-son;
26.03.2025-y., 06/25/56/0274-son)
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11 - sentabrdagi PF-158-son
Farmon
3.
“Yashil makon” Umummilliy Loyihasi (2023-yil 23-noyabr, PF-199-son Farmon)
4.
Prezident Farmoni PF-436 (2022-yil 2-dekabr)
