Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
188
ISSN:3030-3621
MAKTABGACHA TAʼLIMDA BOLALARNING TABIAT BILAN
TANISHUVI: NAZARIY VA AMALIY YONDASHUVLAR
Qoʻchqarova Moxira
Maktabgacha taʼlim yoʻnalishi
mustaqil tadqiqotchisi
Annotatsiya:
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun tabiatshunoslik faoliyati
ularning tafakkuri, qiziqishi va kuzatuvchanligini shakllantirishda muhim ahamiyatga
ega. Mazkur maqolada tabiatshunoslik faoliyatining mazmuni, metodik yondashuvlari
va pedagogik samaradorligi tahlil qilinadi. Amaliy mashg‘ulotlar, ekskursiyalar va
mavsumiy o‘zgarishlarni kuzatish orqali bolalarda atrof-muhitga nisbatan e’tibor va
g‘amxo‘rlik tuyg‘ularini rivojlantirish yo‘llari bayon etiladi.
Kalit so‘zlar:
tabiatshunoslik, maktabgacha yosh, kuzatish, amaliy faoliyat,
mavsumiy o‘zgarishlar, ekologik tarbiya
Kirish
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan munosabatini
shakllantirishda tabiatshunoslik faoliyati muhim o‘rin tutadi. Tabiiy hodisalarni
kuzatish, o‘simliklar va hayvonot dunyosi bilan tanishish bolalarda fikrlash,
umumlashtirish, taqqoslash kabi aqliy jarayonlarning shakllanishiga olib keladi. Tabiat
bilan bevosita muloqot esa bolalarda estetik his-tuyg‘ular, g‘amxo‘rlik va javobgarlik
tuyg‘ularini rivojlantiradi.
Asosiy qism
1. Tabiatshunoslik faoliyatining mazmuni
- mavsumiy o‘zgarishlarni kuzatish;
- o‘simlik va hayvonot dunyosi bilan tanishish;
- atrof-muhitga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lishni o‘rgatish;
- tajriba va amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazish.
2. Metodik yondashuvlar
- namoyish: o‘simlik yoki jonivor namunalarini ko‘rsatish;
- suhbat: "Nima uchun barglar sarg‘ayadi?" kabi savollar orqali bolalarni o‘ylashga
undash;
- tajriba: suv bug‘lanishi, urug‘ unishi kabi oddiy tajribalarni bajarish;
- o‘yin: "Tabiatni asraymiz" kabi rolli yoki didaktik o‘yinlar.
3. Amaliy faoliyatning ahamiyati
- gul yoki daraxt ekish;
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
189
ISSN:3030-3621
- bog‘ ishlarida ishtirok etish;
- ekskursiyalar orqali dala, o‘rmon, bog‘, hayvonot bog‘lariga tashrif.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
190
ISSN:3030-3621
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini
mustahkamlashda tabiatshunoslik faoliyatlari doimiy kuzatishlar, mavsumiy
o‘zgarishlarni his qilish, amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqurlashadi. Ular har bir fasl
o‘zgarishini o‘z hayot tajribalari orqali idrok etadilar. Pedagoglar bu jarayonda
bolalarning individualliklarini inobatga olib, ularni tabiat bilan interaktiv muloqotga
jalb qiladilar. Bu esa, nafaqat bilim olishga, balki ijtimoiy-emosional rivojlanishga ham
xizmat qiladi.
Xulosa:
Maktabgacha ta’limda tabiatshunoslik faoliyatini tizimli tashkil etish
bolalarning aqliy, axloqiy va estetik tarbiyasida muhim o‘rin tutadi. Amaliy
mashg‘ulotlar, kuzatuvlar va o‘yinlar orqali bolalarda tabiatga nisbatan ongli
munosabat, ekologik fikrlash va kuzatuvchanlik shakllanadi. Shuning uchun har bir
pedagog bu faoliyatni maqsadli, rejalashtirilgan va bolalar yosh xususiyatlariga mos
holda tashkil etishi zarur.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_4-to’plam_Iyun -2025
191
ISSN:3030-3621
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Abdullaeva S. “Maktabgacha ta’lim psixologiyasi.” – T.: 2021.
2.
Saidov A. “Bolalarni tabiat bilan tanishtirish.” – Samarqand: 2019.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi PQ–4884-son
qarori.
4.
Ganieva D., "Maktabgacha ta’limda ekologik tarbiya", 2022.
5.
O‘zbekiston Respublikasi MTT davlat o‘quv dasturi, 2023-yil nashri.
6.
https://osce.org/project-coordinator-in-uzbekistan/earth-our-home
7.
https://www.bbc.co.uk/bitesize/subjects/zxnygk7
8.
https://www.epa.gov/students/planet-protectors
9.
https://www.first-school.ws/theme/environment.htm
10.
https://kidsforsavingearth.org
