Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
278
ISSN:3030-3621
BOLALAR STOMATOLOGIYASIDA PSIXOLOGIK YONDASHUVLAR
Alfraganus universiteti Tibbiyot fakulteti
stomatologiya yo’nalishi 3 - kurs talabasi
O’ktamova Shaxnozabonu
Annotatsiya;
Ushbu maqolada bolalar stomatologiyasida qo‘llaniladigan
psixologik yondashuvlar, ularning turlari, samaradorligi va zamonaviy texnologiyalar
yordamida bolalarda qo‘rquvni kamaytirish yo‘llari tahlil qilindi. Maqolada
shuningdek, ota-onalarning roliga ham alohida e’tibor qaratildi.
Kalit so‘zlar:
bolalar stomatologiyasi, psixologik yondashuv, qo‘rquvni
kamaytirish, diqqatni chalg‘itish
Keywords;
pediatric dentistry, psychological approach, fear reduction,
distraction technique
Ключевые слова:
: детская стоматология, психологический подход,
снижение страха, метод отвлечения
Stomatologik muolajalar ko‘plab bemorlar, ayniqsa bolalar uchun stress va
qo‘rquv manbai hisoblanadi. Bolalar stomatologiyasida muvaffaqiyatli davolashning
kalit omillaridan biri – bu bolaga nisbatan to‘g‘ri psixologik yondashuvni tanlashdir.
Psixologik yondashuvlar bemorning emotsional holatini tinchlantirish, qo‘rquvni
kamaytirish va davolash jarayoniga ijobiy munosabatni shakllantirishga yordam beradi
Bolalarning psixologik xususiyatlari Bolalar yoshiga qarab turlicha psixologik
reaksiya ko‘rsatadi. 3–6 yosh oralig‘idagi bolalar abstrakt fikrlashdan yiroq bo‘lib,
tibbiy muolajani og‘riq yoki xavf sifatida qabul qilishadi. 7–12 yosh oralig‘ida esa
bolalar ko‘proq tushunishga harakat qiladi, ammo stressga nisbatan hali ham
sezuvchan bo‘ladi. Shu sababli, stomatolog bolalar ruhiyatini yaxshi tushunishi va mos
strategiyani tanlashi muhimdir.
Psixologik yondashuvlarning asosiy turlari a) Diqqatni chalg‘itish usuli
(Distraction technique): Bu usulda bola og‘riqli yoki qo‘rqinchli holatdan chalg‘itiladi.
Masalan, multfilm tomosha qilish, musiqani eshitish yoki sevimli o‘yinchoqlar bilan
shug‘ullanish. b) Ijobiy mustahkamlash (Positive reinforcement): Tish muolajalaridan
so‘ng bolani maqtab, kichik sovg‘a berish bolaning keyingi safarlarda ham ijobiy
munosabatda bo‘lishiga yordam beradi. c) Model bo‘yicha o‘rgatish (Modeling): Katta
yoshdagi bolaning stomatologik muolajasini kichik bolaga ko‘rsatish, unga jarayonni
tushuntirish orqali qo‘rquv kamaytiriladi. d) Vizual va og‘zaki tushuntirishlar: Bolaga
ishlatiladigan asboblarni soddalashtirilgan tilda tushuntirish, tibbiy jarayonni o‘yin
shaklida ko‘rsatish – bu bolada ishonch uyg‘otadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
279
ISSN:3030-3621
Ota-onaning roli Ota-onaning farzandiga bo‘lgan yondashuvi ham muhim omil
hisoblanadi. Agar ota-ona muolajaga salbiy munosabatda bo‘lsa, bu bola ruhiyatiga
ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, ota-onalarga bolani qanday tayyorlash bo‘yicha
maslahat berish stomatolog zimmasiga tushadi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida
psixologik qo‘llab-quvvatlash Bugungi kunda virtual reallik (VR), AR texnologiyalari
va interaktiv multimedia vositalari bolalarni chalg‘itish va ular bilan kommunikatsiya
qilishda samarali vositalar sifatida qo‘llanilmoqda. Ba’zi stomatologik klinikalarda
bolalar uchun alohida “o‘yin xonasi” tashkil etiladi, bu esa muolajani kutish vaqtida
stressni kamaytirishga xizmat qiladi.
Xulosa:
Bolalar stomatologiyasida psixologik yondashuvlar muhim o‘rin tutadi.
To‘g‘ri tanlangan yondashuv nafaqat muolajaning sifatini oshiradi, balki kelajakda
stomatologik yordamdan qo‘rqmasdan foydalanadigan sog‘lom jamiyat vakillarini
tarbiyalashga xizmat qiladi. Bu borada shifokorlar, psixologlar va ota-onalarning
hamkorligi muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Ковальчук И.Л., Детская стоматология, Москва, 2020.
2.
Wright GZ, Kupietzky A. "Behavior Management in Dentistry for Children",
Wiley-Blackwell, 2014.
3.
Отажонов Х.А., "Stomatologiyada psixologiya asoslari", Toshkent tibbiyot
nashriyoti, 2018.
4.
American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD) Guidelines.
