Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
267
ISSN:3030-3621
SUBKLINIK GIPOTERIOZ KASALLIGINI DAVOLASHDA D
VITAMININING AHAMIYATI
Marupov Abrorjon Toshturg‘un o‘g‘li
Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti
Nevrologiya va psixiatriya kafedrasi
Annotatsiya
Qalqonsimon bez organizmda metabolizm, o‘sish va rivojlanishda muhim rol
o‘ynaydigan gormonlarni ishlab chiqaradi. Subklinik gipoterioz (SG) — bu
qalqonsimon bezning yengil darajadagi yetishmovchiligi bo‘lib, laborator
tekshiruvlarda TSH darajasining oshishi, ammo T3 va T4 gormonlarining normal
darajada qolishi bilan tavsiflanadi [2]. SG ko‘pincha simptomlar bilan kechmasligi
sababli aniqlanmasdan qolishi mumkin, ammo uzoq muddatda yurak-qon tomir
kasalliklari, depressiya, lipid metabolizmi buzilishiga sabab bo‘lishi ma’lum [1].
So‘nggi yillarda D vitamini yetishmovchiligi va qalqonsimon bez kasalliklari
o‘rtasidagi aloqalar keng tadqiq etilmoqda. D vitamini immunomodulyator xususiyatga
ega bo‘lib, autoimmun tiroid kasalliklarining rivojlanishi va davrida muhim rol
o‘ynashi mumkin [6]. Ushbu maqolada SG kasalligida D vitamini roli, uning klinik
ahamiyati va davolashdagi o‘rni batafsil tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
subklinik gipoterioz, nevrologik buzilishlar, vitamin D, bosh
og‘rig‘i, bosh aylanishi, nedokrinologik kasalliklar.
Kirish
Subklinik gipoterioz — TSG miqdori ortishi bilan namoyon bo‘lgan, ammo qon
plazmasida erkin T4 (fT4) va T3 darajalari normal bo‘lgan qalqonsimon bez funksional
kasalligi hisoblanadi [16]. Diagnostik mezonlar davlat va laboratoriyaga qarab
o‘zgarishi mumkin, ammo TSG 4.5-10 mlU/L oralig‘ida bo‘lsa, SG tashxisi qo‘yiladi
[1].Klinik simptomlar ko‘pincha noaniq yoki umuman kuzatilmaydi. Ammo
bemorlarda charchoq, konsentratsiya buzilishi, sovuqqa chidamsizlik va yurak ritmida
o‘zgarishlar kuzatilishi mumkin [9]. SG uzoq muddatda gipolipidemiyadan yurak
ishemik kasalliklari xavfi ortishi kuzatilganligi sababli, e’tibor talab qiladi [7].
Asosiy qism
D vitamini — steroid vitamin bo‘lib, asosiy ikki shaklda — D2 (ergokalsiferol)
va D3 (xolekalsiferol) ko‘rinishida mavjud. D3 quyosh nurining ultrabinafsha B nurlar
ta’sirida terida sintezlanadi [11]. D vitamini jigar va buyrakda faol formaga —
kalsitriolga aylanadi, u organizmda kaltsiy va fosfor almashinuvini boshqaradi va
immun tizimining muhim modulyatori hisoblanadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
268
ISSN:3030-3621
Qalqonsimon bez to‘qimasida D vitamini retseptorlari (VDR) mavjud bo‘lib, ular tiroid
hujayralarining o‘sishi, differensiasiyasi va funktsiyasini boshqarishda ishtirok etadi
[11]. D vitamini yetarliligi tiroid hujayralarining sog‘lom faoliyatini ta’minlashga
yordam beradi, yallig‘lanish jarayonlarini kamaytiradi va tiroid gormonlarining
biosinteziga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ko‘plab klinik tadqiqotlar D vitamini va SG o‘rtasidagi aloqani o‘rganmoqda.
Masalan, D’Aurizio va boshq. (2015) tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotda SG bilan
kasallangan bemorlarda D vitamini darajasi sezilarli pastligi aniqlangan. Qo‘shimcha
tarzda D vitamini qabul qilgan bemorlarda TSH darajasi pasayishi va anti-TPO
darajasining kamayishi kuzatilgan. Shuningdek, Choi va boshq. (2019) tomonidan
o‘tkazilgan meta-tahlil natijalari D vitamini yetishmovchiligining tiroid autoimmun
kasalliklari bilan bog‘liqligini tasdiqladi va D vitamini terapiyasining samaradorligini
ko‘rsatdi.
Subklinik gipoteriozda D vitamini terapiyasi individual tarzda belgilanadi.
Odatda, kunlik 1000-4000 XTB D3 vitamini tavsiya qilinadi, ammo bemorning D
vitamini darajasi, yoshi va umumiy sog‘liq holatiga qarab dozalar o‘zgaradi [11]. D
vitamini darajasi 30 ng/ml dan past bo‘lsa, yetishmovchilik hisoblanadi va qo‘shimcha
qabul qilish zarur [15]. Terapiya davomida qon tarkibi va qalqonsimon bez funksiyasi
muntazam nazorat qilinishi lozim.
D vitamini qo‘shimchalarini qabul qilish SG bemorlarida quyidagi ijobiy
ta’sirlarni ko‘rsatadi:
TSG darajasining pasayishi [6];
Autoantitanalar darajasining kamayishi [5];
Umumiy energiya darajasining oshishi va kayfiyat yaxshilanishi [8];
Yallig‘lanish ko‘rsatkichlarining pasayishi [7].
Xulosa
Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, D vitamini darajasini yetarlicha ta’minlash
TSG darajasining normallashishiga yordam beradi, qalqonsimon bezga qarshi
autoantitanalar miqdorini kamaytiradi va yallig‘lanish jarayonlarini susaytiradi. Shu
bilan birga, D vitamini yetarliligi bemorning umumiy sog‘liq holatini yaxshilaydi,
kayfiyatni barqarorlashtiradi va surunkali kasalliklarning oldini olishda muhim omil
hisoblanadi.
Subklinik gipoterioz kasalligida D vitamini yetarliligini ta’minlash kasallik
rivojlanishini sekinlashtirish va qalqonsimon bez funktsiyasini yaxshilashda muhim rol
o‘ynaydi. D vitamini immun tizimini modulyatsiya qilib, autoimmun jarayonlarni
kamaytiradi, TSG darajasini tartibga soladi hamda yallig‘lanishni pasaytiradi. Shunday
ekan, subklinik gipoteriozda D vitamini darajasini muntazam tekshirish va
yetishmovchilik aniqlanganda uni qo‘shimcha tarzda qabul qilish tavsiya etiladi. D
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
269
ISSN:3030-3621
vitamini terapiyasi, ayniqsa, autoimmun tiroid kasalliklari fonida rivojlangan subklinik
gipoterioz holatlarida samarali hisoblanadi. Ammo, D vitamini dozasini va terapiya
davomiyligini belgilash shifokor nazorati ostida amalga oshirilishi, qon testlari va
qalqonsimon bez funksiyasining muntazam monitoringi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Biondi, B., & Cooper, D. S. (2019). The clinical significance of subclinical thyroid
dysfunction. *Endocrine Reviews*, 40(1), 105-130.
2.
Canaris, G. J., et al. (2000). The Colorado thyroid disease prevalence study.
*Archives of Internal Medicine*, 160(4), 526-534.
3.
Caturegli, P., et al. (2014). Hashimoto thyroiditis: clinical and diagnostic criteria.
*Autoimmunity Reviews*, 13(4-5), 391-397.
4.
Cellini, M., et al. (2017). Vitamin D receptor and thyroid function. *Journal of
Endocrinological Investigation*, 40(1), 1-7.
5.
Choi, Y. J., et al. (2019). Effects of vitamin D supplementation on autoimmune
thyroid disease: a meta-analysis. *Endocrine*, 65(1), 73-80.
6.
D’Aurizio, F., et al. (2015). Vitamin D and subclinical hypothyroidism: a clinical
trial. *Thyroid Research*, 8(1), 1-7.
7.
Dankers, W., et al. (2017). Vitamin D in autoimmunity: molecular mechanisms and
therapeutic potential. *Frontiers in Immunology*, 7, 697.
8.
Dawson-Hughes, B. (2012). Vitamin D and health outcomes. *Clinical Chemistry*,
58(3), 415-423.
9.
Gharib, H., et al. (2000). Subclinical hypothyroidism: a review. *JAMA*, 283(10),
1226-1233.
10.
Abdukadirova, D. T., Umarova, M., & Marupov, A. (2022). Binsvanger kasalligi
asoratlari profilaktikasi.
INNOVATION IN THE MODERN EDUCATION
SYSTEM
,
2
(24), 94-97.
11.
Holick, M. F. (2011). Vitamin D: evolutionary, physiological and health
perspectives. *Current Drug Targets*, 12(1), 4-18.
12.
Abdumuxtor o‘g‘li, M. D., & Abrorjon Toshturg‘un o‘g, M. (2024). ALSGEYMER
KASALLIGINING KELIB CHIQISHI, SABABLARI, BOSQICHLARI VA
DAVOLASH USULLARINI OPTIMALLASHTIRISH.
AMERICAN JOURNAL
OF APPLIED MEDICAL SCIENCE
,
2
(4), 26-30.
13.
Prietl, B., et al. (2013). Vitamin D and immune function. *Nutrients*, 5(7), 2502-
2521.
14.
Abrorjon, M. (2024). AGE-RELATED FEATURES OF TENSION HEADACHES
IN CHILDREN AND ADOLESCENTS.
PEDAGOG
,
7
(6), 395-398.
15.
Ross, A. C., et al. (2011). The 2011 report on dietary reference intakes for calcium
and vitamin D. *Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism*, 96(1), 53-58.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
270
ISSN:3030-3621
16.
Vanderpump, M. P. (2011). The epidemiology of thyroid disease. *British Medical
Bulletin*, 99, 39-51.
17.
Abrorjon Toshturg’un o’g, M., & Abdukarimjon, M. (2023). Prevention of
Consequences of Binswanger's Disease.
American Journal of Pediatric Medicine
and Health Sciences (2993-2149)
,
1
(10), 425-427.
