Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
258
ISSN:3030-3621
FERMER XO‘JALIKLARIDA BUXGALTERIYA HISOBINI
SODDALASHTIRISH ZARURATI
Rustamova Irodaxon
SDVMChVB Unversiteti Toshkent filiali Buxgalteriya
hisobi va audit yoʻnalishi 2-bosqich talabasi
Kirish
Fermer xo‘jaliklari — O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi tizimining asosiy bo‘g‘ini
hisoblanadi. Ularning iqtisodiy faoliyati yildan-yilga kengayib, moliyaviy mas’uliyati
ortib bormoqda. Shu bilan birga, fermer xo‘jaliklarining ko‘pchiligi kichik va o‘rta
korxonalar sifatida faoliyat yuritgani uchun ularning buxgalteriya hisobini yuritishdagi
imkoniyatlari cheklangan. Buxgalteriya hisobining murakkab talablari, ko‘p sonli
hisobotlar, soliq yuklamasi va nazorat jarayonlari fermerlar faoliyatiga qo‘shimcha yuk
bo‘lib tushmoqda. Shuning uchun fermer xo‘jaliklarida buxgalteriya hisobini
soddalashtirish zarurati dolzarb masalaga aylanmoqda.
Asosiy qism
Fermer xo‘jaliklarida buxgalteriya hisobini yuritish qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarining tannarxini aniqlash, hisobotlarni tayyorlash, soliq majburiyatlarini
bajarish va tashqi moliyaviy manbalarni jalb etishda muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.
Ammo amaliyotda quyidagi muammolar mavjud:
1. Kadrlar yetishmovchiligi. Fermer xo‘jaliklarining ko‘pchiligi moliyaviy
hisobotlar yuritishda malakali buxgalterlarga ega emas.
2. Murakkab hujjatlar aylanishi. Ko‘plab fermerlar byurokratik jarayonlar va
hisobot shakllarining ko‘pligidan qiynalishadi.
3. Axborot texnologiyalaridan foydalanish darajasi past. Elektron hisob-kitob
tizimlari hali yetarlicha joriy etilmagan.
4. Soliq va statistik hisobotlar muvofiqligi past. Soliq va moliyaviy hisobotlar
o‘rtasida tafovutlar kuzatiladi.
Yuqoridagi holatlar fermer xo‘jaliklarida buxgalteriya hisobini soddalashtirishni
talab etadi. Buning uchun quyidagi choralarni ko‘rish maqsadga muvofiq:
1. Soddalashtirilgan buxgalteriya tizimini joriy etish. Fermerlar uchun
mo‘ljallangan oddiy hisob jurnallari, tipik shakllar va namunalar ishlab chiqilishi
kerak.
2. Mobil va onlayn ilovalarni tatbiq etish. Masalan, 'Agrobuxgalteriya' yoki
shunga o‘xshash dasturlar orqali hisobni tez va qulay yuritish mumkin.
3. Hududiy agroxizmat markazlari orqali buxgalteriya xizmatlarini ko‘rsatish.
Fermerlar uchun markazlashtirilgan, pullik buxgalteriya xizmatlari joriy etilishi
mumkin.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
49-son_1-to’plam_Iyul -2025
259
ISSN:3030-3621
4. Buxgalteriya hisobini yuritish bo‘yicha qisqa muddatli treninglar tashkil etish.
Fermerlar va ularning vakillari uchun amaliy mashg‘ulotlar zarur.
5. Qonunchilikda soddalashtirilgan hisobot shakllari va yondashuvlarni
belgilash. Bu orqali kichik xo‘jaliklarga soliq va buxgalteriya yuki kamaytiriladi.
Shuningdek, xorijiy tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, fermer xo‘jaliklari uchun
yaratilgan soddalashtirilgan buxgalteriya tizimi ularning iqtisodiy samaradorligini
oshirishga yordam beradi. Masalan, Polsha, Turkiya va Vengriya kabi mamlakatlarda
fermerlar uchun alohida moliyaviy nazorat tizimlari joriy etilgan bo‘lib, bu ularning
faoliyatini rasmiylashtirishda katta yordam bermoqda.
Xulosa
Fermer xo‘jaliklarida buxgalteriya hisobini soddalashtirish — bu nafaqat
ularning ishini yengillashtiradi, balki umumiy iqtisodiy islohotlarning muvaffaqiyatli
amalga oshirilishiga xizmat qiladi. Hisob yuritish tizimi oddiy, tushunarli va qulay
bo‘lsa, fermer xo‘jaliklari o‘z faoliyatini aniq rejalashtira oladi, moliyaviy intizomni
mustahkamlaydi va bank, soliq hamda investorlar bilan samarali hamkorlik o‘rnata
oladi. Shu bois, fermer xo‘jaliklari uchun soddalashtirilgan, zamonaviy va
raqamlashtirilgan buxgalteriya tizimlarini joriy etish bugungi kunning dolzarb
masalasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobi to‘g‘risidagi Qonuni, 2023-yil
tahriri.
2.
Fermer xo‘jaliklari to‘g‘risidagi qonun, 2022-yilgi o‘zgartirishlar bilan.
3.
Agrobuxgalteriya.uz — rasmiy dasturiy platforma ma’lumotlari.
4.
T. Yo‘ldoshev. Qishloq xo‘jaligi buxgalteriyasi. O‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2021.
5.
“Qishloq
xo‘jaligida
soddalashtirilgan
hisob
yuritishning
zamonaviy
yondashuvlari”, ilmiy maqola, 2023.
