Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
117
ISSN:3030-3621
NODAVLAT OTMLARDA O‘QITUVCHILARNI TANLASH VA
MALAKASINI OSHIRISH SIYOSATI
"UNIVERSITY OF BUSINESS AND SCIENCE"
Nodavlat universitetida Taʼlimni rivojlantirish
bo‘yicha rektor maslahatchisi
Nasirov Mansur Ibrohimovich
Annotatsiya
Mazkur maqolada nodavlat oliy ta’lim muassasalarida professor-o‘qituvchilarni
tanlash mezonlari, ularning malakasini oshirishga doir mavjud siyosatlar va
amaliyotlar tahlil qilinadi. Xususiy OTMlarda sifatli ta’limni ta’minlash uchun
raqobatbardosh, innovatsion fikrlovchi va zamonaviy metodikaga ega pedagoglarni
jalb etish muhim omillardan biri hisoblanadi. Shuningdek, maqolada malaka
oshirishning xalqaro tajriba asosida tashkil etilishi, doimiy kasbiy rivojlanish tizimi,
onlayn va offlayn kurslar, hamda ichki monitoring va baholash tizimlari yoritilgan.
Tadqiqot davomida nodavlat OTMlarda kadrlar siyosatini takomillashtirish bo‘yicha
takliflar ham ilgari suriladi.
Kalit so‘zlar:
Nodavlat OTM, o‘qituvchi tanlovi, malaka oshirish, ta’lim sifati,
xususiy ta’lim siyosati, pedagogik rivojlanish, kadrlar siyosati, innovatsion yondashuv
So‘nggi yillarda O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida keng ko‘lamli islohotlar amalga
oshirilmoqda. Xususan, nodavlat oliy ta’lim muassasalarining soni ortib borayotgani
mamlakatda ta’limning raqobatbardoshligi va sifatini oshirishga xizmat qilmoqda.
Xususiy sektorning ta’lim sohasiga faol kirib kelishi bilan birga, pedagogik kadrlarni
tanlash va ularning malakasini oshirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
O‘qituvchi — ta’lim sifatining asosiy kafolatchisi sifatida, nafaqat bilim egasi,
balki doimiy yangilanish va rivojlanishga tayyor shaxs bo‘lishi lozim. Shu sababli
nodavlat OTMlar uchun yuqori malakali, zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega,
o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini rivojlantira oladigan o‘qituvchilarni jalb etish va
ularni doimiy qo‘llab-quvvatlash siyosati muhim strategik vazifa hisoblanadi.
Ushbu maqolada aynan nodavlat oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni
tanlash jarayoni, ular bilan ishlash strategiyalari, hamda malaka oshirish tizimining
samaradorlik darajasi yoritiladi. Shu bilan birga, mavjud muammolar va ularni hal etish
bo‘yicha takliflar keltiriladi.
Nodavlat oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni tanlash va ularning
malakasini oshirish siyosati ta’lim sifatini belgilovchi eng muhim omillardan biridir.
Bu jarayon davlat oliy ta’lim muassasalariga nisbatan yanada izchil, tanlab va
ehtiyotkorlik bilan amalga oshiriladi. Sababi, xususiy oliy ta’lim muassasalari raqobat
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
118
ISSN:3030-3621
muhitida faoliyat yuritadi va ular ta’lim bozorida o‘z o‘rnini mustahkamlash uchun eng
avvalo pedagogik jamoaning salohiyatiga tayanadi. Shu bois, o‘qituvchilarni tanlashda
ularning ilmiy salohiyati, amaliy tajribasi, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni
qo‘llay olish darajasi, xorijiy tillarni bilish ko‘nikmasi, shuningdek, shaxsiy fazilatlari
va kasbiy intilishi alohida e’tiborga olinadi. Ba’zi nodavlat OTMlar hatto o‘qituvchini
ishga qabul qilishdan oldin sinov darsi o‘tkazadi yoki bir necha bosqichli suhbat
asosida baholaydi.
O‘qituvchining o‘z ustida muntazam ishlashi, ilmiy-tadqiqotlar olib borishi,
yangi metodik yondashuvlarni amaliyotga tatbiq etishi — bu nodavlat OTMlar uchun
asosiy mezon hisoblanadi. Shu sababli, ko‘pgina nodavlat oliy ta’lim muassasalari o‘z
o‘qituvchilari uchun doimiy malaka oshirish tizimini joriy etgan. Bu jarayon odatda
ichki va tashqi shakllarda tashkil etiladi. Ichki shakllarga universitet doirasida
o‘tkaziladigan seminar-treninglar, uslubiy mashg‘ulotlar, o‘zaro tajriba almashuvlari
kiradi. Tashqi shakllar esa xalqaro hamkorlik doirasida chet eldagi oliy ta’lim
muassasalarida stajirovka o‘tash, xalqaro onlayn kurslarda qatnashish, ilmiy
konferensiyalarga qo‘shilish orqali amalga oshiriladi. Ayrim OTMlar Coursera, EdX,
Udemy kabi global platformalar bilan hamkorlik qilib, o‘qituvchilarini zamonaviy dars
berish texnologiyalari bilan tanishtiradi.
Nodavlat oliy ta’lim muassasalarida pedagoglarning faoliyatini reyting asosida
baholash tizimi yo‘lga qo‘yilgan. Bu tizim orqali o‘qituvchilarning ilmiy maqolalari,
dars berish sifati, talaba fikr-mulohazalari, ishtirok etgan loyihalari va boshqa mezonlar
asosida umumiy baho beriladi va yuqori natijalarga erishganlar moddiy va ma’naviy
rag‘batlantiriladi. Bunday yondashuv o‘qituvchilarni doimiy izlanishga, yangilikni
o‘rganishga, o‘z ustida ishlashga undaydi.
Ayrim muammolar ham kuzatilmoqda. Jumladan, malaka oshirish tizimining
izchil va rejalashtirilgan tarzda olib borilmasligi, ilmiy izlanishlar uchun zarur
infratuzilmaning to‘liq shakllanmaganligi, pedagoglarga raqobatbardosh ish haqi
to‘lash imkoniyatining cheklanganligi kabi masalalar mavjud. Shu bilan birga, ba’zi
nodavlat OTMlarda kadrlar oqimi yuqori bo‘lib, bu holat ta’lim jarayonining
barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun nodavlat oliy ta’lim muassasalari
o‘zining strategik rivojlanish rejasida kadrlar siyosatini ustuvor yo‘nalish sifatida
belgilashi, o‘qituvchilarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan grant va stipendiyalarni
yo‘lga qo‘yishi, davlat bilan hamkorlikda malaka oshirish markazlarini tashkil etishi
zarur. Shuningdek, ilmiy-tadqiqot faoliyatini rag‘batlantirish va xalqaro ilmiy
bazalarga kirishni moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlash ham o‘qituvchilarning
salohiyatini oshirishga xizmat qiladi.
Xulosa
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
119
ISSN:3030-3621
Nodavlat oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni tanlash va malakasini
oshirish siyosati ta’lim sifatini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Mazkur
muassasalar raqobatbardosh sharoitda faoliyat yuritayotganligi sababli, ularda pedagog
kadrlarning ilmiy salohiyati, zamonaviy yondashuvlarga ega bo‘lishi, uzluksiz
rivojlanishga intilishi alohida ahamiyat kasb etadi. O‘qituvchini tanlashda nafaqat
uning akademik darajasi va tajribasi, balki innovatsion fikrlashi, texnologiyalarni
qo‘llay bilishi va chet tillarini egallaganligi ham muhim mezon sifatida qaraladi.
Malaka oshirish siyosatining samarali olib borilishi o‘qituvchining kasbiy
kompetensiyasini oshirishga, ta’lim sifatini yaxshilashga va talabalarning
raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qiladi. Ichki va tashqi malaka oshirish
shakllarining uyg‘unlashtirilgan holda amalga oshirilishi, xalqaro tajribalarning
o‘zlashtirilishi va zamonaviy axborot texnologiyalarining joriy etilishi bu boradagi
ijobiy natijalarni belgilab bermoqda.
Ammo mavjud muammolar — rejalashtirilmagan malaka oshirish tizimi, ilmiy
faoliyatga yetarli sharoitlarning mavjud emasligi, kadrlar oqimi va ish haqi bilan
bog‘liq cheklovlar — nodavlat OTMlar oldida jiddiy vazifa sifatida turibdi. Ularni
bartaraf etish uchun strategik yondashuvlar, davlat-xususiy sheriklik asosida amalga
oshiriladigan qo‘shma dasturlar, pedagoglarni rag‘batlantirish mexanizmlari va ilmiy
infratuzilmani rivojlantirish zarur.
Xulosa qilib aytganda, nodavlat oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni
tanlash va ularning malakasini oshirish siyosatini tizimli va zamonaviy asosda tashkil
etish orqali nafaqat ta’lim sifatini, balki jamiyatda ilm-fan, innovatsiya va
raqobatbardoshlikni ta’minlashga erishish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF–60-sonli Farmoni. —
2022 yil, 28 yanvar.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Nodavlat oliy ta’lim
tashkilotlari faoliyatini tartibga solish to‘g‘risida”gi qarori. — 2021 yil, 10 avgust,
№511.
3.
Jalolov, N. (2020). Pedagogik mahorat va innovatsiyalar. — Toshkent: O‘zbekiston
pedagogika nashriyoti.
4.
Soliyev, A., & Shodmonov, N. (2021). Zamonaviy ta’lim tizimida o‘qituvchilarning
kasbiy rivojlanishi. — “Ta’lim va innovatsiyalar” jurnali, №4, 33–39-betlar.
5.
Юнусова, Д. К. (2022). Повышение квалификации преподавателей в
негосударственных вузах Узбекистана: проблемы и решения. —
Педагогическое образование и наука, №2, 45–50.
6.
Altbach, P. G., & Knight, J. (2007). The Internationalization of Higher Education:
Motivations and Realities. Journal of Studies in International Education, 11(3–4),
290–305.
7.
www.edu.uz.
