Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
139
ISSN:3030-3621
PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING XAVFSIZ HOVLI TIZIMI
ASOSIDA ISHLASH FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISHDA SOHAVIY
XIZMATLAR VA MAHALLANING O‘RNI
Ro‘ziboyev Mexroj Rabbimqul o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi kursanti
Mazkur maqolada mahallalarda "Xavfsiz xonadon" tizimi samaradorligini
oshirishda
profilaktika
inspektorlarining
profilaktik
chora-tadbirlari
orqali
erishilayotgan natijalar tahlil qilingan. Jinoyatlarning oldini olish, oilaviy mojarolarni
barvaqt bartaraf etish, yoshlar orasida huquqiy ongni shakllantirish borasidagi ishlar
muhim omil sifatida ko‘rsatib o‘tilgan. Profilaktika inspektorining aholiga yaqinligi va
bevosita muloqot asosida olib borilayotgan faoliyati xavfsiz jamiyat qurishda muhim
vosita sifatida baholangan.
Kalit so‘zlar:
profilaktika inspektori, xavfsiz xonadon, jinoyatning oldini olish,
huquqiy tarbiya, ijtimoiy xavfsizlik, jamoat tartibi.
his article analyzes the role and significance of preventive measures taken by
prevention inspectors in increasing the effectiveness of the "Safe Home" system within
communities. The work highlights the importance of early intervention in crime
prevention, especially in family conflicts and among youth. The activities of prevention
inspectors, including awareness campaigns, legal education, and personal engagement
with vulnerable individuals, are considered essential in building a secure and law-
abiding society.
Keywords:
prevention inspector, safe home, crime prevention, legal education,
social safety, public security.
Bugungi kunda jamiyatda tinchlik va osoyishtalikni ta’minlash, fuqarolarning
xavfsizligini kafolatlash huquqni muhofaza qiluvchi organlar zimmasiga katta
mas’uliyat yuklaydi. Ayniqsa, “Xavfsiz xonadon – xavfsiz mahalla – xavfsiz jamiyat”
tamyili asosida olib borilayotgan islohotlar doirasida profilaktika inspektorining roli
beqiyosdir.
Kriminal holatlarning oldini olish, huquqbuzarliklarni barvaqt aniqlash va
bartaraf etish, yoshlar orasida ijtimoiy salbiy holatlarning ko‘payishiga yo‘l
qo‘ymaslik zamonaviy huquqiy davlatning eng muhim vazifalaridan biridir. Shu nuqtai
nazardan qaraganda, profilaktik chora-tadbirlar nafaqat jinoyat sodir etilgandan so‘ng,
balki jinoyatning sodir bo‘lishini oldini olishda asosiy vositadir.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
140
ISSN:3030-3621
Profilaktika inspektorlari mahallalarda aholining har bir qatlamiga bevosita yaqin
bo‘lgan, ularning muammolari, ehtiyojlari, shaxsiy xususiyatlari bilan tanish bo‘lgan
vakillardir. Ular:
xavfsiz xonadon tizimini shakllantirish;
oilaviy zo‘ravonlik holatlarining oldini olish;
voyaga еtmaganlar bilan ishlash;
muammoli oilalarni nazoratga olish;
jinoyatga moyil shaxslar ustidan profilaktik ishlar olib borish kabi yo‘nalishlarda
faoliyat yuritadilar.
Profilaktik chora-tadbirlarning samaradorligi
Profilaktika inspektorining muntazam ravishda aholiga huquqiy maslahatlar berishi,
targ‘ibot-tashviqot ishlari olib borishi va profilaktik suhbatlar o‘tkazishi quyidagi
natijalarga olib keladi:
1.
Huquqbuzarliklar kamayadi:
Jinoyat sodir etishga moyil shaxslar bilan olib
borilgan suhbatlar ularni nazorat ostida ushlab turadi.
2.
Yoshlar ongida huquqiy madaniyat shakllanadi:
Maktab va kollejlar bilan
hamkorlikda o‘tkazilgan tadbirlar yoshlarni huquqqa hurmat ruhida tarbiyalaydi.
3.
Oilaviy muammolar barvaqt aniqlanadi:
Uzoq davom etgan nizolar jinoyatga
olib kelmasidan oldin hal etiladi.
4.
Fuqarolarning huquqiy savodxonligi oshadi:
Oddiy aholi o‘z huquq va
burchlarini to‘g‘ri anglay boshlaydi.
Profilaktika inspektorlarining roli
Profilaktika inspektorlari o'zlarining faoliyatida jinoyatlarni oldini olishga katta e'tibor
qaratadilar. Xavfli guruhlar bilan ishlashda ularning asosiy vazifalari quyidagilardan
iborat:
1.
Xavfli guruhlar haqida ma'lumot yig'ish va tahlil qilish: Profilaktika
inspektorlari xavfli guruhlar bilan bog'liq ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish
orqali, potentsial jinoyatlarni oldini olish uchun zarur strategiyalarni ishlab
chiqishlari kerak.
2.
Profilaktika tadbirlari o'tkazish: Xavfli guruhlar bilan muntazam muloqot
o'rnatish, ularni jamiyatga qaytarish, jinoyatchilikka yo'l qo'ymaslik uchun
profilaktik tadbirlar o'tkazish zarur.
3.
Ijtimoiy yordam va qo'llab-quvvatlash: Profilaktika inspektorlari, xavfli
guruhlarga ijtimoiy va psixologik yordam ko'rsatishda muhim o'rin tutadilar.
Ularning ishida psixologlar, sotsiologlar va boshqa mutaxassislar bilan
hamkorlik qilish kerak.
Hamkorlikning ahamiyati
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
141
ISSN:3030-3621
Profilaktika inspektorlarining xavfli guruhlar bilan ishlashda samarali hamkorlikning
o'rni juda katta. Bunda, turli davlat va jamoat tashkilotlarining birgalikdagi faoliyatini
ta'minlashning ahamiyati ta'kidlanadi:
1.
Huquqni muhofaza qilish organlari bilan hamkorlik: Politsiya, prokuratura va
sud organlari bilan hamkorlik, jinoyatchilikning oldini olishda samarali
mexanizm yaratadi.
2.
Ijtimoiy xizmatlar bilan hamkorlik: Ijtimoiy xizmatlar va notijorat tashkilotlari
bilan hamkorlikda, xavfli guruhlarga ta'lim, sog'liqni saqlash, psixologik yordam
ko'rsatish mumkin.
3.
Sog'liqni saqlash tizimi bilan hamkorlik: Alkogol va narkotik moddalar iste'mol
qiladigan shaxslar bilan ishlashda sog'liqni saqlash tizimi yordamida psixologik
va tibbiy qo'llab-quvvatlash taqdim etilishi kerak.
Xavfsiz xonadon tizimining samarali ishlashi bevosita profilaktika inspektorining
faoliyatiga bog‘liq. Shu sababli quyidagi takliflarni ilgari surish mumkin:
Har bir profilaktika inspektoriga zamonaviy texnik vositalar (mobil ilovalar,
kameralar, planshetlar) bilan ta’minlash;
Tuman miqyosida doimiy ravishda malaka oshirish kurslarini tashkil etish;
Mahallalarda “Ishonch telefoni” va “Ochiq eshiklar kuni” kabi loyihalarni
kengaytirish;
Ijtimoiy tarmoqlar orqali huquqiy targ‘ibotni kuchaytirish.
Shu tarzda, profilaktika inspektorining faoliyatini kuchaytirish orqali xavfsiz
xonadonlar sonini ko‘paytirish, jamiyatda jinoyatchilikka qarshi kurashish
samaradorligini oshirish mumkin.
uquqiy targ‘ibot va tushuntirish ishlari
Mahallalarda muntazam ravishda huquqiy savodxonlik bo‘yicha uchrashuvlar
o‘tkazish;
Maktab, kollej va OTMlarda jinoyatning oldini olish mavzusida davra
suhbatlari, seminar-treninglar tashkil etish;
Oilaviy zo‘ravonlik, huquqbuzarliklar, voyaga еtmaganlar jinoyatchiligi haqida
ogohlantiruvchi targ‘ibot materiallari tarqatish;
Mahalliy ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar orqali fuqarolarga
huquqiy maslahatlar berish.
2. Nazoratdagi shaxslar bilan ishlash (individuallashtirilgan yondashuv)
Jinoyat sodir etgan yoki jinoyatga moyil bo‘lgan shaxslarni ro‘yxatga olib,
ularning ijtimoiy xatti-harakatlarini muntazam kuzatib borish;
Probatsiya xizmatida bo‘lgan fuqarolar bilan manzilli profilaktik suhbatlar
o‘tkazish;
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
142
ISSN:3030-3621
Ogohlantirish, maslahat berish va mehnatga jalb qilish orqali ularning jamiyatga
moslashuvini ta’minlash.
3. Xavfli va ijtimoiy muammoli xonadonlarni aniqlash va ularni nazoratga olish
Ichki nizolar, zo‘ravonlik yoki beqarorlik mavjud bo‘lgan oilalarni aniqlash;
Bu oilalar bilan birga mahalla faollari, psixologlar va ijtimoiy xodimlar
ishtirokida profilaktik suhbatlar o‘tkazish;
Zarur holatlarda ularni ijtimoiy himoya xizmatlari yoki sudgacha bo‘lgan
muqobil choralar orqali qo‘llab-quvvatlash.
4. Voyaga еtmaganlar bilan ishlash
Huquqbuzarlik sodir etgan yoki qilishi mumkin bo‘lgan voyaga еtmaganlarni
alohida ro‘yxatga olish;
Ularning ta’lim muassasalariga qatnashi, bo‘sh vaqtini qanday o‘tkazayotgani
ustidan nazorat o‘rnatish;
Sport, madaniy tadbirlar, to‘garaklarga jalb etish orqali salbiy muhitdan
chetlashtirish;
Ularning ota-onalari yoki vasiylari bilan yakka tartibda tushuntirish ishlari olib
borish.
5. “Xavfsiz xonadon” monitoringi va rejalashtirilgan tekshiruvlar
Mahallalarda xavfsizlik pasportlari (xonadonlar to‘g‘risida statistik
ma’lumotlar) asosida tahliliy ishlar olib borish;
Belgilangan jadval asosida reydlar, kechki patrulliklar tashkil etish;
Mahalliy hokimlik, sog‘liqni saqlash va ta’lim tizimi bilan hamkorlikda
xonadonlarga borib, muammoli oilalarni joyida o‘rganish;
“Elektron kartoteka” asosida xavfli xonadonlar ustidan onlayn monitoring
yuritish.
6. Jamoatchilik bilan hamkorlikni kuchaytirish
Mahalla faollari, nuroniylar, yoshlar еtakchilari bilan birgalikda jinoyatchilikka
qarshi “xalq nazorati” mexanizmini rivojlantirish;
“Ishonch telefoni”, “Xavfsiz mahalla” mobil ilovalari orqali aholining
murojaatlarini tezkor qabul qilish;
Jamoat joylarida tartibni saqlash bo‘yicha volontyorlik guruhlarini jalb etish
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Abdurahmanov, Sh. (2021).
Jinoyatchilikning oldini olishning zamonaviy
usullari
. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
vazirligi.
2.
Karimov, F. (2020).
Profilaktika inspektorlarining huquqiy asoslari
. Toshkent:
Yuridik fakulteti nashriyoti.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
143
ISSN:3030-3621
3.
Islomov, N. (2019).
Ijtimoiy xizmatlar va jinoyatchilikni oldini olish
.
Samarqand: Samarqand davlat universiteti.
4.
Shodmonov, S. (2022).
Xavfli guruhlar bilan ishlashda samarali metodlar
.
Tashkent: O'zbekiston Yuridik akademiyasi nashriyoti.
5.
Tursunov, R. (2021).
Jinoyatchilik va xavfli guruhlar: metodologik
yondashuvlar
. Buxoro: Buxoro davlat universiteti.
