Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
7
ISSN:3030-3621
AVAKADO MOYINING KIMYOVIY TARKIBI VA OZIQAVIY QIYMATI
TAHLILI
1
Atakulova Dilfuza Tursunovna,
2
Karimov Ulug’bek Jalilovich
1
Qarshi davlat texnika unversiteti
dotsenti, texnika fanlari bo’yicha
Falsafa doktori
Annotatsiya.
Avakado moyi- bu yong'oq moyiga o'xshab yoqimli yumshoq
ta'mga ega va o'ziga xos achchiq hidga ega qalin yashil-sariq suyuqlikdir. Persea
americana daraxtining mevasi bo'lgan avakado pulpasidan sovuq presslash orqali
olinadi. Aynan shu texnologiya moyning barcha xususiyatlarini, uning minerallari,
vitaminlari, kislotalari va boshqa biologik faol moddalarini to'liq saqlab qolish
imkonini beradi. Ushbu maqolada avakado moyining kimyoviy tarkibi va oziqaviy
tahlili keltirilgan.
Kalit so’zlar:
avakado moyi, pulpa, karotenoid, palmitin va linolein
kislotalardan, Omega-3, Omega-6.
АНАЛИЗ ХИМИЧЕСКОГО СОСТАВА И ПИТАТЕЛЬНОЙ
ЦЕННОСТИ МАСЛА АВАКАДО
1
Атакулова Дилфуза Турсуновна,
2
Каримов Улугбек Джалилович
доцент по техническим наукам Каршинского
государственного технического
университета Доктор философии
Аннотация.
Масло авокадо - густая зеленовато-желтая жидкость с
приятным мягким вкусом, похожим на ореховое масло, и характерным пряным
запахом. Его получают методом холодного прессования из мякоти авокадо,
плода дерева Persea americana. Именно эта технология позволяет в полной мере
сохранить все свойства масла, его минералы, витамины, кислоты и другие
биологически активные вещества. В статье представлен химический состав и
анализ пищевой ценности масла авокадо.
Ключевые слова:
масло авокадо, мякоть, каротиноиды, пальмитиновая и
линолевая кислоты, Омега-3, Омега-6.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
8
ISSN:3030-3621
ANALYSIS OF THE CHEMICAL COMPOSITION AND NUTRITIONAL
VALUE OF AVACADO OIL
1
Atakulova Dilfuza Tursunovna,
2
Karimov Ulugbek Jalilovich
Associate Professor of Technical Sciences,
Karshi State Technical University
Doctor of Philosophy
Abstract.
Avocado oil is a thick greenish-yellow liquid with a pleasant mild
taste, similar to nut oil, and a characteristic spicy smell. It is obtained by cold pressing
from the pulp of avocado, the fruit of the Persea americana tree. This technology allows
to fully preserve all the properties of the oil, its minerals, vitamins, acids and other
biologically active substances. The article presents the chemical composition and
analysis of the nutritional value of avocado oil.
Key words:
avocado oil, pulp, carotenoids, palmitic and linoleic acids, Omega-3,
Omega-6.
Kirish.
Avakado moyi - Persea americana daraxtining mevasi bo'lgan avakado
pulpasidan olingan qutulish mumkin bo'lgan yog'. U xom shaklida ham, pishirish
uchun ham iste'mol qilinadigan yog' sifatida ishlatiladi, bu erda u yuqori harorati bilan
ajralib turadi. Bundan tashqari, u moylash va kosmetika uchun ishlatiladi.
Avakado moyi juda yuqori tutun nuqtasiga ega: tozalanmagan yog' uchun 250
°C (482 °F) va tozalangan yog' uchun 271 °C (520 °F). Aniq tutun nuqtasi tozalash
darajasiga va moyni saqlash usuliga bog'liq.
Lotin Amerikasi aholisi avakado moyini terini shamol va quyosh nurlarining
zararli ta'siridan himoya qiladigan ajoyib terini parvarish qilish mahsuloti deb
bilishgan. Bundan tashqari, ehtirosni uyg'otadigan kuchli afrodizyak.
Ushbu mahsulot nisbatan yaqinda keng ommalashganiga qaramay, avakado moyining
foydali xususiyatlari ming yillar davomida ma'lum bo'lgan. Avakadoning tarixiy vatani
Meksika va Markaziy Amerika hisoblanadi. U 16-asrda Angliya va Ispaniyaga oz
miqdorda eksport qilina boshladi. AQSH va Yevropa mamlakatlariga yirik eksport
1920-yillarda boshlangan.
Yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish, qon bosimini pasaytirish va qon
pıhtılarının oldini olish. Avakado yog'ining bu foydali xususiyati uning tarkibida kaliy,
E va S vitaminlari ko'pligi bilan bog'liq.
Mevalarda sog'lom yog'lar, shu jumladan oleyin kislotasi mavjud.
Ratsioningizga uni o'z ichiga olgan oziq-ovqatlarni kiritish saraton rivojlanish xavfini
kamaytirishga yordam beradi (shu jumladan irsiy omil bo'lgan bemorlarda).
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
9
ISSN:3030-3621
Og'irlikni normallashtirish. Avakadoni muntazam iste'mol qiladigan odamlar
metabolik sindromga kamroq moyil bo'lishi kuzatildi. Ularning tana massasi indeksi
va tana yog'i darajasi sezilarli darajada past edi. Bundan tashqari, tadqiqot quyidagi
faktlarni aniqladi: respondentlarning 23 foizi avakadoni iste'mol qilgandan keyin
to'yish hissi paydo bo'lganini, 28 foizi esa keyingi 5 soat ichida ochlik his qilmasligini
qayd etdi.
Ovqat hazm qilish tizimining faoliyatini yaxshilaydi. Yog' oshqozon va
ichakning shilliq qavatiga foydali ta'sir ko'rsatadi, safro sekretsiyasini rag'batlantiradi
va safro tarkibini yaxshilaydi. Shuningdek, u oshqozon-ichak traktini toksinlar, erkin
radikallar va og'ir metallarning ta'siridan ishonchli himoya qiladi.
A, D, E, K vitaminlari, antioksidantlar va boshqa oziq moddalar yog'da eriydi.
Sabzavotli salatlarga avakado yog'ini qo'shish juda katta foyda keltiradi, chunki u
organizmning ozuqa moddalarini singdirishini 2-15 barobar oshiradi.
Avakado mevalarida karotenoidlar, lutein va zeaksantin mavjud. Ushbu
moddalar uzoq muddatda ko'rish kasalliklari paydo bo'lishining oldini oladi.
Qon shakar darajasini pasaytirish. Mahsulot past shakar miqdori (1,5%) va yuqori
kaloriya miqdori bilan ajralib turadi. Yog' kislotalari shakar darajasini pasaytirishga
yordam beradi va organizm uchun ajoyib energiya yetkazib beruvchisidir.
Bundan tashqari, avakado moyi bakteritsid, antifungal, antiviral va yaralarni
davolovchi xususiyatlarga ega. Ateroskleroz, gipertoniya, yurak-qon tomir kasalliklari,
anemiya, yurak xuruji, gastrit, oshqozon va o'n ikki barmoqli ichak yarasi, o't tosh
kasalligi, gepatit, xoletsistit uchun dietaga qo'shish tavsiya etiladi.
1-rasm.
Avakado moyi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
10
ISSN:3030-3621
Tadqiqot uslubi.
Avakado moyi boshqa ziravorlar uchun asos sifatida yaxshi
ishlaydi. U mono to'yinmagan yog'lar va E vitaminiga boy va karotenoidlar va boshqa
oziq moddalarning so'rilishiga yordam beradi.
Avakado pulpasi iloji boricha ko'proq suvni olib tashlash uchun quritilganidan so'ng
(pulpa taxminan 65% suvni o'z ichiga oladi), kosmetik maqsadlar uchun yog' odatda
yuqori haroratda erituvchilar yordamida chiqariladi. Ekstraksiyadan so'ng odatda
tozalanadi, oqartiriladi va hidsizlanadi, natijada hidsiz sariq yog' paydo bo'ladi.
Ovqatlanish mumkin bo'lgan sovuq presslangan avakado moyii odatda zaytun moyi
kabi tozalanmaydi, shuning uchun u meva go'shtining lazzat va rang xususiyatlarini
saqlab qoladi.
Avakado moyi eng ekologik toza yog'lardan biridir. U o'simlik mevalarining
pulpasidan olinadi va qo'shimcha kimyoviy filtrlashni talab qilmaydi. Qayta
qilinmagan moy och yashil rangga ega, tozalangan yog' esa sariq rangga ega va
unchalik aniqlanmagan xushbo'y hidga ega.
Mahsulot asosan oleyin kislotasi glitseridlaridan, shuningdek palmitik va
linoleik kislotalardan iborat. Uning tarkibida sariyog' va tovuq tuxumiga qaraganda
ko'proq D vitamini mavjud. Trans yog'larni o'z ichiga olmaydi. Og'iz orqali yuborish 1
choy qoshiqdan boshlanishi kerak. Dozani oshirganda, diareya xavfi mavjud.
Avakado moyi urug'dan olinmagan bir nechta qutulish mumkin bo'lgan yog'lardan
biridir; Avakado chuqurini o'rab turgan go'shtli pulpadan presslanadi. Qayta
qilinmagan avakado moyii o'ziga xos ta'mga ega, mono to'yinmagan yog'li kislotalarda
yuqori va yuqori tutun nuqtasiga ega (≥250 °C yoki 482 °F), bu uni qovurish uchun
mos qiladi. Sovuq presslangan Avakado moy'i chiqarilganda yorqin zumrad rangga
ega; Bu rang xlorofil va karotenoidlarning yuqori miqdori bilan bog'liq; U o'tli va
sariyog' qo'ziqorin yozuvlari bilan avakadoga o'xshash ta'mga ega deb ta'riflanadi.
Boshqa navlar bir oz boshqacha lazzat profiliga ega moylarni ishlab chiqarishi
mumkin.
Avakado moyi zaytun moyi kabi bir xil miqdordagi mono to'yinmagan moylarni
o'z ichiga oladi. Avakado moyi tabiiy ravishda past kislotalikka ega, bu uning tutun
nuqtasini oshirishga yordam beradi. Qayta qilinmagan avakado moyi xavfsiz tarzda
480 ° F (249 ° C) ga qadar qizdirilishi mumkin. Qayta qilinmagan va tozalangan
avakado moyi deyarli har qanday yuqori issiqlikda pishirishda, jumladan pishirish,
qovurish, chuqur qovurish, grilda, barbekyu, qovurish va qovurishda foydalanish
uchun xavfsizdir. Barcha moylarda bo'lgani kabi, tozalash darajasi qanchalik yuqori
bo'lsa, tutun nuqtasi shunchalik yuqori bo'ladi. 30 ml avakado moyi tarkibida 3,6 mg
E vitamini va 146,1 mg beta-sitosterol mavjud.
Sovuq presslangan moyni tanlash yaxshidir, chunki yuqori harorat moy
tarkibidagi ko'plab foydali tarkibiy qismlarni yo'q qilishi mumkin. Sovuq presslashda
hech qanday kimyoviy moddalar ishlatilmaydi, shuning uchun moy juda toza va tabiiy
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
11
ISSN:3030-3621
bo'lib qoladi. Ammo sovuq presslangan moy o'zining qalin mustahkamligi va kuchli
hidi tufayli hamma uchun mos emas. Bundan tashqari, ushbu mahsulot ushbu qayta
ishlash usuli tufayli ancha qimmat, garchi uning foydasi sarflangan pulga arziydi.
Qayta qilingan yog ', ma'lum kimyoviy moddalar yordamida issiqlik bilan ishlov berish
natijasida, odatda o'zining tabiiy hidi va rangini yo'qotadi, yumshoq hid va oltin-sariq
rangga ega bo'ladi. Odatda kosmetika sanoatida terini parvarish qilish uchun ishlatiladi.
Qayta qilinmagan sovuq presslangan moy bilan solishtirganda, tozalangan yog'ning
narxi ancha past.
Avakado moyi ajoyib ta'm xususiyatlariga ega inson salomatligi uchun sog'lom
mahsulot bo'lib, nafaqat kosmetika sanoatida, balki o'zining tabiiy shaklida iste'mol
qilish uchun ham ishlatilishi mumkin. Avakado moyi Rossiya bozorida yangi
mahsulotdir. Sankt-Peterburgda faqat tozalangan avakado moyi sotiladi va tozalangan
va qayta ishlanmagan moy aralashmasi shaklida, Olivia markali chakana savdo
tarmog'ida. Evropa Ittifoqi mamlakatlarida avakado moyi asosan qayta ishlanmagan
moy bilan ifodalanadi.
Tadqiqot natijalari.
Avakado moyi tarkibida A, C, E, B va D kabi ko'plab
vitaminlar mavjud . Ma'lumki, E A va C bilan birgalikda nafaqat ajoyib antioksidant,
balki kuchli immunostimulyator hamdir. Va bu moyda zaytun moyidan 5 barobar ko'p
E vitamini mavjud.
Xlorofill tarkibi bu mahsulotga o'ziga xos yashil rang beradi. Ushbu modda
metabolik jarayonlarda ishtirok etadi, barcha tizimlarga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Lesitin
yurak-qon tomir, asab, reproduktiv va endokrin tizimlarning normal ishlashi uchun
zarurdir. Albatta, bu moddalarning barchasi faqat barcha standartlar va talablarga
majburiy muvofiqligi bilan sovuq presslash orqali olingan moyda bo'lishi mumkin.
Avakado moyi tarkibida gistidin, fitosterollar, fosfor kislotasi tuzlari, ko'p to'yinmagan
va to'yingan yog' kislotalari (stearin, oleyin, palmitin, palmitolein, linolein, linolenik),
efir moylari, mikro va makroelementlar (kaliy, magniy, fosfor, rux, marganets, mis,
yod, kobalt va boshqalar).
1-jadvalda 100 gramm iste'mol qilinadigan qism uchun ozuqa moddalari
(kaloriyalar, oqsillar, yog'lar, uglevodlar, vitaminlar va minerallar) ko'rsatilgan.
1-jadval
"Avokado moyi" ning kimyoviy tarkibi va ozuqaviy qiymati tahlili
Nutriyent
Miqdori
Norma
Yog'lar
100 g
56 g
Vitaminlar
Vitamin A,
937,5 mkg
900 mkg
Beta karotin
5,208 mg
5 mg
Vitamin B1, tiamin
0,001 mg
1,5 mg
Vitamin B2, riboflavin
0,001 mg
1,8 mg
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
12
ISSN:3030-3621
Vitamin B4, xolin
0,52 mg
500 mg
Vitamin B5, pantotenik
0,005 mg
5 mg
Vitamin B6, piridoksin
0,002 mg
2 mg
Vitamin B9, folatlar
416,7 mkg
400 mkg
Vitamin B12, kobalamin
3,1 mkg
3 mkg
Vitamin C, askorbin
0,09 mg
90 mg
D vitamini, kalsiferol
10,4 mkg
10 mkg
E vitamini, alfa tokoferol
0,015 mg
15 mg
Makronutrientlar
Kaliy, K
2,6 mg
2500 mg
Magniy, Mg
0,42 mg
400 mg
Fosfor, P
0,8 mg
800 mg
Marganets, Mn
0,002 mg
2 mg
Yod, I
156,3 mg
150 mg
Rux, Zn
0,012 mg
12 mg
Mis, Cu
1 mg
1000 mg
Yog' kislotalari
Omega-3 yog' kislotalari
100% 11,3%
3,7 g
6,7g
Omega-6 yog' kislotalari
gacha
12,5 g
16,8 g
To'yingan yog'li kislotalar
11,6 g
18,7 g
16:0 Palmitin
32 g
~
18:0 Stearin
1,5 g
~
Xulosa.
Avakado moyi qimmatbaho mahsulot bo'lib, undan foydalanish turli
kasalliklarning rivojlanishining oldini olishga va tananing qarish jarayonini
sekinlashtirishga yordam beradi. Bundan tashqari, terining va sochlarning holatiga
foydali ta'sir ko'rsatadi, ularga sog'lom va yaxshi ko'rinish beradi. Foydalanishning
yagona kontrendikatsiyasi - allergiya mavjudligi. Kundalik foydalanish uchun
tozalanmagan moyni, tashqi foydalanish uchun esa - tozalangan moyni tanlash
yaxshidir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Ипатова, Л.Г. Жировые продукты для здорового питания. Современный
взгляд / Л.Г. Ипатова, А.А. Кочеткова, А.П. Нечаев, В.А. Тутельян. М.: ДеЛи
принт. 2009. 396 с.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
13
ISSN:3030-3621
2.
Пилипенко, Т.В. Актуальные вопросы управления качеством растительного
масла / Т.В. Пилипенко, Л.П. Нилова, В.С. Мехтиев, Н.В. Науменко //
Вестник Южно-Уральского государственного университета. Серия:
Экономика и менеджмент. 2011. №28 (245). С.183-188.
3.
Cowan, A.K. Avocado / A.K. Cowan, B.N. Wolstenholme // Reference Module in
Food Science. Encyclopedia of Food and Health. – 2016. – Р. 294-300.
4.
Abaide, E.R. Yield, composition, and antioxidant activity of avocado pulp oil
extracted by pressurized fluids / E.R. Abaide, G.L. Zabot, M.V. Tres, R.F. Martins,
J.L. Fagundez, L.F. Nunes, S. Druzian, J.F. Soares, V. Dal Prá // Food and
Bioproducts Processing. – 2017. – V. 102. – Р. 289-298.
5.
Costagli, G. Avocado oil extraction processes: method for cold-pressed high-
quality edible oil production versus traditional production / G. Costagli, M. Betti //
Journal of Agricultural Engineering. – 2015. – V. XLVI. – P. 115-122.
6.
Duarte, P.F. Avocado: characteristics, health benefits and uses / P.F. Duarte, M.A.
Chaves, C.D. Borges, C.R.B. Mendonça // Ciencia Rural, Santa Maria. – 2016. –
V.46. – №.4. – Р.747-754.
7.
Woolf, А. Avocado Oil / А. Woolf, M. Wong, L. Eyres, T. McGhie, C. Lund, S.
Olsson, Y. Wang, C. Bulley, M. Wang, E. Friel, C. Requejo-Jackman // Gourmet
and Health-Promoting Specialty Oils. – 2009. – P. 73-125.
8.
Werman, M.J. Avocado oil production and chemical characteristics / M.J.
Werman, I. Neeman // Journal of the American Oil Chemists’ Society. – 1987. –
V. 64. – №2. – Р. 229-232.
9.
Berasategi, I. Stability of avocado oil during heating: Comparative study to olive
oil / I. Berasategi, B. Barriuso, D. Ansorena, I. Astiasarán // Food Chemistry. –
2012. – V. 132. – № 1. – Р. 439-446.
10.
Madawala, S.R.P. Lipid components and oxidative status of selected specialty oils
/ S.R.P. Madawala, S.P. Kochhar, P.C. Dutta // Grasas y Аceites. – 2012. – №
63(2). – Р. 143-151.
