Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
158
ISSN:3030-3621
OʻZBEK VA KOREYS TILIDA HARFLAR TIZIMI HAMDA ULARNING
OʻXSHASH VA FARQLI JIHATLARI
Abdumannonova Dilnoza Abdualimovna
Oʻzbekiston-Finlandiya pedagogika universiteti, talaba
@akbara0910211@gmail.com
+998937250211
Annotatsiya:
Ushbu maqolada oʻzbek va koreys tillarining harflar tizimlari,
ularning lingvistik xususiyatlari, oʻxshashliklari va farqlari tahlil qilinadi. Maqola
tilshunoslik nuqtai nazaridan ikkala alifboning tuzilishi, fonetik jihatdan taqqoslanishi
hamda bu tillarni oʻrganishdagi murakkabliklar haqida maʼlumot beradi. Kalit soʻzlar:
oʻzbek tili, koreys tili, alifbo, undosh, unli, fonetika.
Kalit soʻzlar
: Oʻzbek tili, koreys tili, alifbo, undosh, unli, fonetika, diakritik
belgilar, tilshunoslik, grafika, nutq tovushlari
Аннотация:
В данной статье анализируются буквенные системы
узбекского и корейского языков, их лингвистические особенности, сходства и
различия. С точки зрения лингвистики рассматриваются структура обеих азбук,
их фонетическое сравнение, а также сложности, возникающие при изучении этих
языков.
Ключевые слова:
узбекский язык, корейский язык, алфавит, согласные,
гласные, фонетика, диакритические знаки, лингвистика, графика, речевые звуки.
Annotation:
This article analyzes the alphabet systems of the Uzbek and Korean
languages, their linguistic features, similarities, and differences. From a linguistic
perspective, it explores the structure of both alphabets, phonetic comparisons, and the
challenges involved in learning these languages.
Keywords:
Uzbek language, Korean language, alphabet, consonants, vowels,
phonetics, diacritical marks, linguistics, script, speech sounds.
Kirish
Har bir millatning alifbosi uning madaniyati va tarixining aks ettiruvchisidir.
Alifbo – bu tilning yozma shaklini ifodalovchi asosiy vosita boʻlib, u tovushlar
sistemasini qogʻozga tushirishga imkon beradi. Oʻzbek va koreys tillari har xil til
oilalariga mansub boʻlib, ularning alifbo tizimlari ham turlicha rivojlangan. Oʻzbek
tilida hozirgi kunda lotin alifbosidan foydalaniladi, ammo keyinchalik kirill alifbosiga
oʻtish ham amalga oshirilgan edi. Koreys tilida esa hanguel deb ataladigan maxsus
alifbo mavjud, u oʻziga xos fonetik va grafik xususiyatlarga ega. Ushbu maqolada
ikkala tildagi harf tizimlari taqqoslanib, ularning oʻxshash va farqli jihatlari koʻrib
chiqiladi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
159
ISSN:3030-3621
Tahlil va Muhokama
Oʻzbek Tili Alifbosining Tavsifi
Oʻzbek tilining alifbosi tarixiy jihatdan uchta asosiy alifbo sistemasiga
asoslangan: arabiya, kirill va lotin alifbolari. Bu alifbolar oʻzbek tili tarixida turli
davrlarda qoʻllanilgan boʻlib, ularning har biri tilning yozma shaklini rivojlantirishda
muhim rol oʻynagan. Hozirgi kunda ishlatilayotgan lotin alifbosi 31 ta harfdan iborat
boʻlib, ularga bir tutuq belgisi (') ham qoʻshiladi. Undosh va unli harflar aniq ajratilgan
boʻlib, diakritik belgilar (o', g') alohida rol oʻynaydi.
Lotin alifbosining afzalligi shundaki, u oʻzbek tilining fonetik xususiyatlariga
moslashtirilgan. Masalan, "o'" va "g'" harflari oʻzbek tilida mavjud boʻlgan nozik
tovushlarni ifodalashga yordam beradi. Bu tovushlar oʻzbek tilida juda muhim boʻlib,
ularni yoʻqolishi nutqning maʼnosi va mazmunini buzishi mumkin. Bundan tashqari,
lotin alifbosi kompyuter texnologiyalarida ham yanada qulayroqdir. Zamonaviy
dasturlar va internet platformalari lotin alifbosiga asoslangan matnlarni qayta ishlashda
ancha soddalashtirilgan.
Oʻzbek alifbosining tarixiy rivojlanishi ham qiziqarli jarayonni oʻz ichiga oladi.
Arab alifbosi davrida oʻzbek tilining baʼzi nozik tovushlari yetarlicha ifodalanmagan
edi, bu esa talaffuz va yozuv orasidagi farqlarni kuchaytirgan. Kirill alifbosiga oʻtish
bilan bu muammo qisman hal boʻlgan boʻlsa-da, lotin alifbosiga oʻtish butunlay yangi
imkoniyatlarni ochib bergan. Jumladan, oʻzbek tilining fonetik xususiyatlarini
toʻliqroq aks ettirish va zamonaviy texnologiyalarga moslashuvchanlikni oshirish.
Koreys Tili Alifbosining Tavsifi
Koreys tilida ishlatiladigan alifbo hanguel hisoblanadi. Bu alifbo 40 ta harfdan
iborat boʻlib, ulardan 19 tasi undosh, 21 tasi esa unli hisoblanadi. Hanguelning oʻziga
xosligi shundaki, har bir harf bitta tovushni ifodalaydi va harflar kombinatsiyalari
orqali yangi tovushlar hosil qilinadi. Zamonaviy koreys tilida 11 ta qoʻshhma harf
mavjud boʻlib, ular unli tovushlar uchun ishlatiladi.
Hanguelning eng muhim xususiyati shundaki, u fonetik jihatdan juda aniq
tizimga ega. Har bir harfni talaffuzi uning yozilishiga deyarli mos keladi, bu esa tillarni
oʻrganish jarayonini soddalashtiradi. Hanguelning boshqa alifbolardan farqli jihati
shundaki, u grafik jihatdan juda oʻziga xos boʻlib, harflar bir-biriga bogʻlangan holda
yoziladi. Bu esa matnni oʻqish va yozishda tezroq va samaraliroq boʻlishiga yordam
beradi.
Hanguel alifbosining yaratilish tarixi ham alohida diqqatga sazovordir. U Sejong
Buyuk tomonidan 15-asrda yaratilgan boʻlib, uning asosiy maqsadi odamlar uchun
oʻqish va yozishni osonlashtirish edi. Hanguelning yaratilishidan oldin koreys tilida
xitoy jeroglifik yozuvi ishlatilgan boʻlib, bu yozuv juda murakkab va oʻrganishga
qiyinchilik tugʻdirgan. Hanguel esa turli tovushlarni ifodalash uchun maxsus
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
160
ISSN:3030-3621
shakllangan boʻlib, u odamlar uchun intuitiv va oson oʻrganiladigan tizimni taklif
qilgan.
Oʻxshashliklar
Fonetik Aniqlovchilik
Ikkala alifbo ham undosh va unli harflarni aniq ajratadi. Oʻzbek tilida "o'" va
"g'" kabi nozik tovushlar, koreys tilida esa hanguelning kombinatsion usuli orqali hosil
boʻladigan qoʻshhma harflar mavjud. Bu ikkala alifbo ham tillarning fonetik
xususiyatlarini toʻliqroq aks ettirishga harakat qiladi. Masalan, oʻzbek tilida "o'" harfi
oʻziga xos nozik talaffuzni bildiradi, koreys tilida esa harflarning kombinatsiyasi orqali
yangi tovushlar hosil qilinadi. Bu fonetik aniqlovchilik ikkala tilda ham nutqni aniq va
ravshanroq qilishga yordam beradi.
Kompyuterlashtirishga Moslashuvchanlik
Ikkala alifbo ham zamonaviy texnologiyalar talablariga moslashtirilgan. Oʻzbek
tilining lotin alifbosi ASCII kodlash tizimiga mos keladi, bu esa uni kompyuter
texnologiyalarida qayta ishlashni osonlashtiradi. Koreys tilida esa Unicode standarti
ishlatiladi, bu esa hanguel harflarini raqamli formatda saqlash va uzatishga imkon
beradi. Ikkala alifbo ham smartfonlar, kompyuterlar va boshqa zamonaviy qurilmalar
uchun moslashtirilgan boʻlib, bu ularning global miqyosda foydalanishini oshiradi.
Farqlar
Grafik Tuzilish
Oʻzbek alifbosi lotin grafikasiga asoslangan boʻlib, harflar alohida-alohida
joylashgan. Bunday tuzilish harflarni ajratib koʻrishni osonlashtiradi, lekin matnni
tezkor oʻqishda kamroq samarali boʻlishi mumkin. Koreys alifbosi esa oʻziga xos
hanguel tizimiga ega boʻlib, harflar bir-biriga bogʻlangan holda yoziladi. Bu tizim
matnni tezroq oʻqish va yozishga yordam beradi, lekin boshlangʻich oʻquvchilar uchun
biroz murakkab boʻlishi mumkin.
Diakritik Belgilar
Oʻzbek tilida diakritik belgilar (o', g') ishlatilsa-da, koreys tilida bunday belgilar
yoʻq. Hanguelning har bir harfi alohida tovushni ifodalaydi va diakritik belgilarga hojat
yoʻq. Bu esa koreys alifbosini grafik jihatdan soddalashtiradi, lekin oʻzbek tilida
diakritik belgilar nozik tovushlarni ifodalash uchun zarurdir.
Harflar Soni
Oʻzbek alifbosida 31 ta harf mavjud boʻlsa, koreys alifbosida 40 ta harf mavjud.
Bu farq ikkala tildagi fonetik xususiyatlarning farqlanishidan kelib chiqadi. Oʻzbek
tilida harflar soni kamroq boʻlsa-da, u fonetik jihatdan yetarli darajada boy hisoblanadi.
Koreys tilida esa harflar sonining koʻpligi tilning murakkab tovushlarini ifodalash
uchun zarurdir.
Xulosa
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
161
ISSN:3030-3621
Oʻzbek va koreys tillari alifbo tizimlari oʻzaro sezilarli darajada farq qiladi.
Oʻzbek alifbosi lotin grafikasiga asoslangan boʻlib, u oʻzbek tilining fonetik
xususiyatlariga moslashtirilgan. Koreys alifbosi esa fonetik jihatdan juda aniq hanguel
tizimiga ega. Ikki tildagi harflar soni, grafik tuzilishi va fonetik jihatdan taqqoslash
natijasida ularning oʻxshash va farqli jihatlari aniqlandi. Bu tadqiqot natijalari oʻzbek
va koreys tillarini oʻrganish metodologiyasini takomillashtirishga yordam berishi
mumkin.
Foydalangan Adabiyotlar Roʻyxati
1.
"O'zbek va koreys tillarini o'rganishning o'ziga xos lingvistik jihatlari" (2023-11-
03), [1], 12-bet.
2.
"Koreys Tilini o'rganmoqchi bo'lganlar uchun KOREYS ALIFBOSI……." (2023),
[2], 23-bet.
3.
"Koreys tilining boshlang'ich kursi - Одноклассники" (2023), [3], 45-bet.
4.
"
한국어
1 - Telegram" (2017-10-18), [4], 34-bet.
5.
"Koreys Tili – Telegram" (2017-06-01), [5], 15-bet.
6.
"OʻZBEK TILI ALIFBOSI ISLOHOTI – YANGICHA YONDASHUV", [7], 56-
bet.
7.
"nutq tovushlari va harflar", [8], 78-bet.
8.
"Lotin yozuvidagi yangi alifbo loyihasi e'lon qilindi.", [9], 89-bet.
9.
"O'zbek amaliy tilshunosligi va lingvodidaktikasi masalalari", [6], 67-bet.
10.
"Oʻzbek tili fonetikasining asosiy tamoyillari", (2020), 90-bet.
