Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
15
ISSN:3030-3621
A COMPARATIVE STUDY OF ENGLISH AND UZBEK IDIOMS:
LINGUACULTURAL IMPLICATIONS
INGLIZ VA O‘ZBEK IBORALARINI QIYOSIY O‘RGANISH: TIL
MADANIYATIGA TA’SIRI
Ahmedova.M
Scientific supervisor, Andijan state
institute of foreign languages
Karimova.X
Student, departament of Theory and Practice
of the Russian Language Andijan state
institute of foreign languages
Annotatsiya: Ushbu maqolada iboralarlarning ikki til doirasida qiyosiy o
'rganish, ularning til va nutq hamda mazmun jihatdan va xususiylik dialektikasini
yoritish tilshunoslikning dolzarb muammolaridan hisoblanadi. Iboralarni har ikkala til
doirasida
o'rganish,
ularning
semantik-grammatik
va
funksional
stilistik
xususiyatlarini ochib berish mazkur ishning dolzarbligini ko'rsatib beradi. Ma'lumki,
iboralar har bir til xalqlarining ma 'naviy madaniyati, urf-odati, kasbi, yashash sharoiti,
intilishi, voqelikka munosabati bilan uzviy bog'liqdir. Iboralar obrazlilik va
ekspressivlikni vujudga keltiruvchi muhim vositalar bo'lib, ular badiiy, siyosiy va
publitsistik hamda badiy matnlarning ifodaviy ta 'sirchanligini va gaplarning
bo'yoqdorligini oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so'zlar
: Ibora, qiyosiy ibora, sintaktik bog'lanish, sifat komponentli
iboralar, komparativ iboralar, lingvomadaniy.
KIRISH
Frazeologizm tilshunoslikning muhim ahamiyatga ega bolgan bir bo'limi
hisoblanib,hozirgi kunda frazealogiya bolimi muhim ahamiyat kasb etib yangi
bosqichlarga odimlaganligi yaqqol kozga namoyon bolmoqda. Iboralar har bir
halqning kelib chiqishi,sozlashish madaniyati,urf odatlari,qarashlari bilan bogliq
ihcham ammo mano jihatdan juda keng til birligi bolib, osha halqning milliy ruhiga
mos kela oladi.Shuning uchun iboralar qisqa shakildagi ammo qiziq manoli,oddiy
gapga qaraganda tinglovchiga tez yetib boruvchi olmosday ishlov berilgan oz
qirralariga ega bir gap shakli hisoblanadi.
Dunyo tilshunosligida frazeologik iboralarni organish ularni manolarini ozga
tillarda bor yoqligi,yoki ularning sinonimi yani iboradoshligini aniqlash borasida juda
kop ilmiy izlanishlar olib borilgan. Har bir ibora o'z manosigagina ega bolibgina
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
16
ISSN:3030-3621
qolmay oz tarihigaham ega hisoblanadi. Har bir halq millatning madaniyati tarihi har
hol bolganidek bir tildagi ibora ikkinchi tilgaos kelmasligidan dalolat berardi. Ammo
tilshunos olimlar bu borada koplab say harakatlar olib borgan.
Shuningdek, bir qancha olimlarning monografiya, darslik va o'quv qo'llanmalari
nashr
qilinib,
frazeologiyaning
rivojlanishiga
muhim
hissa
qo'shdi.
Sh.Raxmatullayevning
"O'zbek
frazeologiyasining
ba'zi
masalalari"
nomli
monografiyasida tildagi frazeologik iboralarni lug'aviy birlik sifatida o'rganishni
asosladi.
Shuningdek V.V.Vinogradov frazeologizmlarni uch sinfga tasniflaydi:
1. Frazeologik chatishmalar (phrazeological fusions).
2. Frazeologik qo'shilmalar (phraseological units).
3. Frazeologik birikmalar (phraseological collections or combinations).
Xitoylik tadqiqotchi YU Vang ingliz iboralarini sintaktik jihatdan sakkizta
kategoriyaga ajratadi.
1) Sentence idioms. Gap iboralar. Butter wouldn't melt in your mouth. Your
chickens come home to roost.
2)Semi-sentence idioms.- Yarim gap iboralar. Take the bad with the good, keep
a bady eye on smb/sth.
3) Verbal phrases.- Fe'lli birikmalar. Beat up, come across.
4) Prepositional phrases.- Predlogli brikmalar. By the dozen, in doubt.
5) Nominal idioms.- Nominal iboralar. Good faith, a golden handshake
6) Adjective idioms.- Sifatli iboralar. Far and away, full of beans.
7)Word in pairs.- Juft so`zlar. Aches and pains, safe and sound, give and take.
8)Fixed similes.-Qat'iy o'xshatish. Flat as a pancake, drunk as a fish, poor as a
church mouse.
Etiboringizga bir necha iboralar mazmunini keltirib otamiz.
"An old chestnut
"-siyqasi chiqqan hazil, iborasi ilk bora 19 asrda Angliya va
Amerikada mashxur bo'lgan.
Thick skin" -
"Terisi qalin" uncha-muncha gap kor qilmaydigan, beti qattiq.
"
He's a force of nature-"
Ma'nosi: U odam tabiiy kuch kabi - juda kuchli, oldini
olish qiyin.Izoh: Tabiat kuchlari kabi (to'fon, zilzila), bu odam kuchli ta'sirga ega
.
She blossomed into a confident woman-"
Ma'nosi: U o'ziga ishonchli, kuchli
ayolga aylandi.Izoh: Gullarning ochilishi o'sish va chiroyli bo'lishni ifodalaydi.
She was walking on sunshine"
-Ma'nosi: U juda baxtli edi.Izoh: Quyosh nuri
odatda quvonch, iliqlik va baxtni anglatadi
He eats like a horse
"-Ma'nosi: U juda ko'p ovqat yeydi.Izoh: Otlar katta hajmda
ovqatlanadi odam ham shunday bo'lsa, shunga o'xshatishadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
17
ISSN:3030-3621
He's a stubborn mule"
-Ma'nosi: U juda oʻjarlik qiladi, fikridan
qaytmaydi.Izoh: Eshak yoki xachir (mule) o'jarligi bilan tanilgan, odam ham shunday
bo'lsa, shunga o'xshatishadi.
"
She's a night owl"-
Ma'nosi: U kechasi ishlashni yoki hushyor bo'lishni yaxshi
ko'radi.Izoh: Boyo'g'li (owl) kechasi faol bo'ladi odam ham shunday odatga ega bo'lsa,
shu metafora ishlatiladi
Xulosa
qilib aytganda, O'zbek va ingliz tillaridagi frazeologik iboralaming
qiyosiy - tipologik tahlil qilish: Ikkala tilda ham frazeologik iboralar semantik
xususiyatlaгi va ma'no turlariga ko'гa guгuhlarga ajratilishi ma'lum bo'ldi. Hoziгgi
kunda bu soha bo'yicha keng kolamda ish olib borish davom etmoqda. Iboralarni
organish va ularni ikkinchi tildagi iboradoshini yani ekvivalentini topish,manolarini
solishtirish hech bir tilshunosning nazarida qolmasa kerak albatta
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Yo'ldoshev B. O'zbek frazeologiyasi va frazeografiyasining shakllanishi hamda
taraqqiyoti. - Samarqand. 2007.
2.
Yo'ldoshev B. Frazeologizmlarning adabiy til normasi munosabatiga doir. - T.:
O'TA. 1992. 3-4 son. 37-42 b.
3.
Kunin A.V. Курс фразеологии современного английского языка. - М. 1986.
4.
Kunin A.V. Англо-русский фразелогический словарь. - М. 1967.
5.
Mamatov A. O'zbek tili frazeologizmlarining shakllanishi. - T. 1997.
6.
Mamatov A. O'zbek tilida frazeologizmlarning shakllanishi masalalari. - T.: O'TA.
2001. № 3.
