Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
263
ISSN:3030-3621
OMMAVIY AXBOROT VOSITALARI SOHASINI TARTIBGA SOLUVCHI
HUQUQIY HUJJATLAR VA XALQARO ME’YORLAR
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
San'atshunoslik kafedrasi oʻqituvchisi
Ochilov Abbosxon
Ijtimoiy fanlar fakulteti
Texnologik taʼlim yoʻnalishi
1-kurs 1-24-guruh talabasi
Shodiyeva Oʻgʻiloy Baxtishod qizi
Annotatsiya:
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida ommaviy axborot vositalari
faoliyatini tartibga soluvchi Prezident farmonlari va qarorlari, shuningdek, Birlashgan
Millatlar Tashkiloti, YUNESKO va IFLA kabi xalqaro tashkilotlarning ushbu sohadagi
yondashuvlari yoritilgan. Matbuot erkinligi, axborotga kirish huquqi, jurnalistlar
xavfsizligi va axborot savodxonligi kabi dolzarb masalalar tahlil qilingan. Mazkur
maqola OAV faoliyatining huquqiy asoslarini va xalqaro standartlarga mos rivojlanish
yo‘nalishlarini o‘rganishga qaratilgan.
Kalit soʻzlar:
Prezident farmoni, qaror, BMT, YUNESKO, IFLA, matbuot
erkinligi, jurnalistlar, axborotga kirish, so‘z erkinligi, deklaratsiya, qonun axborot
savodxonligi, axborot, erkinlik, faoliyat, himoya, tashkilot, huquqiy hujjat, normativ,
demokratik jamiyat, mexanizm, tashabbus, pluralizm, mustaqillik, internet.
Abstract:
The article covers the presidential decrees and resolutions regulating
the activities of the mass media in the Republic of Uzbekistan, as well as the
approaches of international organizations such as the United Nations, UNESCO and
IFLA in this area. Current issues such as freedom of the press, the right to access
information, the safety of journalists and information literacy are analyzed. This article
aims to study the legal framework of the media and the directions of development in
accordance with international standards.
Keywords:
Presidential decree, resolution, UN, UNESCO, IFLA, freedom of
the press, journalists, access to information, freedom of speech, declaration, law
information literacy, information, freedom, activity, protection, organization, legal
document, normative, democratic society, mechanism, initiative, pluralism,
independence, internet.
Аннотация:
В статье рассматриваются указы и постановления
Президента, регулирующие деятельность средств массовой информации в
Республике Узбекистан, а также подходы международных организаций, таких
как ООН, ЮНЕСКО и ИФЛА в этой сфере. Анализируются такие актуальные
вопросы, как свобода прессы, право на доступ к информации, безопасность
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
264
ISSN:3030-3621
журналистов и информационная грамотность. Целью данной статьи является
исследование правовых основ деятельности СМИ и направлений их развития в
соответствии с международными стандартами.
Ключевые слова:
Указ Президента, постановление, ООН, ЮНЕСКО,
ИФЛА, свобода прессы, журналисты, доступ к информации, свобода слова,
декларация, закон, информационная грамотность, информация, свобода,
деятельность, защита, организация, правовой документ, нормативный,
демократическое общество, механизм, инициатива, плюрализм, независимость,
интернет.
Kirish
Ommaviy axborot vositalari (OAV) jamiyat hayotida muhim rol o‘ynaydi. Ushbu
sohani tartibga solish, uni erkin va mas’uliyatli faoliyat yuritishini ta’minlash
maqsadida milliy va xalqaro darajada qator normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari
O‘zbekistonda OAV faoliyatini tartibga soluvchi muhim hujjatlardan biri —
2019-yil 27-iyunda qabul qilingan PF–5761-sonli "O‘zbekiston Respublikasida
ommaviy axborot vositalari faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi
Farmon hisoblanadi. Ushbu farmon orqali jurnalistlarning huquqiy maqomi
mustahkamlanib, ularning himoyasi bo‘yicha zarur mexanizmlar belgilangan.
Shuningdek, Prezidentning 2021-yil 5-fevraldagi PQ–4996-sonli qarori bilan
OAVni qo‘llab-quvvatlash, davlat organlarining ochiqligini ta’minlash, jurnalistlar
bilan tizimli ishlash bo‘yicha aniq vazifalar belgilangan.
BMTning OAVga doir faoliyati
Birlashgan Millatlar Tashkiloti OAV erkinligi va xavfsizligini ta’minlashda
muhim rol o‘ynaydi. BMT Bosh Assambleyasining 1948-yilgi Inson huquqlari
umumjahon deklaratsiyasining 19-moddasida har bir insonning fikr bildirish va
axborot erkinligi huquqi belgilangan. Shuningdek, BMT tomonidan har yilie 3-may –
Jahon matbuot erkinligi kuni sifatida nishonlanadi.
YUNESKO hujjatlari
YUNESKO tomonidan OAV sohasida qabul qilingan muhim hujjatlardan biri
bu – 1991-yilgi Vindxuk deklaratsiyasi bo‘lib, u jurnalistlar xavfsizligi, matbuot
erkinligi va pluralistik axborot muhitini ta’minlashni nazarda tutadi. Shuningdek,
YUNESKO tomonidan 2021-yilda "Axborot buzilishiga qarshi kurash" bo‘yicha
global yondashuv ishlab chiqilgan.
IFLA (Xalqaro kutubxonalar assotsiatsiyasi va institutlari federatsiyasi)
IFLA OAV bilan bevosita bog‘liq bo‘lmasa-da, axborotga bo‘lgan erkin kirishni
ta’minlash, axborot savodxonligini oshirish va so‘z erkinligini ilgari surishda faol
ishtirok etadi. 2015-yilda IFLA tomonidan qabul qilingan "Axborotga kirish erkinligi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
265
ISSN:3030-3621
bo‘yicha deklaratsiya" ommaviy axborot vositalari va kutubxonalar faoliyatining
ochiqligi va oshkoraligini rag‘batlantirishga qaratilgan.
Xulosa
Milliy va xalqaro huquqiy hujjatlar OAVning erkin, mas’uliyatli va xavfsiz
faoliyat yuritishini ta’minlashga xizmat qiladi. O‘zbekiston Prezidenti farmon va
qarorlari, BMT, YUNESKO va IFLA tomonidan ishlab chiqilgan normativlar
OAVning demokratik jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlashga qaratilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 27-iyundagi PF–5761-son
Farmoni – “O‘zbekiston Respublikasida ommaviy axborot vositalari faoliyatini
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 5-fevraldagi PQ–4996-son
Qarori – “Davlat hokimiyati organlari ochiqligini ta'minlash va ommaviy axborot
vositalarini qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”.
3.
Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi, 1948-yil, BMT Bosh Assambleyasi, 19-
modda.
4.
YUNESKO Vindxuk deklaratsiyasi, 1991-yil – “Matbuot erkinligi, pluralizm va
mustaqillik to‘g‘risida deklaratsiya”.
5.
YUNESKO – “Internet va axborot buzilishiga qarshi global yondashuv”, 2021-yilgi
tashabbuslar.
6.
IFLA – “Axborotga kirish erkinligi bo‘yicha deklaratsiya”, 2015-yil.
7.
O‘zbekiston Respublikasining “Ommaviy axborot vositalari to‘g‘risida”gi Qonuni,
1997-yil 26-dekabr, yangi tahrirda.
