Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
167
ISSN:3030-3621
ISLOM MOLIYA TIZIMIDA SOLIQQA TORTISHNING AN’ANAVIY
IQTISODIYOTDAGI SOLIQLARDAN FARQLI JIHATLARI
Yoqubjonov Javohir Farhodjon o‘g‘li
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
Islom iqtisodiyoti va moliyasi mutaxassisligi
2-kurs magistranti
Annotatsiya.
Islom moliyasida soliqlar tushunchasi azaldan an’anaviy
moliyadagi soliqlar bilan tubdan farq qilgan. Ushbu maqolada, islomda soliqlar va
ularning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini, an’anaviy soliqlar bilan solishtirib, tahlil
qiladi.
Kalit so‘zlar:
zakot, jizya, doriba, xaroj, daromad solig‘i.
Annotation.
The concept of taxation in Islamic finance has fundamentally
differed from that of conventional finance since its inception. This article analyzes the
nature and socio-economic significance of taxes in Islam, comparing them with
conventional taxation systems.
Keywords:
zakat, jizya, doriba, kharaj, income tax.
Islom dinida barcha mulk Allohnikidir. Shu nuqtai nazardan islom dinida mol-
mulkning taqsimlanishi, soliqlar va boshqa to‘lovlar nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy
masalalar hamdir.
Soliqlar islomning ilk davrlaridan beri mavjud; Madinada payg‘ambarimiz
Muhammad (s.a.v.) jizya deb nomlangan soliq tizimini joriy qilgan va xaroj esa xalifa
Umar bin al-Xattob davrida joriy etilgan
1
. Jizya deganda Madinada payg‘ambarimiz
Muhammad (s.a.v.) hukmronligi davridan beri Qur’on va Sunnat asosida
qo‘llaniladigan Ahli Zimma (Islom davlati fuqarosi bo‘lgan boshqa din vakillari yoki
dinsizlar) tomonidan to‘lanishi kerak bo‘lgan soliq nazarda tutilgan.
2
Jizya Muhammad
payg‘ambar davridan keyin xalifalar tomonidan ham qo‘llanilgan.
Xaroj Umar ibn al-Xattobning g‘oyasi bo‘lib, boshida bir qancha odamlar bu
baytul molning asosiy daromad manbasiga aylanganiga taxmin qilishgan.
3
Jizya ham,
Xaroj ham islomning dastlabki davrida musulmonlar uchun eng katta daromad
manbalari edi.
Islom soliqdan tashqari, zakot deb nomlangan majburiy to‘lovni ham targ‘ib
qiladi. Zakot soliqdan ham muhimroqdir, chunki u Qur’on oyatlari va hadislar asosida
1
Misri A. & Abdul M., Historical development of tax during the early Islamic period: Jizyah and kharaj. P. 1.
2
Misri A. & Abdul M., Historical development of tax during the early Islamic period: Jizyah and kharaj. P. 2.
3
Misri A. & Abdul M., Historical development of tax during the early Islamic period: Jizyah and kharaj. P. 2.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
168
ISSN:3030-3621
belgilab qo‘yilgan.
4
Yusuf Qardaviy zakot farzligi doimiy va barqaror ekanligini
ta’kidlagan. Uning fikricha dunyoda islom va musulmonlar bor ekan, zakot berilishi
shartdir.
Zakot an’anaviy soliqlardan farqli o‘laroq, quyidagi o‘ziga xos xususiyatlarga
ega:
5
-
U islom dinining ustunidir, shuning uchun uni to‘lovchi oluvchiga hech
qanday yaxshilik qilmaydi, balki Alloh oldidagi majburiyatini bajaradi;
-
Garchi u davlat tomonidan qabul qilingan boshqa soliqlarga agentlar
orqali yig‘ilishi, bajarilmasa jazolanishi kabi xususiyatlari bilan o‘xshash bo‘lsa-da,
zakot musulmonlarning oldidagi diniy majburiyati ham bo‘lgani bois soliqlardan
kuchliroq instrument hisoblanadi, musulmonlarda bu borada vijdon jihatdan zakotdan
qochish masalalari kamdan kam uchraydi.
-
Zakot muayyan sabablarga ko‘ra foydalanish uchun mo‘ljallangan.
-
Ijtimoiy ta’minotni nuqtai nazaridan, bu nafaqat kambag‘al va qiynalgan
kishilarga, balki islom diniga yangi kirib kelganlar va to‘lay olmayotgan qarzdorlar
kabi qiyin vaziyatda qolganlarga ham yordam beradi.
Zakot o‘zining ma’naviy-axloqiy jihatlaridan tashqari, islom dinining ustuni
sifatida quyidagi ijtimoiy-iqtisodiy masalalarni amalga oshirish uchun ham xizmat
qiladi:
1.
Zakot boylik taqsimlanishi orqali iqtisodiy o‘sish va mahsuldorlikka
ko‘maklashish, ya’ni zakot iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, u kambag‘al va
muhtojlarga iqtisodiy rivojlanish imkonini yoki davlatga zakot fondini daromad
keltiradigan biznes tarmoqlariga yo‘naltirishga yordam berish; Muhtoj va ishsizlar
uchun ish o‘rinlarini yaratish imkonini yaratish;
2.
Kambag‘allarning iste’mol talabini qondirish va shu bilan ularning
tovarlar va xizmatlarga sotib olish qobiliyatini oshirish;
3.
Tovar va xizmatlar ishlab chiqarishga olib keladigan bo‘sh pullarni yig'ish
tendentsiyasini nazorat qilish;
4.
Ta’lim, tibbiy yordam, ijtimoiy ta’minot va kam ta’minlanganlar
mahsuldorligini yana oshirish kabi loyihalarni moliyalashtirish;
5.
Boylikning teng taqsimlanishini shu vositalar orqali ta’minlash;
Islom zakotni majburiy qilish orqali kambag‘allar va boylar turmush darajasi
o‘rtasida kata tafovutning paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaydi va shu bilan kapitalistik
jamiyatni qiynayotgan eng og‘ir muammodan saqlaydi.
Shunga ko‘ra, iqtisodiy nuqtai nazardan bu maqsadlar zakotni inson qalbini
xudbinlik va baxillikdan poklashdan tashqari, asosiy ibodat sifatida ifodalagan bo‘lsa,
4
Misri A. & Abdul M., Historical development of tax during the early Islamic period: Jizyah and kharaj. P. 3.
5
Drs. Mek Wok Mahmud and Sayed Sikandar Shah (Haneef), Studies in Islam and the Middle East, The Use of Zakat
Revenue in Islamic Financing: Jurisprudential Debate and Practical Feasibility. P. 3.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
169
ISSN:3030-3621
musulmon mamlakatlarning moliya tizimida samarali chora sifatida xizmat qilish
uchun mo‘ljallangan.
6
Makroiqtisodiy darajada u boyliklarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lash
yoki ta’lim, sog‘liqni saqlash muassasalari va boshqa ijtimoiy xizmatlar bilan
ta’minlash orqali boylardan zaif va kambag‘allarga qayta taqsimlanishiga yordam
beradi.
7
Zakot musulmonlarga quyidagi umumiy shartlarga ko‘ra majburiy bo‘ladi:
8
1.
Kishi o‘zining zakotiga to‘lanadigan boyliklarga to‘liq egalik qilsa va
ustidan nazorat qilsa.
2.
Kishi ishlab ko‘payuvchi mulkga egalik qilsa (klassik huquqshunoslar
ta’rifiga ko‘ra “o‘sib boruvchi mulk” deb nomlanadi); Agar boylik o‘z-o‘zidan
ko‘paysa yoki daromad keltirsa va nisobga yetsa;
3.
Kishi o‘zining asosiy ehtiyojlaridan (yashashidan) ortiq bo‘lgan, nisobga
yetgan boylikka ega bo‘lsa; Islom fiqhida zakot berilishi uchun barcha zakot
beriladigan boyliklar ma’lum miqdorga yetsa; Masalan, bo‘sh turgan naqd pul uchun
nisob 85 gramm oltin qiymatini tashkil qiladi.
4.
Kishi bir yil davomida shu miqdordagi pulga egalik qilsa zakot berishi
farz bo‘ladi;
Payg‘ambar (s.a.v.) o‘z davrida daromad manbalarini tashkil etuvchi oltita
umumiy boylik turi bo‘yicha zakot deb belgilagan.
9
Ular metallar (oltin va kumush),
qishloq xo‘jaligi ekinlari (bug‘doy, makkajo‘xori, xurmo va uzum), xazina, chorva
mollari (tuya, qo‘y va sigir) va savdo tovarlari edi. Keyinchalik yuqoridagilarga yana
bir qator tovar va boyliklar ham qo‘shildi. Bugungi kunga kelib, zakot beriladigan
boyliklar qishloq xoʻjaligi, hayvonlar, suv osti boyliklari, yer osti boyliklari, sanoat
boyliklari, naqd pullar, savdo aktivlari va aksiyalar, obligatsiyalar (sukuk) va
boshqalardan iborat.
10
Biroq Shayx Mahmud Shaltutning fikricha soliqlarni zakot hisoblab
bo‘lmaydi.
11
Uning fikricha, zakot moliyaviy ibodat bo‘lganligi sababli, u soliqlarga
o‘xshamaydi. Soliq va zakot o‘rtasida ma’lum o‘xshashliklar mavjud bo‘lsa-da, ular
o‘rtasidagi farqlar ancha katta. Soliq va zakot o‘zlarining qonunchilik manbalari,
nazariy asoslari, maqsadlari, stavkalari, ozod qilishlari va xarajatlari bilan farqlanadi.
6
Al-Zuhayli, al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu vol.2, P.372.
7
Abu Al-Hasan Sadeq, A Survey of The Institution of Zakah: Issues, Theories and Administration (Riyad: Islamic
Development Bank Islamic Research and Training Institute, 2004), Discussion Paper II, pp.61-17, and Habib Ahmed,
Zakah and Awqaf in Poverty Alleviation (Jeddah: Islamic Development Bank Islamic Research and Training Institute,
2004), Discussion Paper 8, P.70.
8
Drs. Mek Wok Mahmud and Sayed Sikandar Shah (Haneef), Studies in Islam and the Middle East, The Use of Zakat
Revenue in Islamic Financing: Jurisprudential Debate and Practical Feasibility. P. 5.
9
Drs. Mek Wok Mahmud and Sayed Sikandar Shah (Haneef), Studies in Islam and the Middle East, The Use of Zakat
Revenue in Islamic Financing: Jurisprudential Debate and Practical Feasibility. P. 5.
10
Zakat, Tax and Customs Authority, Zakat jurispidence of individuals – a guideline.
11
al-Qaradawi, Yusuf (1999) Fiqh az-Zakah: A Comparative Study-The Rules, Regulations and Philosophy of Zakah in the
Light of the Qur’an and Sunna, Dar Al Taqwa Ltd., London. P. 678.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
170
ISSN:3030-3621
Terminologiya jihatdan soliq arab tilida “ad-doriba” nomi bilan tanilgan boʻlib,
u daraba, yadribu, darbon soʻzidan kelib chiqqan. Ad-doriba majburlash, belgilash,
aniqlash, tushuntirish yoki yuklash va boshqa ma’nolarni bildiradi.
12
Islomda soliqdan qochish yoki bo‘yin tovlash qat’iyan qoralanadi.
13
Soliq
to‘lashdan bo‘yin tovlash nafaqat iqtisodiyot uchun zararli, balki islomda qat’iy rioya
qilinadigan muhtojlarga yordam berish konsepsiyasini ham buzadi.
14
Shuning uchun
islomning soliqlarga oid etnik qoidalari jamiyat va davlatga daromad keltirish uchun
muhimdir.
Ba’zi islomshunos olimlar soliqlar Alloh taolo musulmonlardan talab
qilinadigan har xil ehtiyoj va xarajatlarni qondirish uchun farz qilgan mulkdir deb
taʼkidlaydilar.
15
Qardaviy ilgari surgan ta’rifda shariatga ko‘ra soliqning beshta hal
qiluvchi elementi mavjud, xususan:
16
-
Alloh taolo tomonidan buyurilganligi;
-
Obyekt mulkdir; Subyektlar badavlat musulmonlardir;
-
Maqsad - davlat va jamiyat ehtiyojlarini moliyalashtirish;
-
Hukumat tomonidan hal qilinishi kerak bo‘lgan favqulodda vaziyat tufayli
amalga oshirilishi;
Islom shariatida soliq to‘g‘risida bir qancha qoidalar mavjud bo‘lib, ular bir
vaqtning o‘zida uni an’anaviy tizimdagi soliqlardan ajratib turadi, xususan:
-
Avval soliqlar abadiy bo‘lmagan, faqatgina baytul-molda mablag‘
qolmagan vaziyatlardagina soliqlar yig‘ilgan.
17
Baytul mol to‘lganda soliq majburiyati
bekor qilinishi mumkin bo‘lgan. An’anaviy soliqlar esa doimiydir.
-
Doriba faqat ehtiyojlar uchun yig‘ilgan, bu badavlat musulmonlar uchun
farz bo‘lgan. An’anaviy soliqlar esa barcha fuqarolar uchun mo‘ljallangan.
-
Doriba faqat musulmonlardan olingan chunki u faqat musulmonlar
ehtiyojlarini qondirish uchun ishlatilgan.
Qadimda quyidagi olti yo‘nalishlar uchun bayt ul-moldan mablag‘ sarflangan:
18
1.
Jihod uchun sarf-xarajatlar va u uchun zarur bo‘lgan narsalar;
2.
Harbiy sanoatga sarflangan xarajatlar;
3.
Kambag‘al, miskin va yo‘lovchilarga nafaqa qilish;
12
Darvina M., Safrudin H., Muhammad R., Kawanua International Journal of Multicultural Studies, Zakat and Taxes in
Islamic Overview: in terms of Benefit. Pp. 66-75.
13
Benk, S., McGee, R. W., & Yiizbafi, B. (2015), Journal for the Study of Religions and Ideologies, How religions affect
attitudes toward ethics of tax evasion? A Comparative and demographic analysis. 14(41), 202–223.
14
Benk, S., McGee, R. W., & Yiizbafi, B. (2015), Journal for the Study of Religions and Ideologies, How religions affect
attitudes toward ethics of tax evasion? A Comparative and demographic analysis. 14(41), 202–223.
15
Darvina M., Safrudin H., Muhammad R., Kawanua International Journal of Multicultural Studies, Zakat and Taxes in
Islamic Overview: in terms of Benefit. Pp. 66-75.
16
Qaradawi, Y., Harun, S., Hafidhuddin, D., & Hasanuddin. (2007). Hukum zakat: Studi komparatif mengenai status dan
filsafat zakat berdasarkan Quran dan Hadis. Litera Antar Nusa. P
17
Darvina M., Safrudin H., Muhammad R., Kawanua International Journal of Multicultural Studies, Zakat and Taxes in
Islamic Overview: in terms of Benefit. P. 69.
18
Taxation in Islam - a translation of Al-Amwal fi Dowlat Al-Khilafah by Abdul-Qadeem Zalloom.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
171
ISSN:3030-3621
4.
Ummat manfaati uchun xizmat qiluvchi harbiylar, davlat xizmatchilari,
qozilar, o‘qituvchilar va shunga o‘xshashlarning maoshlari kabi
xarajatlar;
5.
Ummatga xizmat ko‘rsatish va g‘amxo‘rlik qilish shaklidagi xarajatlar;
6.
Ochlik, zilzila, suv toshqini va dushman hujumlari kabi favqulodda
vaziyatlarga sarflangan xarajatlar;
Agar bayt ul-molda yetarli mablag‘ bo‘lmasa, xarajatlarni qoplash uchun
musulmonlardan soliqlar undirilgan.
Muhammad (s.a.v.) davrlarida davlat daromadlari manbalariga quyidagilar
kirgan:
-
Zakot, ya’ni mol-mulki bo‘lgan har bir musulmonning nisobiga yetishi
bilan farz bo‘lgan. Bundan tashqari, mulk egasi o‘zining zakotini to‘lash va uni
muhtojlarga berish huquqiga ega va hukmdor ham mol-mulki bo‘lgan musulmonlardan
zakotni olish huquqiga ega bo‘lgan. Zakot yonlangan amaldorlar (amil) tomonidan
yig‘ilgan.
-
Faroiz mutaxassislari orasida ikki xil fikr mavjud
19
. Birinchi fikrga binoan
meros merosxo‘rlarning har biriga qaytarilishi kerak - ularning marhumga yaqinligi
e’tiborga olinishi lozim. Ikkinchi fikrda aytilishicha, bo‘linmagan/ortiqcha bo‘lmagan
barcha moddiyat baytul mol/davlat g‘aznasiga qaytariladi. Masalan, kimdir vafot etsa
va merosxo‘r beva bo‘lsa, beva ayolga huquqning 1/6 qismini oladi, qolganini baytul
molga qaytarilishi kerak bo‘lgan.
-
Jizya - bu o‘z xavfsizligini kafolatlash uchun islomiy mamlakatda
yashashga ruxsat berilgan boshqa din vakillaridan olingan o‘lpon.
-
G‘anima urush bo‘lganda musulmonlar tomonidan boshqariladigan
boshqa din vakillarining mulki bo‘lgan.
-
Xaroj - islomda yer solig‘i sifatida ham tanilgan.
Rashidun va Umaviylar xalifaliklari davrida (milodiy 7 - 8-asrlar) islomning
adolat, tenglik va ijtimoiy farovonlik tamoyillariga asoslangan soliq siyosati
oʻrnatilgan.
20
Islom imperiyasining kengayishi bilan soliq tizimi turli aholi, mintaqalar va
iqtisodiy faoliyatni qamrab olish bilan rivojlandi.
Islom ulamolari soliqqa tortish, shariat tamoyillariga rioya etish va soliq
yuklarini adolatli taqsimlashni ta’minlash bo‘yicha batafsil huquqiy hukmlar (fatvolar)
ishlab chiqdilar. Masalan, Imom Malik islom fiqhining molikiy mazhabi asoschisi,
islom huquqining turli jihatlari, jumladan, soliqqa tortish bo‘yicha hukmlarni o‘z
ichiga olgan “Muvatta” asari muallifi. Uning fatvolarida zakot va soliqning boshqa
19
Dr. Anwar. (2017). The Law Of Productive Zakat In Islam And Its Impact Towards Economy. P. 12.
20
Marshall G.S. Hodgson, The Venture of Islam: Conscience and History in a World Civilization, vol. 1: The Classical Age
of Islam, University of Chicago Press, Pp. 19-74.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
172
ISSN:3030-3621
turlarini amalga oshirish bo‘yicha ko‘rsatmalar berilgan.
21
Shofi’iylik islom fiqhi mazhabining asoschisi Imom ash-Shofi’iy soliqqa
tortishni tartibga soluvchi huquqiy tamoyillar haqida ko‘p yozgan. Uning fatvolarida
zakot taqsimoti, davlat daromadlarini boshqarish kabi masalalar ko‘rib chiqilgani
haqida ma’lumotlar berilgan.
Abbosiylar, Usmoniylar va boshqa islom imperiyalari davrida soliqqa tortish
davlat moliyasining hal qiluvchi jihat bo‘lib, o‘zgaruvchan iqtisodiy va siyosiy
islohotlarga moslashgan.
Zamonaviy iqtisodiyotda islom mamlakatlaridagi soliqqa tortish tizimlari zakot
kabi soliqlarni zamonaviy soliq shakllari – daromad solig‘I, QQS bilan birlashtiradi.
22
Bugungi kunga kelib ham tenglik, adolat va nohaqlikdan qochish tamoyillari
musulmon davlatlari soliqlarining zamonaviy talqinlarida markaziy o‘rinni egallab
kelmoqda.
23
2-jadval.
An’anaviy va islom moliyasidagi soliqlarning farqli jihatlari
An’anaviy soliqlar
Qadimgi sivilizatsiyalar
(masalan, Misr, Gretsiya, Rim)
Ijtimoiy adolat, boylik
taqsimoti va diniy
majburiyatlar tamoyillariga
asoslanadi
Turli xil: daromad solig‘i,
realizatsiyaga soslangan
soliqlar, mulk solig‘i va
boshqalar
Zakot, jizya, mulk solig‘i va
xaroj
Daromad, istemol va mol-mulk
Mahalliy nazorat organlari
yoki diniy ulamolar
Zamonaviy iqtisodiy
nazariyalar va amaliyotlar bilan
asrlar davomida sezilarli
darajada rivojlandi
Prinsiplarga o‘zgarmagan,
lekin yig‘im usullari
rivojlangan
21
Ibn Qayyim al-Jawziyya, Zad al-Ma'ad, trnsl by Dr. Abdul Rahman ibn Muhammad ibn Qasim, Dar Ibn Hazm, Beirut.
Pp. 200-215.
22
Mohamed C., Taxing Identity: Fiscal Policy and Conversions in Early Islam, 2018. P. 1.
23
Mohamed C., Taxing Identity: Fiscal Policy and Conversions in Early Islam, 2018. P. 1.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
173
ISSN:3030-3621
Hokimyat strukturasi,
infratuzilmasi va jamoat
xavfsizligi uchun
Ijtimoiy xizmatlar, boylikning
adolatli taqsimoti muhtojlarga
yordam
Tarixdagi eng
asosiy
o‘zgarishlar
- Qadimgi Misrda: ekinlar va
mehnatga soliq
- Ilk xalifaliklar: Zakot va
boshqa soliqlarning tashkil
etilishi
- Rim imperiyasi: yer va savdo
soliqlari
- Usmoniylar imperiyasi:
kodlashtirish va tizimli yig‘ish
- O‘rta asrlar: Feodal soliqlari
va yig‘imlari
- Zamonaviy davr: turli islom
mamlakatlarida iqtisodiy
moslashish
- Zamonaviy davr: daromad va
korporativ soliqlar
Ko‘pincha daromad darajasiga,
tovarlar turlariga va
boshqalarga bog‘liq.
Masalan, daromadi nisobga
yetmaganlar zakotdan ozod
qilinadi
Jarimalar, foizlar va bo‘yin
tovlash uchun qonuniy
oqibatlar
Diniy va ijtimoiy jazolar,
ayrim hollarda esa qonuniy
jazolar
Boylikning qayta
taqsimlanishiga olib kelishi
mumkin, lekin progressiv
bo‘lmasa, nomutanosibliklarga
Xulosa qilib aytganda, islomda soliqqa tortish chuqur tarixiy va diniy asosga ega
bo‘lib, majburiy xayriya (zakot) va davlat tomonidan olinadigan soliqlarni (Jizya,
xaroj, ushr) o‘z ichiga oladi. Bu soliqlar iqtisodiy adolat, boylik taqsimoti va ijtimoiy
farovonlik tamoyillarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida ishlab chiqilgan boʻlib, asrlar
davomida islom jamiyatlarida soliq solish amaliyotiga taʼsir koʻrsatgan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Misri A. & Abdul M., Historical development of tax during the early Islamic period:
Jizyah and kharaj.
2.
Drs. Mek Wok Mahmud and Sayed Sikandar Shah (Haneef), Studies in Islam and
the Middle East, The Use of Zakat Revenue in Islamic Financing: Jurisprudential
Debate and Practical Feasibility.
3.
Al-Zuhayli, al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu vol.2, P.372.
4.
Abu Al-Hasan Sadeq, A Survey of The Institution of Zakah: Issues, Theories and
Administration (Riyad: Islamic
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_3-to’plam_May -2025
174
ISSN:3030-3621
5.
Development Bank Islamic Research and Training Institute, 2004), Discussion
Paper II, pp.61-17, and Habib Ahmed, Zakah and Awqaf in Poverty Alleviation
(Jeddah: Islamic Development Bank Islamic Research and Training Institute, 2004),
Discussion Paper 8.
6.
Drs. Mek Wok Mahmud and Sayed Sikandar Shah (Haneef), Studies in Islam and
the Middle East, The Use of Zakat Revenue in Islamic Financing: Jurisprudential
Debate and Practical Feasibility.
7.
Drs. Mek Wok Mahmud and Sayed Sikandar Shah (Haneef), Studies in Islam and
the Middle East, The Use of Zakat Revenue in Islamic Financing: Jurisprudential
Debate and Practical Feasibility.
8.
Zakat, Tax and Customs Authority, Zakat jurispidence of individuals – a guideline.
9.
al-Qaradawi, Yusuf (1999) Fiqh az-Zakah: A Comparative Study-The Rules,
Regulations and Philosophy of Zakah in the Light of the Qur’an and Sunna, Dar Al
Taqwa Ltd., London.
10.
Darvina M., Safrudin H., Muhammad R., Kawanua International Journal of
Multicultural Studies, Zakat and Taxes in Islamic Overview: in terms of Benefit.
11.
Benk, S., McGee, R. W., & Yiizbafi, B. (2015), Journal for the Study of Religions
and Ideologies, How religions affect attitudes toward ethics of tax evasion? A
Comparative and demographic analysis. 14(41).
12.
Darvina M., Safrudin H., Muhammad R., Kawanua International Journal of
Multicultural Studies, Zakat and Taxes in Islamic Overview: in terms of Benefit.
13.
Qaradawi, Y., Harun, S., Hafidhuddin, D., & Hasanuddin. (2007). Hukum zakat:
Studi komparatif mengenai status dan filsafat zakat berdasarkan Quran dan Hadis.
Litera Antar Nusa.
14.
Taxation in Islam - a translation of Al-Amwal fi Dowlat Al-Khilafah by Abdul-
Qadeem Zalloom.
15.
Dr. Anwar. (2017). The Law Of Productive Zakat In Islam And Its Impact Towards
Economy.
16.
Marshall G.S. Hodgson, The Venture of Islam: Conscience and History in a World
Civilization, vol. 1: The Classical Age of Islam, University of Chicago Press.
17.
Ibn Qayyim al-Jawziyya, Zad al-Ma'ad, trnsl by Dr. Abdul Rahman ibn Muhammad
ibn Qasim, Dar Ibn Hazm, Beirut.
18.
Mohamed C., Taxing Identity: Fiscal Policy and Conversions in Early Islam, 2018.
