Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
30
ISSN:3030-3621
TEMURIYLAR DAVRIDA AMALIY SAN’ATNING RIVOJLANISHIGA
TA’SIR QILGAN OMILLAR.
Axatova Zohira Aktam qizi,
Kamoliddin Behzod
nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti,
San’atshunoslik va muzeyshunoslik fakulteti,
San’atshunoslik (tasviriy va amaliy san’at)
yo’nalishi 3 bosqich talabasi
zohiraaxatova5@gmail.com
Annotatsiya:
Bu maqola Temuriylar davrining madaniyat va san’ati haqida
batafsil tahlil qiladi. U, xususan, Temuriylar imperiyasi va uning hukmdorlari
tomonidan Markaziy Osiyo, Eron, Hindiston va boshqa hududlarda amalga oshirilgan
madaniy, ilmiy va iqtisodiy rivojlanishlarni o‘rganadi. Maqolada san’atning amaliy
shakllari, xususan, me’morchilik, keramika, zargarlik, to‘qimachilik va miniatura
san’ati keng ko‘rib chiqilgan. Temuriylar davrida Samarqand, Buxoro va boshqa
shaharlarda qurilgan inshootlar, o‘ziga xos zargarlik buyumlari, rang-barang keramika,
ipak to‘qish va boshqa san’at shakllari, shuningdek, Eron va boshqa madaniyatlarning
ta’siri chuqur tahlil qilinadi. Maqola shuningdek, Ilxoniylar va Temuriylar davrlaridagi
san’atning o‘zaro aloqalarini va madaniy merosni saqlashda san’atning ahamiyatini
ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar:
Temuriylar davri, markaziy osiyo, madaniyat, san’at,
me’morchilik, keramika, zargarlik, to‘qimachilik, miniatura san’ati, eron san’ati,
ilxoniylar, madaniy meros, tarixiy meros.
KIRISH
Temuriylar davri (1370–1507) Markaziy Osiyoda, ayniqsa, Samarqandda
hukmronlik qilgan Temur (Tamerlan) va uning avlodlari tomonidan boshqarilgan bir
davrni ifodalaydi. Bu davrda Temuriylar imperiyasi kengayib, juda katta madaniy,
ilmiy, va iqtisodiy rivojlanishlarni boshdan kechirdi. Temur (Tamerlan) o'zining
yurishlari orqali Markaziy Osiyo, Eron, Hindiston, Kavkaz, va Turkiya hududlariga
qadar bo'lgan katta hududlarni zabt etdi
1
. U Samarqandni o'z imperiyasining markaziga
aylantirib, uni ilm-fan, san’at va madaniyatning yirik markazlaridan biriga aylantirdi.
ASOSIY QISM
Temuriylar davrida san’at va madaniyat yuqori darajada rivojlandi, xususan,
me’morchilik, tasviriy san’at, va ilm-fan sohalarida katta o'zgarishlar yuz berdi.
Samarqand, Buxoro, Toshkent va boshqa shaharlarda ko'plab inshootlar, masjidlar,
1
Gulomov, M. (2005). Temuriylar davrida me'morchilik va san'at. Toshkent
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
31
ISSN:3030-3621
madrasa va saroylar qurildi. Bu davrda san’at va madaniyat xalqaro aloqalar bilan
boyidi, turli xalqlarning san’at uslublari bir-biriga ta’sir ko'rsatdi
2
. Amaliy san’at - bu
kundalik hayotda foydalanish uchun yaratilgan san’at shakllaridir. U tasviriy san’at
(rassomlik, haykaltaroshlik) va dizayndan farqli o'laroq, foydali va ishlatiladigan
buyumlar yaratishni o'z ichiga oladi.
Amaliy san’at me’morchilik, zargarlik, keramika, matolarni to'qish, mebel va
boshqalar kabi sohalarni o'z ichiga oladi. Amaliy san’atning ahamiyati shundaki, u
nafaqat estetik go'zallikni yaratadi, balki kundalik hayotda foydalanuvchilarga qulaylik
yaratadi, madaniyatni ifodalaydi va tarixiy merosni saqlaydi
3
. U ko'pincha jamiyatning
iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy taraqqiyotini aks ettiradi.
Amaliy san’at nafaqat yaratuvchanlikni, balki texnik mahoratni, mehnatni va
ishbilarmonlikni ham ifodalaydi. Temuriylar davrida amaliy san’at juda katta
rivojlanishga erishdi. Temuriylar saltanatining kengayishi va madaniyatga bo'lgan
qiziqish san’atning rivojlanishiga katta ta’sir ko'rsatdi. Quyidagi omillar Temuriylar
davrida amaliy san’atning rivojlanishiga yordam berdi: Siyosiy va iqtisodiy omillar:
Temuriylar davrida imperiyaning iqtisodiy qudrati ortdi, bu esa san’atga, xususan,
amaliy san’atga bo'lgan ehtiyojni oshirdi. Savdo yo'llarining rivojlanishi, yangi
texnologiyalarning kiritilishi va hunarmandchilikning qo'llab-quvvatlanishi amaliy
san’atning yangi bosqichga chiqishiga yordam berdi.
Temuriylar davri ko’plab madaniyatlar, jumladan, Erondan, Xitoydan va
Hindistondan kelgan san’at uslublarini birlashtirdi
4
. Bu madaniy almashuv amaliy
san’atning yangi shakllarini yaratishga olib keldi. Me’morchilik: Temuriylar davrida
Samarqand va Buxoroda katta me’moriy yodgorliklar, masjidlar, madrasalar, saroylar
va qasrlar qurildi. Bu binolar nafaqat diniy va siyosiy ahamiyatga ega bo'lib, balki
ulkan amaliy san’at asarlarini ham o'z ichiga olgan. Samarqanddagi Registon maydoni,
Buxorodagi Ark qal’asi va boshqa ko'plab inshootlar buning yaqqol misollaridir.
Temuriylar davrida keramika va kulolchilik san’ati yuqori darajada rivojlandi.
Samarqand, Buxoro va boshqa shaharlarda turli xil naqshlar, rang-barang keramika
buyumlari ishlab chiqarildi. Bu buyumlar nafaqat estetik jihatdan go'zal, balki
amaliyotda foydali bo'lishi uchun ishlab chiqarilgan edi
5
. Zargarlik va to'qimachilik:
Temuriylar davrida zargarlik va ipak to'qish san’ati ham yuqori rivojlandi. Oltin,
kumush, qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumlar, shuningdek, ipak va boshqa
matolarni to'qish texnologiyasi o'sdi. Bu san’at turlari ko'plab saroylar va diniy
muassasalarda ishlatilgan.
2
Jalolov, A. (2007). Temuriylar davrining madaniy va ilmiy merosi. Samarqand: Temuriylar tarixiy markazi nashriyoti.
3
Qodirov, T. (2013). Temuriylar davridagi miniatura san'ati. Buxoro: Buxoro universiteti nashriyoti.
4
Rahmonov, A. (2008). O‘rta Osiyo va Temuriylar davrida amaliy san'at. Toshkent: San’at nashriyoti.
5
Muzafarov, B. (2001). Xattotlik va miniatura san'ati Temuriylar saroyida. Samarqand: Samarqand universiteti
nashriyoti.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
32
ISSN:3030-3621
Miniyatura va kitob san’ati: Temuriylar davrida miniaturalar va kitob bezaklari
yuqori darajada rivojlandi. O'rta asr Islom san'ati va Temuriylar davri tasviriy san’ati
o'rtasida ko'plab o'xshashliklar mavjud edi, va bu davrda kitoblar va miniaturalar
yaratish an’anasi kuchaygan edi
6
. Temuriylar davrida amaliy san’atning rivojlanishi,
o'z navbatida, madaniyatning kengayishiga, ularning tarixiy va madaniy merosining
saqlanishiga olib keldi. Temuriylar davri o'zining san’ati va me’morchiligi bilan butun
dunyo miqyosida tanilgan. Ilxoniylar davri (1256–1335) Markaziy Osiyoda, Eron va
uning atrofidagi hududlarda hukmronlik qilgan mongol sulolasi bo'lib, Temuriylar
davridan oldin, mongol istilosi natijasida yuzaga kelgan. Ilxoniylar davrida Eron va
Markaziy Osiyo madaniyatiga mongol o'zgarishlari, shuningdek, o‘sha davrda mavjud
bo‘lgan o'ziga xos san’at shakllari katta ta’sir ko‘rsatdi.
Bu davrda san’atni rivojlantirishda davlatning qo‘llab-quvvatlashi,
madaniyatlararo aloqalar, ilm-fan va san’atga bo‘lgan e’tibor muhim rol o'ynadi.
Ilxoniylar davrida san’atning rivojlanishiga ta’sir qilgan bir qator asosiy omillar
mavjud: Siyosiy va iqtisodiy ahvol: Ilxoniylar davrida Markaziy Osiyo va Eronning
siyosiy va iqtisodiy barqarorligi san’atni rivojlantirish uchun zamin yaratdi
7
. Ilxoniylar
hukmdorlari, ayniqsa, Hulagu xon, san’atga katta e’tibor qaratgan va uni qo‘llab-
quvvatlagan.
Madaniy va diniy ta’sirlar: Ilxoniylar Islom diniga qiziqish bilan birga, Xitoy va
Eron madaniyatidan ham ko‘p narsalarni o‘rganishgan. Shuningdek, ilxoniylar
o‘zlarining diniy e’tiqodlarini kengaytirish, madaniy va ilmiy markazlar yaratish uchun
ko‘plab yirik shaharlarda saroylar va masjidlar qurishni boshladilar. Bu esa san’atning
rivojlanishiga olib keldi. Madaniyatlararo aloqalar: Ilxoniylar o'zining saltanatini
kengaytirib, Xitoy, Hindiston, Eron va boshqa hududlardagi madaniyatlar bilan
aloqalarni rivojlantirdilar. Bu aloqalar san’atda uslubiy o'zgarishlarga, yangi shakllar
va texnikalarga olib keldi
8
. Miniyatura va kitob san’ati: Ilxoniylar davrida miniaturalar
san’ati juda rivojlandi. Xitoydan olingan ta’sirlar tufayli, miniatura tasvirlarining
shakli va uslubi o‘zgardi.
Ilxoniylar miniaturalari juda detalli va ko‘pincha hayotiy sahnalarni, tarixiy
voqealarni yoki diniy mavzularni aks ettirgan. Kitob bezaklari, yozuvchilar va
rassomlar uchun katta e’tibor qaratilgan. Bu davrda yaratilgan eng mashhur asarlardan
biri "Shahname" (Firdavsiy) va "Jami’ al-tavarih" (Rashid ad-Din) kabi tarixiy kitoblar
edi. Me’morchilik: Ilxoniylar davrida me’morchilik ham katta rivojlanish ko‘rsatdi.
Ular tomonidan qurilgan masjidlar, saroylar va madrasalar, arabesq naqshlar va tasviriy
elementlar bilan bezatilgan. Eronning turli hududlarida, jumladan, Tabriz, Bag‘dod va
boshqa shaharlarda me’moriy inshootlar barpo etildi. Ilxoniylar davrida qurilgan
6
Bojnordi, R. (2005). The Arts of the Timurid Period: A Historical Overview. Iranian Studies, 38(1), 55-75.
7
Grousset, R. (1970). The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. Rutgers University Press.
8
Lai, R. (2000). Ilkhanid Architecture and the Timurid Transition. Journal of Architectural History, 44(2), 123-139.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
33
ISSN:3030-3621
me’moriy yodgorliklar ko‘pincha islomiy arxitekturaga xos bo‘lgan minimalizm va
stilizatsiya elementlarini o‘z ichiga olgan. Zargarlik san’ati: Ilxoniylar davrida
zargarlik san’ati ham rivojlandi
9
. Zargarlikda ko‘plab nozik naqshlar, qimmatbaho
toshlar, oltin va kumush ishlov berish san’ati yuqori darajada amalga oshirildi. Bu
davrda yaratilgan zargarlik buyumlari asosan saroy va diniy ehtiyojlar uchun
ishlatilgan.
Ilxoniylar davrida keramika san’ati ham o‘zining o‘ziga xosligini namoyon etdi.
Eron va boshqa hududlarda keramika idishlari va boshqa amaliy buyumlar, naqsh va
ranglarning xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Ilxoniylar davrida keramika naqshlari
asosan diniy va dunyoviy motivlarni o‘z ichiga olgan. Matolar va to'qimachilik:
Ilxoniylar davrida ipak va boshqa qimmatbaho matolarni to'qish sanoati rivojlandi.
Ipak va matolarni bo'yash va naqsh solish san’ati yuqori darajada edi. Xitoy va
Markaziy Osiyodan kelgan o‘ziga xos to‘qimachilik uslublari ilxoniylar davrida
shakllanib, Eronning to‘qimachilik merosiga katta ta’sir ko‘rsatdi. Ilxoniylar
hukmronligi davrida Xitoy san’ati va madaniyati juda katta ta’sir ko‘rsatdi.
Ilxoniylar o‘z imperiyalarining hukmronlik davrida Xitoydan ko‘plab rassomlar
va ustalarni olib keldi, ular Eron san’ati va me’morchiligiga yangi elementlar kiritdi.
Xitoydan olib kelingan naqsh va tasvirlar, Xitoydan ilhomlangan miniatura uslublari,
shuningdek, kitob bezaklarida uchraydigan geometrik naqshlar, Ilxoniylar san’atining
xususiyatlari bo‘lib qoldi
10
. Shu bilan birga, Eronning tasviriy san’ati va me’morchiligi
ham Ilxoniylar davrida rivojlanishda davom etdi, ular o‘ziga xos, xitoylik va eronlik
uslublarni birlashtirib, yangi san’at shakllarini yaratdilar. Ilxoniylar davri san’ati,
xususan, miniaturalar, me’morchilik, keramika, zargarlik va to‘qimachilik sohalarida
juda katta o‘zgarishlarga yuz tutdi. Xitoy, Eron va boshqa madaniyatlarning ta’siri bu
davr san’ati uchun yangi imkoniyatlar yaratdi. Ilxoniylar san’ati nafaqat o‘z davrida,
balki keyingi asrlar uchun ham katta madaniy meros qoldirdi.
Temuriylar davri (1370-1507) Markaziy Osiyoda madaniyat va san’atning
rivojlanishida muhim davr bo'lib, Eron san’ati bu jarayonda katta ta’sir ko'rsatdi. Eron,
tarixiy jihatdan, san’at va madaniyat markazi bo‘lgan va bu Temuriylar davriga ham
ta’sir qilgan. Eron san’ati o'zining rivojlanishida Temuriylar imperiyasining
madaniyati bilan muhim o'zaro ta’sirga kirishdi, va bu ta’sirlar Temuriylar san’atida
aniq kuzatiladi
11
. Temuriylar davrida me’morchilik, xususan, Eronning an’anaviy
me’morchilik uslublarini o‘zida aks ettirgan. Temuriylar davlatining markazi bo‘lgan
9
O'Kane, B. (1987). Persian Art and Architecture: The Timurid Era. Art and Architecture of the Middle East, Volume 3,
Yale University Press.
10
10.
Sarikhani, N. (2003). Timurid Miniature Painting: Influence of Iranian Art. The Journal of Iranian Studies, 41(3),
310-328.
11
Jami' al-Tawarikh, Rashid al-Din. This important historical work provides insight into the Ilkhanid and Timurid
periods and their influence on art.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
34
ISSN:3030-3621
Samarqand va Buxoro shaharlari, Eronning me’moriy elementlarini o'z ichiga olgan
katta va keng inshootlar bilan bezatilgan. Poytaxt Samarqanddagi me’moriy inshootlar:
Temuriylar davrida Samarqandda ko'plab masjidlar, madrasa va saroylar qurildi.
Bu inshootlarda Eron me’moriy uslublaridan ta’sirlangan naqshlar, arabesq naqshlar
va tasviriy bezaklar ishlatilgan. Masalan, Samarqanddagi Registon maydoni va boshqa
Temuriylar me’morchiligidagi uslublar Eronning islom me’morchiligidan olingan
elementlar bilan boyitilgan. Eron va Temuriylar me’morchiligidagi o'xshashliklar:
Eron me’morchiligidagi mozaikalar, pishiq gisht ishlov berish, arka va kupollar
Temuriylar davrida davom ettirilgan. Buxoro va Samarqanddagi inshootlar Eronning
arabesq naqshlari, turli xil geometrik shakllar va dizaynlar bilan bezatilgan. Eron
san’ati, xususan, miniatura san’ati va kitob bezaklari Temuriylar davrida katta
ahamiyatga ega bo‘lgan
12
. Temuriylar imperiyasida, xususan, Eronning miniatura
san’ati Temuriylar rassomlarining ishlarida kuchli ta’sir ko'rsatdi. Eronning qadimiy
miniatura san’ati Temuriylar davrida yana bir bor keng tarqaldi. Eronning tasviriy
san’ati, xususan, inlay naqshlar va tasvirlar Temuriylar davrida yirik adabiy va ilmiy
asarlar bilan birga ishlab chiqarildi. Temuriylar davrida “Shahname’ va “Jami al-
tavarih” kabi asarlarning miniaturalari yaratildi. Bu miniaturalar o‘zining rang-
barangligi, nozik detallar va tasvirlarning aniq ifodalanishiga asoslangan edi, bularning
barchasi Eron san’atining temir izlarini namoyon etadi.
Temuriylar davrida ko‘plab kitoblar Eron san’atiga asoslangan bezaklar bilan
yaratilgan. Eronning an’anaviy kitob bezaklari, xususan, qalam ishlovlari va nozik
naqshlar Temuriylar davrida o‘zining eng yuqori darajasiga ko‘tarildi
13
. Eronning
aytgancha, naqshlarni va zarif yozuvlarni inglizcha yoki arabcha yozuvlarning badiiy
shakllari bilan birlashtirish an’anasi Temuriylar imperiyasida davom ettirilgan.
Eronning zargarlik san’ati Temuriylar davrida juda katta ta’sir ko'rsatdi.
Zargarlikdagi naqshlar, toshlar va ishlov berish usullari Eronning o‘ziga xos
xususiyatlarini o'z ichiga olgan. Zargarlik va bezaklar: Temuriylar davrida Samarqand,
Buxoro va boshqa shaharlar zargarlik san’ati markazlari sifatida rivojlandi. Eronning
zargarlik san’ati, ayniqsa, qimmatbaho toshlar, oltin va kumushni ishlov berishdagi
noziklik, Temuriylar davrida ham saqlanib qolgan. Oltin va kumushdan yasalgan
buyumlar, turli naqshlar va rasmiylarning ishchilari tomonidan ishlangan buyumlar
Eron san’atining muhim xususiyatlaridan biri hisoblangan.
Temuriylar davrida Eronning ipak va to'qimachilik san’ati katta ta’sir ko'rsatgan.
Eronning ipak san’ati va mato to‘qish texnologiyasi Temuriylar davrida yuqori
darajaga ko‘tarildi. To‘qimachilik va matolar: Eronning to‘qimachilik san’ati
Temuriylar davrida yuqori sifatli ipak va boshqa matolarni ishlab chiqarish bilan
12
Timurid Art and Architecture: The Fusion of Persian, Mongol and Islamic Elements." (2010). The Art of the Islamic
World, 55-69.
13
https://qashqadaryo-turizm.uz/uploads/file/1736896778.8021.pdf
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
35
ISSN:3030-3621
mashhur edi. Bu matolar, asosan, saroylar va madrasalarda ishlatilgan, va Eronning
o'ziga xos naqshlaridan ilhomlangan. Temuriylar davrida, Eron to‘qimachiligidan
ta’sirlangan rang-barang va bezakli matolarni to‘qish san’ati rivojlandi
14
. Temuriylar
davrida Eron san’ati juda katta ta’sir ko‘rsatdi, xususan, me’morchilik, miniatura
san’ati, zargarlik va to‘qimachilik sohalarida.
Eronning an’anaviy san’at uslublari Temuriylar davrida o‘ziga xos shakllarga
kirib, yangi texnikalar va uslublarni yaratdi. Eron va Temuriylar san’ati o‘rtasidagi
o‘zaro aloqalar Markaziy Osiyo va Eronning san’at merosini shakllantirgan va uning
rivojlanishida muhim o‘rin tutgan. Ilxoniylar (1256–1335) va Temuriylar (1370–1507)
davri Markaziy Osiyo va Eronning madaniyatiga katta ta’sir ko‘rsatgan.
Har ikki davrning san’ati o‘zaro bog‘liq bo‘lsa-da, ularning san’at uslublarida o‘ziga
xos farqlar mavjud. Ilxoniylar davri, asosan, mongol ta’sirida rivojlangan bo‘lsa,
Temuriylar davrida esa san’atning yanada rivojlanishi va madaniyatlararo aloqalar
o‘zini namoyon etdi. Har ikkala davrda ham san’at uslublari bir-biriga ta’sir qilib,
yangi shakllar yaratildi
15
. Ilxoniylar davrida san’atda ko‘plab o‘zgarishlar ro‘y berdi.
Bu davrda mongol hukmronligi, Xitoy va Eron san’ati bilan aloqalar, shuningdek,
ulkan madaniyatlararo o‘zgarishlar san’atga katta ta’sir ko‘rsatdi. Ilxoniylar davrida
miniatura san’ati muhim ahamiyatga ega bo‘ldi.
Xitoy san’ati va Erondagi islomiy miniatura san’ati o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirlar
natijasida yangi uslub shakllandi. Ilxoniylar miniaturalarida ko‘plab xitoycha ta’sirlar,
masalan, nozik va detallangan tasvirlar, rangi va kompozitsiyasi orqali aks etgan. Xitoy
ta’siri: Ilxoniylar davrida Xitoydan olib kelinayotgan rassomlar va ustalar yangi
uslublar bilan tanishtirdi. Xitoydan keltirilgan elementlar, masalan, keng
kompozitsiyalar, qatlamli ranglar, chiroyli geometrik naqshlar va tabiat tasvirlari
Ilxoniylar miniaturalarida keng tarqaldi. Erondan ta’sir: Ilxoniylar miniaturalarida
Erondagi islomiy elementlar ham o‘z ifodasini topdi. Eronning arabesq naqshlari,
o‘ziga xos bezaklar va tafsilotlarga e’tibor berilgan. Bu miniaturalar asosan diniy va
tarixiy mavzularda yaratilgan.
Ilxoniylar davrida me’morchilikda yangi elementlar paydo bo‘ldi. Ular Xitoydan
ta’sirlangan strukturalar va bezaklarni Eron me’morchiligi bilan uyg‘unlashtirdilar.
Xitoy va Eron me’morchiligi elementlari bir-biriga o‘xshash bo‘lib, yangi me’moriy
uslub shakllandi. Xitoy ta’siri: Xitoy arxitekturasining strukturalariga o‘xshash
ravishda, Ilxoniylar davrida tepaliklar, yirik yopiq maydonlar, katta darvozalar va katta
ustunlar qurilishi keng tarqaldi. Eron ta’siri: Eron arxitekturasidan olingan elementlar,
masalan, an’anaviy muqaddas inshootlar, naqshlar va mustahkam g‘isht ishlovlari
14
https://journal.karsu.uz/index.php/science/article/download/115/95
15
https://journal.karsu.uz/index.php/science/article/download/115/95
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
36
ISSN:3030-3621
Ilxoniylar me’morchiligiga ta’sir qildi
16
. Samarqand va Buxorodagi inshootlar bu davr
me’moriy yodgorliklarining namunasidir.
Ilxoniylar davrida keramika va zargarlik san’ati ham yuqori darajada rivojlandi.
Keramika naqshlari va ishlov berish texnologiyalarida Xitoydan kelgan ta’sirlar o‘z
ifodasini topdi. Zargarlikda kumush va oltindan ishlov berilgan nozik naqshlar va
bezaklar keng tarqaldi. Temuriylar davrida (1370–1507) san’at o‘zining yana bir
yuksalish davriga kirib, yangi uslublar, texnikalar va usullar yaratildi. Temuriylar
san’ati, asosan, Islom madaniyati, Eron va turk xalqlari madaniyatlaridan olingan
ta’sirlar orqali shakllandi. Bu davrda san’at va me’morchilikning jahon miqyosidagi
eng yuqori cho‘qqilaridan biri amalga oshirildi.
XULOSA
Temuriylar davrining amaliy san'ati, o‘sha davrdagi madaniyat va ilm-fan
yutuqlari nafaqat o‘sha davrni, balki hozirgi zamonni ham shakllantirgan muhim omil
hisoblanadi. Bu san’atning bugungi kunda turli sohalarda, xususan, arxitektura,
zargarlik, to‘qimachilik va metall ishlov berishda davom etayotgan ahamiyati
beqiyosdir. Temuriylar davrida yaratilgan me’moriy inshootlar, zargarlik buyumlari,
gilamlar va metall asarlar nafaqat ularning o‘ziga xos estetik go‘zalligi bilan ajralib
turadi, balki zamonaviy madaniyat va san’atning rivojlanishiga ham katta ta’sir
ko‘rsatmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Gulomov, M. (2005). Temuriylar davrida me'morchilik va san'at. Toshkent:
2.
Jalolov, A. (2007). Temuriylar davrining madaniy va ilmiy merosi. Samarqand:
Temuriylar tarixiy markazi nashriyoti.
3.
Qodirov, T. (2013). Temuriylar davridagi miniatura san'ati. Buxoro: Buxoro
universiteti nashriyoti.
4.
Rahmonov, A. (2008). O‘rta Osiyo va Temuriylar davrida amaliy san'at.
Toshkent: San’at nashriyoti.
5.
Muzafarov, B. (2001). Xattotlik va miniatura san'ati Temuriylar saroyida.
Samarqand: Samarqand universiteti nashriyoti.
6.
Bojnordi, R. (2005). The Arts of the Timurid Period: A Historical Overview.
Iranian Studies, 38(1), 55-75.
7.
Grousset, R. (1970). The Empire of the Steppes: A History of Central Asia.
Rutgers University Press.
8.
Lai, R. (2000). Ilkhanid Architecture and the Timurid Transition. Journal of
Architectural History, 44(2), 123-139.
9.
O'Kane, B. (1987). Persian Art and Architecture: The Timurid Era. Art and
Architecture of the Middle East, Volume 3, Yale University Press.
16
https://www.researchgate.net/publication/369977912_Temur_Va_Temuriylar_davri_manbalaridan_-
Temurnoma_asari_haqida
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
37
ISSN:3030-3621
10.
Sarikhani, N. (2003). Timurid Miniature Painting: Influence of Iranian Art. The
Journal of Iranian Studies, 41(3), 310-328.
11.
Jami' al-Tawarikh, Rashid al-Din. This important historical work provides
insight into the Ilkhanid and Timurid periods and their influence on art.
12.
Timurid Art and Architecture: The Fusion of Persian, Mongol and Islamic
Elements. (2010). The Art of the Islamic World, 55-69.
13.
https://qashqadaryo-turizm.uz/uploads/file/1736896778.8021.pdf
14.
https://research.nordicuniversity.org/index.php/nordic/article/download/748/50
2
15.
https://journal.karsu.uz/index.php/science/article/download/115/95
16.
https://www.researchgate.net/publication/369977912_Temur_Va_Temuriylar_
davri_manbalaridan_-Temurnoma_asari_haqida
