Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
145
ISSN:3030-3621
ONA TILI – JONU DILIM
Andijon Iqtisodiyot va pedagogika universiteti
boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 04-guruh
talabasi:
Madaminova Imonaxon Shuxriddin qizi
Ustozi:
Qanoatova Nazokatxon
Annotatsiya:
Mazkur maqolada ona tilining jamiyatdagi o‘rni, uning milliy
qadriyatlar va madaniyatni saqlab qolishdagi roli, yosh avlod tarbiyasidagi ahamiyati
yoritilgan. Shuningdek, o‘zbek tilining taraqqiyoti, davlat tili sifatida
mustahkamlanishi va uni asrash borasida amalga oshirilayotgan ishlar tahlil qilinadi.
Maqolada tilga nisbatan ehtiyotkorlik, hurmat va e’tiborning ahamiyati hamda bu
boradagi fuqarolik burchi haqida fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
ona tili,
o‘zbek tili,
milliy qadriyat,
madaniyat, til
siyosati, tilni
asrash, yosh avlod,
davlat tili,
ma’naviyat, til
tarbiyasi.
Ona tili
– bu har bir xalqning milliy o‘zligi, tarixi va madaniyatining muhim
ko‘zgusi. Ushbu maqolada ona tilining ahamiyati, uning jamiyatdagi o‘rni va
zamonaviy dunyodagi muammolar haqida so‘z yuritamiz.Ona tilining ahamiyatiOna
tili insonning dunyo bilan aloqasini shakllantiradi. Bolalikdan o‘rganilgan bu til orqali
odamlar o‘z fikrlarini ifoda etadi, his-tuyg‘ularini bildiradi va o‘z xalqining boy
ma’naviy merosini o‘rganadi. Ona tili nafaqat muloqot vositasi, balki milliy mentalitet
va dunyoqarashning asosidir. Masalan, o‘zbek tilida “mehr-oqibat” yoki “hurmat” kabi
so‘zlar nafaqat so‘z, balki butun bir madaniy qadriyatlar tizimini aks ettiradi.Ona tili
xalqning tarixiy xotirasini saqlaydi. Og‘zaki ijod namunalar, maqollar, topishmoqlar
va afsonalar orqali avlodlar o‘rtasida uzluksiz aloqa ta’minlanadi. O‘zbek tilida
aytilgan “Birlikda – kuch, ayro – zaif” kabi maqollar xalqning birgalikdagi
harakatlarini qanchalik qadrlashini ko‘rsatadi.Jamiyatdagi o‘rniOna tili jamiyatni
birlashtiruvchi asosiy omil sifatida xizmat qiladi. U ta’lim, adabiyot, san’at va
ommaviy axborot vositalarida muhim rol o‘ynaydi. Davlat tiliga aylangan ona tili
mamlakatning suvereniteti va mustaqilligining ramzidir. O‘zbekistonda o‘zbek tili
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
146
ISSN:3030-3621
davlat tili sifatida konstitutsiyaviy maqomga ega bo‘lib, bu uning rasmiy hujjatlarda,
ta’limda va ijtimoiy hayotda qo‘llanilishini ta’minlaydi.Bundan tashqari, ona tili
ijtimoiy integratsiya vositasidir. Turli etnik guruhlar o‘zbek tilini o‘rganish orqali
umumiy milliy madaniyat va qadriyatlar bilan yaqinlashadi. Bu esa mamlakatda
tinchlik va barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.Zamonaviy muammolar
Globalizatsiya va raqamli texnologiyalar davrida ona tillari bir qator muammolarga
duch kelmoqda. Chet tillarining, ayniqsa, ingliz tilining ta’siri kuchayib, yoshlar
o‘rtasida ona tiliga e’tibor kamaymoqda. Ijtimoiy tarmoqlarda xorijiy so‘zlar va
iboralarning ko‘payishi tilning sofligiga putur yetkazmoqda. Masalan, “okay”, “cool”
kabi so‘zlar o‘zbek tilidagi muqobil so‘zlar o‘rnini egallamoqda.Bundan tashqari,
migratsiya va urbanizatsiya tufayli ba’zi hududlarda ona tili foydalanish doirasi
qisqarmoqda. Yosh avlod chet elda yoki shaharlarda yashab, ona tilidan
uzoqlashmoqda. Bu esa tilning kelajagi uchun xavf tug‘diradi. Ona tilini asrash yo‘llari
Ona tilini saqlash va rivojlantirish uchun bir qator chora-tadbirlar zarur:Ta’lim tizimida
til o‘qitishni kuchaytirish: Maktablarda ona tiliga oid darslar sifatini oshirish, adabiyot
va xalq og‘zaki ijodini o‘quv dasturlariga kengroq kiritish. Ommaviy axborot
vositalarida targ‘ibot: Ona tilida sifatli kontent, filmlar, seriallar va ijtimoiy tarmoq
sahifalarini ko‘paytirish.Madaniy tadbirlar: Til bayramlari, she’rxonlik kechalari va
adabiy tanlovlar orqali yoshlarni ona tiliga jalb qilish.Texnologiyalardan foydalanish:
O‘zbek tilida ilovalar, o‘yinlar va raqamli lug‘atlar ishlab chiqish orqali tilni
zamonaviy kontekstda targ‘ib qilish.XulosaOna tili – bu har bir xalqning ma’naviy
boyligi va kelajagining kalitidir. Uni asrash va rivojlantirish har bir fuqaroning
burchidir. Global dunyoda o‘z o‘rnini topish uchun chet tillarini o‘rganish muhim
bo‘lsa-da, ona tiliga bo‘lgan muhabbat va hurmatni yo‘qotmaslik kerak. Chunki ona
tili – bu nafaqat so‘zlar to‘plami, balki xalqning yuragi va ruhidir.
Ona tilining jamiyatdagi o‘rni
Ona tili – bu faqat aloqa vositasi emas, balki xalqning ruhiyati, tafakkuri va
tarixiy xotirasining ko‘zgusidir. Har bir xalq o‘z ona tilida o‘ylaydi, his qiladi va
dunyoni anglaydi. O‘zbek tili ham o‘zining boy tarixiy merosi, qadimiy yozma
manbalari, madaniyati va adabiyoti bilan xalqimizning ma’naviy asosini tashkil etadi.
O‘zbek tilining rivojlanish tarixi
O‘zbek tili tarixi qadimgi turkiy tillardan boshlab, hozirgi zamon o‘zbek
tiligacha bo‘lgan keng davrni o‘z ichiga oladi. Bu jarayonda turli davrlarda turli
yozuvlar, lahjalar va uslublar mavjud bo‘lgan. O‘zbek tilining rivojlanishi nafaqat
tilshunoslik nuqtai nazaridan, balki milliy o‘zlikni anglash va madaniy merosni asrash
nuqtai nazaridan ham katta ahamiyatga ega.
O‘zbek tilining davlat tili sifatida mustahkamlanishi
1989-yilda o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilishi tarixiy burilish bo‘ldi. Bu
nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-madaniy voqea sifatida tilning jamiyatdagi rolini
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
147
ISSN:3030-3621
oshirdi. Bugungi kunda mustaqil O‘zbekiston Respublikasida til siyosati davlatning
ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. "Davlat tili to‘g‘risida"gi qonun asosida
barcha sohalarda o‘zbek tilining qo‘llanish doirasi kengaymoqda.
Yosh avlod tarbiyasida tilning o‘rni
Har bir jamiyatning ertangi kuni yosh avlod tarbiyasiga bog‘liq. Til – bu
tarbiyaning eng kuchli vositasidir. Ona tili orqali bola o‘z xalqining urf-odati,
qadriyatlari, axloqiy me’yorlarini o‘zlashtiradi. Ota-onalar, o‘qituvchilar, ziyolilar til
tarbiyasiga alohida e’tibor qaratishlari zarur. Zero, o‘z ona tilida bemalol fikr bildira
oladigan, ravon gapira oladigan avlod – bu mustaqil tafakkurga ega, milliy g‘ururli
avloddir.
Til – madaniyat va merosning asosi
Til xalqning tarixiy xotirasi, og‘zaki ijodi, maqollar, matallar, ertaklar, dostonlar
orqali avloddan avlodga o‘tadi. O‘zbek tilining boy leksikasi, iboralari, shevalari
xalqimizning asrlar davomida to‘plagan tajribasi, hayot falsafasini o‘zida mujassam
etgan. Bugun bu merosni asrab-avaylab, uni yangi avlodga yetkazish bizning
muqaddas burchimizdir.
Globalizatsiya davrida tilning asrash zarurati
Bugungi globallashuv sharoitida ko‘plab tillar yo‘qolib ketish xavfi ostida
turibdi. Bu holat bizdan o‘z ona tilimizga nisbatan yanada mas’uliyatli yondashishni,
uni asrash, rivojlantirish borasida muntazam ish olib borishni talab etadi. Internet,
raqamli texnologiyalar, axborot vositalarida o‘zbek tilining keng qo‘llanishi,
zamonaviy lug‘atlar, tarjima tizimlarining yaratilishi – bu borada muhim
omillardandir.
Xulosa
Ona tiliga mehr, hurmat va sadoqat har bir insonning fuqarolik burchidir. Til –
millat ruhi, uning or-nomusi va kelajagidir. O‘z tilini sevgan, uni chuqur o‘rganib,
ulug‘lagan xalq hech qachon yo‘qolmaydi. Demak, o‘zbek tili – bu bizning o‘zligimiz,
mustaqilligimiz va faxrimizdir. Uni asrash, boyitish va kelajak avlodlarga yetkazish
har birimizning eng muqaddas vazifamiz bo‘lishi kerak.
Ona tiliga bo‘lgan mehr va sadoqatning naqadar muhim ekani chuqur falsafiy va
ma’naviy ma’noda ifodalangan. Til nafaqat aloqa vositasi, balki millatning madaniy
merosi, tarixi, tafakkuri va dunyoqarashining aksidir. Har bir xalqning milliy o‘zligini
saqlab qolishi, avvalo, uning tiliga bo‘lgan munosabatiga bog‘liq. Shu bois ona tilini
sevish, uni chuqur o‘rganish va asrash — bu nafaqat shaxsiy burch, balki butun jamiyat
oldidagi muqaddas mas’uliyatdir.
Matnda o‘zbek tili xalqimizning o‘zligi, mustaqilligi va faxri sifatida
ta’riflangan. Bu juda o‘rinli fikr, chunki har qanday millat o‘z tilisiz butunlay
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
148
ISSN:3030-3621
yo‘qoladi, uning madaniyati, qadriyatlari ham unutiladi. Shunday ekan, tilni asrash —
bu mustaqillikni, milliy g‘ururni, tarixiy merosni saqlash demakdir.
Bugungi kunda globalizatsiya jarayonida ko‘plab kichik xalqlarning tillari
yo‘qolib borayotgani — ona tilini asrash borasida hushyor bo‘lishimiz zarurligini
ko‘rsatadi. Tilni boyitish, uni yosh avlodga to‘g‘ri o‘rgatish, adabiyotni, ilm-fanni ona
tilida rivojlantirish – har birimizning muqaddas burchimizdir. Chunki bu orqali biz
nafaqat bugungi avlodni, balki kelajakni ham milliy ruhda tarbiyalaymiz.
Adabiyotlar:
1.
Filologiya fanlari nomzodi, professor R. Y unusov Dotsent M.Umarova
2.
Hamroyev M. Ona tili. Oliy o’quv yurtlari uchun darslik / M. Hamroyev, D.
3.
Muharedova, D. Shodmonqulova, X. G’ulomova, Sh. Yo’ldosheva; O*zbekiston
respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi.- T.:<IQTISOD-MOLIY A>,
2007. 276 b.
4.
Muhamedova D., Shodmonqulova D., G’ulomova X., Y o*ldosheva Sh.
