Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
202
OʻZBEKISTONDA CHET TILLARNI OʻQITISHDAGI ZAMONAVIY
YONDASHUVLAR VA METODLAR
Ilmiy rahbar:
Anorboyeva Mahbuba Sobirovna,
Olimova Mohinurbonu Odiljon qizi
3-kurs talabasi
Andijon Davlat Chet tillar Instituti
Annotatsiya
: Ushbu maqolada Oʻzbekistonda chet tillarni oʻqitish sohasida
joriy etilayotgan zamonaviy metodlar va yondashuvlar haqida batafsil tahlil berilgan.
An’anaviy metodlarning kamchiliklari va zamonaviy yondashuvlarning ustunliklari
ko‘rsatilib, sunʼiy intellekt, raqamli texnologiyalar, virtual va kengaytirilgan reallik
vositalarining til oʻrgatishdagi o‘rni yoritilgan. Mavjud muammolar va kelajakda
rivojlantirish mumkin bo‘lgan imkoniyatlar ham ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
chet tillarni o‘qitish, zamonaviy metodlar, raqamli taʼlim, sunʼiy
intellekt, virtual reallik.
Annotation
: This article provides a detailed analysis of modern methods and
approaches to foreign language teaching in Uzbekistan. It highlights the shortcomings
of traditional methods and the advantages of modern approaches, emphasizing the role
of artificial intelligence, digital technologies, and virtual reality in language learning.
Existing problems and prospects for future development are also discussed.
Keywords
: foreign language teaching, modern methods, digital learning,
artificial intelligence, virtual reality.
Bugungi globallashuv davrida chet tillarni bilish shaxsiy rivojlanish va kasbiy
muvaffaqiyat uchun zaruriy omilga aylangan. Oʻzbekistonda ham chet tillarni
oʻrganish va oʻrgatish masalasiga davlat darajasida katta e’tibor qaratilmoqda. 2012-
yil 10-dekabrda qabul qilingan “Chet tillarni o‘rganishni ommalashtirish” to‘g‘risidagi
qaror bu borada tub burilish yasadi. Buning natijasida barcha bosqichlardagi taʼlim
muassasalarida chet tillarni o‘qitish tizimi takomillashtirildi va yangi metodlar joriy
qilindi. Ushbu maqolada Oʻzbekistonda chet tillarni oʻrgatishda qoʻllanilayotgan
zamonaviy yondashuvlar va metodlar tahlil qilinadi.
1.
An’anaviy va zamonaviy metodlarning taqqoslanishi
An’anaviy metodlar, odatda, grammatik-oqituv uslubiga tayanadi. Talabalar
ko‘proq grammatik qoidalarni yodlaydi, lug‘at boyligini oshirishga va tarjima qilishga
e’tibor qaratiladi. Ammo zamonaviy metodlar, xususan kommunikativ til o‘rgatish
yondashuvi (CLT), tilni amaliyotda qo‘llashga qaratiladi. Til bilimining faol
kompetensiyaga aylanishi zamonaviy yondashuvlarning asosiy maqsadi hisoblanadi.
2.
Kommunikativ til o‘rgatish (CLT)
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
203
Kommunikativ metod o‘quvchilarga nutq faoliyatini rivojlantirish imkonini
beradi. Dars jarayonida rolli o‘yinlar, suhbatlar, muhokamalar va boshqa amaliy
mashg‘ulotlar qo‘llaniladi. Bu uslub talabaning mustaqil fikr bildirish va muloqot
qilish qobiliyatini kuchaytiradi.
3.
Vazifaga asoslangan til o‘rgatish (TBLT)
Task-Based Language Teaching (TBLT) metodida darslar real hayotdagi
vazifalarga asoslanadi. Masalan, rejalashtirish, xarid qilish, yo‘l tarifini tushuntirish
kabi topshiriqlar orqali o‘quvchilar amaliy ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Bu metod
motivatsiyani oshiradi va tilni tabiiy ravishda o‘rganishga imkon yaratadi.
4.
Raqamli taʼlim va onlayn platformalar
Bugungi raqamli asrda o‘qitish jarayoni onlayn platformalarsiz tasavvur qilib
bo‘lmaydi. Google Classroom, Moodle, Zoom kabi vositalar yordamida interaktiv,
moslashuvchan va qamrovli taʼlim muhitlari yaratilmoqda.
Shuningdek, video darsliklar, audiokitoblar va mobil ilovalar taʼlim jarayonini
yanada samarali qiladi.
5.
Sunʼiy intellekt vositalari orqali taʼlim
Sunʼiy intellekt (SI) asosidagi platformalar til o‘rganishda individual yondashuvni
taʼminlaydi. Grammarly, ChatGPT, Elsa Speak kabi vositalar o‘quvchilarning
xatolarini tahlil qiladi va shaxsiy tavsiyalar beradi. SI yordamida adaptiv o‘rganish
imkoniyati yaratiladi, bu esa o‘quvchilarning ehtiyojlariga moslashuvchan tarzda
ta’lim berish imkonini beradi.
6.
Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari
VR va AR texnologiyalari yordamida o‘quvchilar tilni haqiqiy vaziyatlarda
qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Masalan, virtual safarga chiqish, do‘konda xarid
qilish yoki aeroportda muloqot qilish kabi tajriba olish imkoniyati. Bu texnologiyalar
darslarni jonlantiradi va o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni oshiradi.
7.
O‘zbekiston tajribasi va statistika
So‘nggi yillarda O‘zbekiston ta’lim tizimida chet tillarni o‘qitishda sifatli
o‘zgarishlar yuz berdi. 2023-yilda ta’lim muassasalarida ingliz tilini o‘qitish uchun
6000 dan ortiq malakali o‘qituvchilar jalb qilindi. IELTS va boshqa xalqaro testlar
uchun o‘quv markazlari soni 1,5 barobarga oshdi. “Speak English” milliy dasturi orqali
minglab talabalar o‘z til ko‘nikmalarini yaxshiladi.
8.
Chet el tajribasi bilan taqqoslash
Buyuk Britaniya, Kanada, Janubiy Koreya kabi mamlakatlarda CLIL (Content
and Language Integrated Learning) metodikasi keng qo‘llaniladi. Bu metod fanni til
orqali o‘rgatishga asoslangan. O‘zbekistonda ham CLIL metodini bosqichma-bosqich
joriy etish rejalashtirilmoqda, bu esa o‘quvchilarning ko‘p tilli kompetensiyasini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
9.
Kelajak istiqbollari va takliflar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
204
Kelajakda O‘zbekiston ta’lim tizimida sunʼiy intellekt va raqamli platformalarni
yanada kengroq joriy etish, VR/AR texnologiyalar asosida maxsus til laboratoriyalarini
yaratish muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. Shuningdek, zamonaviy metodlar bo‘yicha
o‘qituvchilarni qayta tayyorlash dasturlarini kuchaytirish zarur.
Zamonaviy yondashuvlar va texnologiyalarning chet til taʼlimiga integratsiyasi
Oʻzbekistonda til bilish darajasini oshirish uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda.
Taʼlim jarayonini zamonaviylashtirish, texnologik vositalardan keng foydalanish va
xalqaro tajribalarni o‘rganish orqali O‘zbekiston chet tillarni o‘qitish sohasida jahon
andozalariga yaqinlashishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Brown, H. D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching. Pearson
Education.
2.
Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014). Approaches and Methods in Language
Teaching. Cambridge University Press.
3.
Kukulska-Hulme, A. (2020). Mobile-Assisted Language Learning. Cambridge
Handbook.
4.
Godwin-Jones, R. (2018). Using Mobile Technology to Develop Language Skills.
Language Learning & Technology.
