Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
175
AYOLLAR ORGANIZIMIDA YODNNING AHAMIYATI
To’xtasinov Ibrohim
Alfraganus Universiteti
Tibbiyot kashedrasi davolash ishi yo’nalishi,
2-kurs 240-guruh talabasi
Mxmanazarov G’ofur Axnazarovich
Alfraganus Universiteti
Klinik fanlar kafedrasi assistenti
ANNOTATSIYA
Homiladorlik davridagi ahamiyati: Homiladorlik vaqtida yod ehtiyoji keskin
ortadi. Bu davrda yod homilaning miya va asab tizimi shakllanishida hal qiluvchi rol
o‘ynaydi. Yetishmovchilik natijasida aqliy rivojlanish sustlashuvi, tug‘ma nuqsonlar,
hatto o‘lik tug‘ilish holatlari ham uchrashi mumkin.
Kalit so’zi:
Yod, ayollar salomatligi, qalqonsimon bez, gormonlar (T3, T4),
metabolism, reproduktiv tizim, homiladorlik, emizish, yod tanqisligi, gipotireoz, miya
rivojlanishi, psixologik holat, ruhiy tushkunlik, yodlangan tuz, dengiz mahsulotlari,
kunlik yod ehtiyoji, profilaktika, yod yetishmovchiligi, ona suti, tuxumdon faoliyati.
Kirish.
Inson salomatligi ko‘plab mikroelementlar bilan bevosita bog‘liq
bo‘lib, ulardan biri — yod hisoblanadi. Bu element qalqonsimon bez faoliyatida
muhim rol o‘ynaydi va asosan metabolik jarayonlar, ruhiy holat hamda reproduktiv
salomatlikni tartibga soluvchi gormonlar sintezida ishtirok etadi. Ayniqsa, ayollar
organizmida yodning o‘rni beqiyosdir. Homiladorlik, emizish va hayz sikli kabi
fiziologik holatlar yodga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshiradi. Shu sababli, yod tanqisligi
ayollar sog‘lig‘i uchun jiddiy muammolarni yuzaga keltirishi mumkin.
Qalqonsimon bez faoliyatida yodning roli: Yod qalqonsimon bez gormonlari
— tiroksin (T4) va triyodtironin (T3) sintezi uchun zarur. Ushbu gormonlar
organizmning energetik almashinuvini, tana haroratini, yurak urishini va ruhiy holatini
boshqaradi. Ayollarda bu gormonlarga nisbatan sezuvchanlik yuqori bo‘lib, yod
tanqisligi gipotireoz, charchoq, vazn ortishi va kayfiyat tushkunligiga olib keladi.
Reproduktiv tizimga ta’siri: Yod yetishmovchiligi tuxumdonlar faoliyatining
buzilishi, bepushtlik, hayz davrining noturg‘unligi va erta klimaks kabi muammolarni
yuzaga keltiradi. Bu esa ayolning reproduktiv salomatligini xavf ostiga qo‘yadi.
Ushbu maqola ayollar organizmida yodning ahamiyatini ilmiy tahlil qiladi.
Tadqiqotda yodning qalqonsimon bez gormonlari – tiroksin (T4) va triyodtironin (T3)
sintezidagi roli, metabolik jarayonlar, reproduktiv tizim va nerv tizimi faoliyatidagi
o‘rni o‘rganilgan. Maqolada, ayniqsa, homiladorlik va emizish davrida yodga bo‘lgan
ehtiyojning ortishi, yod yetishmovchiligining salbiy oqibatlari va ayollarda reproduktiv
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
176
salomatlikka ta’siri batafsil bayon etilgan. Tadqiqot asosiy manbalar, dolzarb statistik
ma’lumotlar va so‘nggi ilmiy tahlillar natijalariga tayanadi. Shuningdek, maqolada
sog‘liqni mustahkamlash va yod tanqisligini oldini olish bo‘yicha profilaktik choralar,
yodlangan tuz va dengiz mahsulotlari orqali yodni ta’minlash usullari tavsiya qilinadi.
Ushbu ilmiy ish ayollar salomatligini yanada yaxshilash va kelajak avlodning sog‘lom
hayot kechirishini ta’minlashga qaratilgan dolzarb masalalarni yoritadi.
Emizish davrida yodning o‘rni: Yangi tug‘ilgan chaqaloq faqat ona suti orqali
yod oladi. Ona organizmida yod yetarli bo‘lmasa, sut orqali chaqaloqqa yetarli
miqdorda yod o‘tmaydi. Bu esa bola salomatligiga salbiy ta’sir qiladi, ayniqsa miya
rivojlanishiga.
Psixologik va asab tizimi holatiga ta’siri: Yod tanqisligi asab tizimining izdan
chiqishiga olib keladi. Ruhiy tushkunlik, xotira pasayishi, asabiylik va diqqat tarqoqligi
yod yetishmovchiligining asosiy belgilaridan sanaladi.
Kunlik ehtiyoj va manbalar: Voyaga yetgan ayollar uchun kunlik yod ehtiyoji 150
mkg, homiladorlarda 220–250 mkg, emizikli ayollarda esa 250–290 mkg ni tashkil
qiladi. Yodlangan tuz, dengiz mahsulotlari, sut, tuxum va yogurt — yodga boy asosiy
oziq-ovqat manbalaridir.
Profilaktika yo‘llari: Yod tanqisligini oldini olishda yodlangan tuzdan
muntazam foydalanish eng samarali choradir. Shuningdek, dengiz mahsulotlarini
iste’mol qilish, kerak bo‘lsa, shifokor tavsiyasi bilan yodli dorilar qabul qilish tavsiya
etiladi.
Xulosa.
Ayollar salomatligi uchun yodning ahamiyati juda katta bo‘lib, uning
tanqisligi qalqonsimon bez buzilishlaridan tortib, reproduktiv muammolar,
homiladorlikdagi xavflar va psixik holatga qadar ko‘plab salbiy oqibatlarga olib keladi.
To‘g‘ri ovqatlanish, yodlangan mahsulotlardan foydalanish va profilaktik choralar
orqali yod tanqisligini oldini olish mumkin. Har bir ayol o‘z salomatligi va kelajak
avlod farovonligi uchun yod balansiga e’tiborli bo‘lishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
World Health Organization (WHO). Assessment of Iodine Deficiency Disorders
and Monitoring Their Elimination. Geneva: WHO, 2007.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
177
2.
UNICEF. Iodine Deficiency in Women: Causes and Consequences. New York:
UNICEF Publications, 2021.
3.
Zimmermann, M.B. (2009). Iodine Deficiency in Pregnancy and the Effects on
Child Development. The Lancet, 374(9685), 1317–1323.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. Yod tanqisligi kasalliklarini
oldini olish bo‘yicha metodik qo‘llanma. Toshkent, 2022.
5.
Salomatlik jurnali, 2023-yil, №2. “Ayollar salomatligida yodning ahamiyati”
maqolasi.
6.
FAO/WHO. Vitamin and Mineral Requirements in Human Nutrition. 2nd edition.
Geneva: WHO, 2004.
