Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_4-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
7
O'QUVCHILARDA STRESSNI BOSHQARISHDA MAKTAB
PSIXOLOGINING ROLI VA AHAMIYATI
Mashkurova Bog'dagul Karimovna
Toshkent viloyati Ohangaron tuman MMTBga
qarashli 34-maktabning amaliyotchi psixologi
ANNOTATSIYA.
Mazkur maqolada o'quvchilarda stressni boshqarishda maktab
psixologining o'rni va ahamiyati o'rganiladi. Maktab psixologi, o'quvchilarning ruhiy
salomatligini ta'minlash, stressni boshqarish va uning salbiy oqibatlarini oldini olish
borasida muhim rol o'ynaydi. Ta'lim jarayonida o'quvchilarning psixologik holatini
aniqlash, stressni kamaytirish bo'yicha metodik yondoshuvlarni qo'llash va individual
yondoshuvni amalga oshirish orqali psixolog o'quvchilarni nafaqat akademik, balki
emotsional jihatdan ham qo'llab-quvvatlaydi. Ushbu maqolada maktab psixologining
stressni boshqarishdagi metodlari va pedagogik roli tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar:
O'quvchi, stress, maktab psixologi, stressni boshqarish, psixologik
yordam, stressni oldini olish, psixologik yondoshuv, ta'lim jarayoni, emotsional
salomatlik, pedagogik roli.
O'quvchilarda stressing shakllanishi va boshqarilishi, ta'lim jarayonining
samaradorligiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Stress, o'quvchilarda psixologik va jismoniy
salomatlikka salbiy ta'sir ko'rsatib, o'qish jarayonida muvaffaqiyatni pasaytiradi.
O'quvchilar stressga qarshi turish va unga moslashish qobiliyatiga ega bo'lishi kerak.
Maktab psixologi bu jarayonda muhim rol o'ynaydi. U, o'quvchilarning stressga
nisbatan sezgirligini aniqlash va stressni boshqarishga qaratilgan psixologik
metodlarni qo'llash orqali, o'quvchilarning ruhiy va emosional holatini yaxshilashga
yordam beradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_4-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
8
Maktab psixologi stressni boshqarishda bir nechta usullarni qo'llaydi. Bular
orasida relaksatsiya texnikalari, nafas olish mashqlari, kognitiv-xulqiy terapiya, va
stressni kamaytirish uchun psixologik konsultatsiyalar mavjud. Psixolog,
o'quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda, ularning stressni
boshqarishdagi ehtiyojlariga mos keladigan yondoshuvlarni tanlaydi. Bundan tashqari,
maktab psixologi, o'quvchilarning ijtimoiy va hissiy ko'nikmalarini rivojlantirishga
qaratilgan dasturlarni ishlab chiqadi, bu esa ularning stressga qarshi kurashish
qobiliyatini oshiradi. O'quvchilarda stressni boshqarish jarayonida sinfdagi
o'qituvchilarning roli ham katta. O'qituvchilar, o'quvchilarning psixologik holatini
diqqat bilan kuzatish va stressni boshqarish bo'yicha maktab psixologi bilan hamkorlik
qilishlari kerak.
Maktab psixologi o'qituvchilarga stressni aniqlash va unga samarali
yondoshuvlarni qo'llash bo'yicha maslahatlar beradi. Bu jarayonda maktab jamoasi
sifatida birgalikda ishlash, o'quvchilarning stressini kamaytirish va ularning ta'limga
bo'lgan motivatsiyasini oshirish uchun muhimdir.
Usul
Tavsif
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_4-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
9
Relaksatsiya texnikalari
Stressni kamaytirish uchun chuqur
nafas olish va tasavvur qilish usullari.
Kognitiv-xulqiy terapiya
O'quvchilarga stressli vaziyatlarni
boshqarishda yordam berish uchun
fikr va xulqni o'zgartirish.
Stressni kamaytirish mashqlari
Jismoniy faollik va stressga qarshi
kurashish
uchun
tayyorlangan
mashqlar.
Psixologik konsultatsiyalar
O'quvchilarga
stressni
boshqarish
bo'yicha
shaxsiy
maslahatlar
va
qo'llab- quvvatlash.
Stressning o'quvchilarda psixologik va jismoniy salomatlikka salbiy ta'siri uzoq
muddat davomida saqlanishi mumkin, bu esa ularning o'qishdagi muvaffaqiyatsizligi,
o'ziga bo'lgan ishonchsizlik va o'zini past baholashga olib kelishi mumkin. Maktab
psixologi, bu holatlarni oldini olish uchun o'quvchilarning stressga qarshi turish
qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Shuningdek, stressni boshqarish va
oldini olishda, maktabdagi umumiy iqlim muhim rol o'ynaydi. Maktabda qulay
psixologik muhit yaratish, o'quvchilarga o'zlarini xavfsiz va qo'llab-quvvatlanayotgan
his qilish imkonini beradi. Bu esa ularning stressni boshqarish va ta'lim jarayonida
muvaffaqiyatga erishish qobiliyatini oshiradi.
Maktab psixologi o'quvchilarni ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantirishga yo'naltirib,
ularning o'zaro munosabatlarini yaxshilash, hissiy barqarorlikni mustahkamlash va
jamoa bilan ishlash qobiliyatini oshirishda yordam beradi. O'quvchilarda stressni
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_4-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
10
boshqarishning yana bir muhim jihati – bu oilaning roli. Ota-onalar bilan hamkorlikda,
maktab psixologi o'quvchilarning stressga qarshi kurashish bo'yicha qo'llab-quvvatlash
tizimini kengaytirishi mumkin. Ota onalar, o'quvchilarning uyda duch keladigan stress
omillari haqida ma'lumotga ega bo'lishlari va psixolog tomonidan tavsiya etilgan
usullarni uyda qo'llashlari kerak. O'quvchilarning stressni samarali boshqarishi
ularning umumiy rivojlanishiga, o'zligini aniqlashga, va jamiyatda muvaffaqiyatli
faoliyat yuritishlariga imkon yaratadi. Maktab psixologining o'quvchilarda stressni
boshqarishdagi roli juda muhimdir, chunki stress ta'lim jarayonida o'quvchilarning
muvaffaqiyatiga, shaxsiy rivojlanishiga va ruhiy salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi
mumkin. Maktab psixologi, stressni aniqlash, uning sabablari va oqibatlarini tushunish
orqali, o'quvchilarga stressni boshqarishga yordam beruvchi metodlarni taqdim etadi.
Bu usullar o'quvchilarning hissiy barqarorligini oshiradi, ularning ta'limdagi
muvaffaqiyatlarini yaxshilaydi va ijtimoiy ko'nikmalarini rivojlantiradi. Maktabdagi
psixologik muhitning qulay bo'lishi, oilaning qo'llab-quvvatlashi va o'qituvchilarning
hamkorligi stressni samarali boshqarishda asosiy omillardir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Andreeva G.M. “Sotsialnaya psixologiya”. SP. 2012.
2.
Ansupov A.YA., Shipilov A.I. Stress. Konfliktologiya. M.: 2020.
3.
Ismoilova N., Abdullaeva D. Ijtimoiy psixologiya. T.: O‘zbekiston faylasuflar
milliy jamiyati – 2013.
4.
Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya. T. “Fan va texnologiya” – 2010.
5.
Toshimov R.Yu. Zamonaviy individual va guruhiy psixologiya. T. “ToshDU” –
2019.
