Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
236
MAKTABGACHA TA’LIM METODIKASI VA TA’LIM TEXNOLOGIYASI
Bo‘ronova Muyassar Xo‘shvaqtovna
Termiz davlat universiteti
Maktabgacha ta’lim fakulteti
Tarbiyachi yo‘nalishi
Surxandaryo viloyati
Muzrabot tumani
9-sonli Maktabgacha ta’lim tarbiyachisi.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim metodikasi va zamonaviy
ta’lim texnologiyalarining ahamiyati tahlil etilgan. Maktabgacha yoshdagi bolalarning
rivojlanish xususiyatlari, ta’lim jarayonida qo‘llaniladigan ilg‘or pedagogik metodlar
va innovatsion texnologiyalar haqida batafsil ma’lumot berilgan. Shu bilan birga,
o‘qitishning interfaol usullari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish va o‘yin orqali o‘qitishning samaradorligi yoritilgan. Maqola maktabgacha
ta’lim tizimini yanada takomillashtirish uchun ilmiy va amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga
oladi.
Kalit so‘zlar:
Maktabgacha ta’lim, metodika, ta’lim texnologiyasi, interfaol
o‘qitish, AKT, innovatsion pedagogika, o‘yin texnologiyalari, rivojlantiruvchi ta’lim.
Maktabgacha ta’lim bolaning intellektual, jismoniy va ma’naviy rivojlanishining
asosiy bosqichlaridan biri hisoblanadi. Ushbu bosqichda bolalarni o‘qitish va
tarbiyalashga yangicha yondashuvlar zarur. Zamonaviy pedagogik metodlar va ta’lim
texnologiyalarini qo‘llash orqali bolalarning mustaqil fikrlash qobiliyati, ijodiy
tafakkuri va muloqot ko‘nikmalari rivojlantiriladi.
Bola tug‘ilgan kundan boshlab, uni maktabga borgunigacha bo‘lgan davrda har
tomonlama yetuk barkamol qilib tarbiyalash qonuniyatlarini o‘rganish maktabgacha
ta’lim pedagogikasining mavzuyidir. U maktabgacha ta’lim muassasalari va oilaning
tarbiyaviy ta’sir ko‘rsatishi birligini, maktabgacha ta’lim muassasasi va maktab
ishidagi aloqadorlikni, bolalani maktabda o‘qishga tayyorlashni ta’minlab,
maktabgacha tarbiya sharoitida tarbiya va ta’lim berish ishlarining vazifalarini,
tamoyillarini, mazmunini, metodlarini, shakllarini va uni tashkil etishni ishlab chiqadi.
Maktabgacha ta’lim uzluksiz ta’limning asosiy bo‘g‘inidir. Avvallari bu tizim
xalq xo‘jaligining turli sohalarida mexnat qilayotgan ota-onalarning ijtimoiy faoliyati
uchun shart-sharoit yaratishgagina xizmat qilgan bo‘lsa, endilikda bolalar bog‘chalari
ish mazmuniga qo‘yilgan talablar xam o‘zgartirildi. Asosiy vazifalardan biri
kichkintoylarni maktab bosqichida o‘qishga tayyorlashdir. Bolalar bog‘chalari
tarbiyalanuvchilariga ta’lim berishda maktablar o‘quv dasturlariga yaqinlashtirilgan 12
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
237
yo‘nalishli yangi dasturlar ishlab chiqilgani, sinovdan o‘tkazilib, joriy etishga
kirishildi. Bog‘chalarda bu dasturlarni ta’lim jarayonida qo‘llash orqali ijobiy natijalar
qo‘lga kiritildi.
Maktabgacha ta’lim bola shaxsini sog‘lom va yetuk, maktabda o‘qishga
tayyorgarlik darajasida shakllantirish maqsadida tashkil etiladi. Ushbu ta’lim bolaning
olti-yetti yoshga to‘lguniga qadar oilada maktabgacha ta’lim muassasalari va mulk
shaklidan qat’i nazar, ta’lim muassasalarida olib boriladi. Maktabgacha ta’lim
muassasalarida bolalar rivojlanadilar va ta’lim-tarbiya oladilar. Ularning sog‘lig‘i
mustahkamlanadi, o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish ko‘nikmalarini hosil qiladi. Ularda
mehnatga muhabbat uyg‘onadi. Kattalarga hurmat, vatanparvarlik tuyg‘ulari
tarbiyalanadi. Bolalar maktab ta’limi uchun tayyorgarlik ko‘radilar.
Shuni ham aytish joizki, Innovatsion ta’lim texnologiyasi - bu o‘quv
jarayonining samaradorligini oshirish va ta’lim va ta’lim faoliyati uchun eng yaxshi
shart-sharoitlarni yaratish uchun mavjud usullar va vositalarni yangi yoki sifat
jihatidan yaxshilashni o‘z ichiga olgan o‘quv va ta’lim faoliyatini tashkil etish
metodologiyasi, jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining hozirgi tendentsiyalari
va ta’limdagi innovatsiyalar ta’lim sohasidagi innovatsiyalarning paydo bo‘lishiga
qaratilgan kompleks tadbirlarni o‘z ichiga oladi. Bu innovatsiyalar ta’lim jarayonini
tashkil etishning usul va uslublari, ta’lim va tarbiya jarayonida foydalaniladigan
resurslar, ilmiy nazariyalar va tushunchalar bo‘lishi mumkin. Innovatsiya yangi ilmiy
bilimlarni, qandaydir kashfiyotlarni, ixtirolarni olishga qaratilgan tadqiqot faoliyatidan
foydalanish orqali rivojlanadi. Bundan tashqari, innovatsiyalarning paydo bo‘lishi
loyihalash ishlarining natijasi bo‘lishi mumkin, bunda mavjud ilmiy nazariyalar va
tushunchalar asosida amaliy harakatlarni amalga oshirish imkoniyatini aks ettiruvchi
instrumental va texnologik bilimlar rivojlanadi.
Bugungi globallashgan davrda yoshlarni turli ma’naviy tahdidlardan
himoyalashning eng samarali yo‘li ularni ta’lim va tarbiyaga jalb etish, qiziqtirish
hamda ajdodlarimizning madaniy hamda ma’naviy meroslarini keng tarqatishdan
iboratdir. Ta’lim va tarbiya to‘g‘ri tashkil qilinsa, yoshlar ongida ma’naviy bo‘shliq
payda bo‘lmaydi. Ta’lim, avvalo, maktabgacha ta’lim davridan boshlanishi ham
e’tiborga loyiq bir hol hisoblanadi.
Hozirgi zamonaviy maktabgacha ta’lim muassasalarida quyidagi innovatsion
ta’lim texnologiyalaridan foydalanish samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi:
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) – interaktiv doskalar,
ta’limiy ilovalar va multimedia vositalari orqali vizual o‘qitish.
STEAM yondashuvi – fan, texnologiya, muhandislik, san’at va
matematika fanlarini uyg‘unlashtirib, bolalarning amaliy bilim olish
jarayonini rivojlantirish.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
238
Montessori metodikasi – bolalarni mustaqil ta’lim olishga yo‘naltirish va
ularga o‘z imkoniyatlarini rivojlantirishga sharoit yaratish.
Loyiha asosida o‘qitish – bolalar turli kichik loyihalarni bajarish orqali
muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini shakllantiradilar.
Shuningdek, maktabgacha ta’lim muassasalarida interfaol texnologiya, AKT
texnologiyasi. IAT dan foydalanish bolalarning ta’lim motivatsiyasi va individualligini
oshirish, ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish va qulay hissiy fon yaratishning samarali
usullaridan biridir. Shuningdek, u sizga tushuntirishli tasvirlangan o‘qitish usulidan
bola faoliyatida faol ishtirok etishga o‘tishga imkon beradi. Bu yangi bilimlarni ongli
ravishda o‘zlashtirishga yordam beradi. Bolalar uchun o‘rganish yanada qiziqarli
bo‘ladi. Interfaol doska bilan ishlashda bolalarda barcha aqliy jarayonlar rivojlanadi:
diqqat, fikrlash, xotira; nutq, shuningdek nozik vosita ko‘nikmalari. Maktabgacha
yoshdagi katta yoshdagi bolada beixtiyor e’tibor yaxshiroq rivojlangan bo‘lib, u
qiziqqanida diqqatini jamlaydi, materialni o‘rgangan o‘quvchi aniq, yorqin, bolada
ijobiy his -tuyg‘ularni uyg‘otadi.
MTM larda texnologiya orqali bunga qanday erishish mumkinligi haqidagi
savolli muloqot va hamkorlik, meta-kompetentsiyalar va ijodkorlikka asoslanadi.
Raqamli texnologiyalar yordamida rivojlanishi mumkin bo‘lgan bolalarning nutqidagi
kamchiliklarni bartaraf etishda turli dasturlar yoki raqamli oʻyinlardan foydalaniladi.
Tengdoshlari, shuningdek, bolalar uchun mos dasturiy ta’minotga ega maktabgacha
ta’lim muassasalarida nutq va tilni tuzatish ishlarida texnologiyalardan foydalanish
imkoniyatlari yaratilishi kerak.
Pedagogik texnologiyani loyihalashtirishda bolaning individual hamda yosh
xususiyatlari, uning tayyorgarlik darajasi hisobga olinishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Jumladan, MTT larda nutq o‘stirish mashg‘ulotini olib borishda pedagogik
texnologiyalardan foydalanish, olib borilayotgan mashg‘ulotlarni, berilayotgan
bilimlarni tushunarli va sodda yetkazish yo‘llarini loyihalashtirilgan pedagogik
texnologiyalar asosida tashkil etish muhimdir.
Zamonaviy, innovatsion o‘qitish usullarini bo‘lajak mutaxassisning
kompetensiyalarini rivojlantirishga, o‘quvchilarni faol bilim va amaliy faoliyatga jalb
etishga, bilish jarayonida tashabbuskorlikni namoyon etishga yo‘naltirilgan bo‘lishi
kerak. Ta’lim dasturlarini passiv assimilyatsiya qilish istisno qilinadi. Ta’lim
jarayonida zamonaviy infratuzilmaning mavjudligi. U o‘qitishning yangi shakl va
usullarini, xususan, masofaviy ta’limni qo‘llashga yordam beradigan axborot,
texnologik, tashkiliy va kommunikatsiya komponentlariga asoslanishi kerak. Ta’limda
innovatsion texnologiyalar o‘qitishda muayyan yondashuvlarni qo‘llash asosida
qo‘llaniladi, ya’ni, yangi texnologiyalarni rivojlantirish uchun asos bo‘lgan talablar va
maqsadlarni o‘z ichiga olgan tamoyillar. Pedagogik sohadagi barcha innovatsiyalar
jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining hozirgi bosqichiga qat’iy mos kelishiga
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
239
asoslanadi. Hozirgi vaqtda ular o‘quvchilarning mustaqilligini rivojlantirishga, o‘z-
o‘zini o‘rganish va o‘z-o‘zini rivojlantirish qobiliyatlarini shakllantirishga, o‘quv
dasturlarini mexanik ravishda emas, balki ongli ravishda o‘zlashtirishga qaratilishi
kerak.
1
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha ta’lim metodikasi va zamonaviy ta’lim
texnologiyalarini uyg‘unlashtirish orqali ta’lim jarayonini yanada samarali tashkil etish
mumkin. O‘qitish jarayonida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash bolalarning
qiziqishini oshirish, ularga mustaqil o‘rganish va fikrlash imkoniyatini berishga xizmat
qiladi. Hozirgi maktabgacha yoshdagi bolalar tezkor muloqot va grafik muhitni
xohlaydilar, lekin unday emas yangi aqlli texnologiyalarni sinab ko‘rishdan qo‘rqadi.
Yaxshi tashkil etilgan ta’lim, kontent, texnologiya va o‘quvchilar bir -biri bilan o‘zaro
aloqada bo‘ladigan muhit hisobga olingan holda shaxsiylashtirilgan pedagogik va
tuzatish ishlarini amalga oshirishda raqamli texnologiyalar qoʻl keladi. Maktabgacha
ta’lim muassasalarida pedagoglar tomonidan zamonaviy metodlar va interfaol
texnologiyalardan foydalanish ta’lim sifati va samaradorligini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Аксенова, З.Ф. Войди в природу другом. Экологическое воспитание
дошколников. – Москва: ТС Сфера, 2011. – 128 с.
2.
Babayeva D.R. - “Nutq o„stirish nazariyasi va metodikasi” - T.: Barkamol fayz
mediya 2018 yil – Darslik.
3.
Ismoilov Kakhramonjon Abdumuminovich. (2023). THE ROLE OF BLENDED
LEARNING TECHNOLOGY IN IMPROVEMENT OF PROFESSIONAL
COMPETENCE (on the basis of foreign sources). International Journal of Formal
Education,
2(5),
205–211.
Retrieved
from
http://journals.academiczone.net/index.php/ijfe/article/view/845
1
Ismoilov Kakhramonjon Abdumuminovich. (2023). THE ROLE OF BLENDED LEARNING TECHNOLOGY IN IMPROVEMENT OF
PROFESSIONAL COMPETENCE (on the basis of foreign sources). International Journal of Formal Education, 2(5), 205–211. Retrieved
from http://journals.academiczone.net/index.php/ijfe/article/view/845
