Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
177
RAMZIYLIK VA IJODKOR MAHORATI: ISAJON SULTONNING "OZOD"
ROMANIDA SHARQONA FALSAFA VA POSTMODERN DUNYOQARASH
Sobirjonova Shaxnoza Odiljon qizi
Samarqand davlat universiteti, talaba.
e-mail: nozas0807@gmail.com,
+998(99)91-548-45-58
Rahmatullayev Nodir Neʼmatovich,
Samarqand davlat universiteti,PhD
+998943501108. e-mail:nodirrahmatullaev777@gmail.com
Annotatsiya
: Isajon Sultonning "Ozod" romani zamonaviy oʻzbek
adabiyotidagi eng muhim asarlardan biri hisoblanadi. Unda sharqona falsafiy anʼanalar
bilan postmodern dunyoqarash uygʻunlashtirilgan, insonning ozodlik, maʼno va saodat
izlashi tasvirlangan. Asarda ramziylik, badiiy uslub va chuqur falsafiy tahlillar orqali
global dunyoda yoʻqolgan insoniyatning ruhiy izlanishlari aks ettirilgan. Bu maqolada
romanning badiiy jihatlari, falsafiy mohiyati va zamonaviy adabiyotdagi oʻrni tahlil
qilinadi.
Kalit soʻzlar
: Isajon Sulton, "Ozod" romani, ramziylik, postmodernizm,
sharqona falsafa, ozodlik, inson psixologiyasi, global dunyo, adabiy mahorat.
Аннотация
: Роман Исаджона Султана "Озод" является одним из
важнейших произведений современной узбекской литературы. В нем восточные
философские традиции гармонично сочетаются с постмодернистским
мировоззрением, изображающим поиски человека свободы, смысла и счастья.
Через символизм, художественный стиль и глубокий философский анализ
отражены духовные поиски человечества в глобальном мире. В данной статье
анализируются художественные аспекты романа, его философская суть и место
в современной литературе.
Ключевые слова:
Исаджон Султан, роман "Озод", символизм,
постмодернизм, восточная философия, свобода, психология человека,
глобальный мир, литературное мастерство.
Annotation
: Isajon Sulton's novel "Ozod" is one of the most important works in
modern Uzbek literature. It harmonizes Eastern philosophical traditions with a
postmodern worldview, depicting the human quest for freedom, meaning, and
happiness. Through symbolism, artistic style, and deep philosophical analysis, the
novel reflects humanity's spiritual search in the global world. This article analyzes the
artistic aspects of the novel, its philosophical essence, and its place in contemporary
literature.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
178
Keywords:
Isajon Sulton, "Ozod" novel, symbolism, postmodernism, Eastern
philosophy, freedom, human psychology, global world, literary mastery.
Kirish
Zamonaviy adabiyotda falsafa va badiiy ifodaning uygʻunligi asarlarning
chuqurligini oshiradi. Isajon Sultonning "Ozod" romani ham shunday yuksak badiiy
qimmatga ega boʻlib, unda sharqona donishmandlik bilan postmodern dunyoqarash
birlashgan. Roman bosh qahramonining ruhiy kechinmalari, ozodlik izlashi va maʼno
izlab topish yoʻli orqali zamonaviy insonning mavjudlik muammolariga yorqin nur
tashlaydi. Bu asarni oʻrganish orqali biz nafaqat oʻzbek, balki global adabiyotdagi
falsafiy va badiiy tendensiyalarni tushunishimiz mumkin.
Tahlil va Muhokama
Isajon Sultonning
"Ozod"
romani oʻzbek adabiyotida yangi bosqichni
belgilovchi asar hisoblanadi. Unda insonning ruhiy izlanishlari, ozodlik izohi va
zamonaviy dunyoda maʼno izlashi kabi mavzular chuqur falsafiy va badiiy jihatlardan
oʻrganilgan. Romanning asosiy qadriyati shundaki, u nafaqat milliy anʼanalarni, balki
global adabiyotning eng yaxshi namunalari bilan hamohang boʻlishga intiladi.
Ramziylik: Insoniyatning Ozodlikka Intilishi
Romanning markaziy gʻoyasi – ozodlik. Lekin bu ozodlik nafaqat siyosiy yoki
ijtimoiy cheklovlardan xalos boʻlish emas, balki insonning oʻz nafsiga, tushkunlikka
va maʼnosizlikka qulashidan qutulishidir. Bosh qahramon Ozodning ismi ham oʻzida
chuqur ramziylikni saqlaydi – u nafaqat shaxs, balki butun insoniyatning ozodlikka
boʻlgan abadiy intilishining timsolidir.
Muallif roman davomida turli ramzlar orqali insoniyatning ichki kurashini
ifodalaydi.
Masalan,
"qorongʻu
tush"
motivi
qahramonning
ruhiy
tushkunligini,
"yorugʻlikka intilish"
esa uning maʼno izlab topish harakatini anglatadi.
Shahar tasviri – bu zamonaviy sivilizatsiyaning sovuq va begonalashgan dunyosi,
qishloq esa tabiat bilan uygʻunlikda yashash ramzi sifatida koʻrinadi.
Sharqona Falsafa va Postmodern Dunyoqarashning Uygʻunligi
Asarning eng qiziqarli jihatlaridan biri – sharqona donishmandlik anʼanalari
bilan postmodern adabiyot uslublarining uygʻunligi. Isajon Sulton Ibn Sino, Jaloliddin
Rumiy kabi mutafakkirlarning gʻoyalarini zamonaviy insonning psixologik
kechinmalari bilan birlashtirgan.
Postmodernizmning asosiy xususiyati – haqiqatning nisbiyligi va koʻp
qirraliligi.
"Ozod"
romani ham shu jihatdan qiziqarli – unda bitta voqea turli nuqtai
nazarlardan talqin qilinadi. Qahramonning xotiralari, orzu-parislari va real hayoti
oʻrtasida keskin chiziq yoʻq. Bu esa oʻquvchiga haqiqatning bir emas, balki koʻp
jihatlari borligini tushunishga yordam beradi.
Ijodkor Mahorati: Til va Uslubning Kuchi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
179
Isajon Sultonning badiiy mahorati romanda ayniqsa yaqqol namoyon boʻladi. U
lirik va falsafiy proza uslubidan foydalangan holda, oʻquvchini nafaqat voqealar
oqimiga, balki qahramonning ichki dunyosiga ham tortadi. Misol uchun:
"U tunlarni suhbatda oʻtkazardi – oʻzi bilan, oʻtmishi bilan, kelajagi bilan. Har
bir soʻz uning yuragiga mixdek sanchilar, lekin u jim qolar edi, chunki ogʻriqsiz davo
boʻlmasdi."
Bunday ifodalar romanning falsafiy chuqurligini oshiradi va oʻquvchini fikrga
choʻndiradi.
Zamonaviy Insonning Mavjudlik Inqirozi
Global dunyoda inson tobora koʻproq yolgʻizlik va maʼnosizlikni boshdan
kechirmoqda.
"Ozod"
romani aynan shu muammoni koʻtaradi – qahramon shaharning
gʻovur-gʻuvurida oʻzini yoʻqotgan, lekin ruhiy ozodlik izlaydigan odam sifatida
tasvirlanadi.
Muallif shuni taʼkidlaydiki, haqiqiy ozodlik – bu nafaqat tashqi erkinlik, balki
ichki qullikdan xalos boʻlishdir. Ozodning kurashi – bu har bir zamonaviy insonning
oʻziga
"Men kimman?"
,
"Nima uchun yashayman?"
degan savollarga javob topish
uchun olib boradigan kurashidir.
Romanning Zamonaviy Adabiyotdagi Oʻrni
"Ozod"
nafaqat oʻzbek, balki butun sharq adabiyoti uchun muhim asardir.
Chunki u anʼanaviy falsafiy gʻoyalarni zamonaviy adabiyotning yangicha uslublari
bilan uygʻunlashtirishga muvaffaq boʻlgan. Roman shuni koʻrsatadiki, insoniyatning
abadiy masalalari – ozodlik, maʼno, saodat – har bir davrda oʻzining yangicha talqinini
topadi.
Isajon Sultonning
"Ozod"
romani – bu nafaqat badiiy asar, balki falsafiy va
psixologik tadqiqot hamdir. Unda inson ruhiyatining eng nozik tomonlari, ozodlik
izlashi va zamonaviy dunyoga moslashish kurashi aks ettirilgan. Romanning
ramziyligi, chuqur falsafiy mazmuni va badiiy mahorati uni nafaqat milliy, balki
xalqaro miqyosda ham ahamiyatli qiladi.
"Ozod"
– bu insoniyatning abadiy
qidiruvining badiiy ifodasidir.
Xulosa
Isajon Sultonning "Ozod" romani zamonaviy oʻzbek adabiyotining yorqin
namunasidir. Unda sharqona falsafiy anʼanalar bilan postmodern adabiyot uslublari
uygʻunlashgan, inson ruhiyati va ozodlik izlashi chuqur badiiy ifoda topgan. Asarning
ramziyligi, falsafiy chuqurligi va badiiy mahorati uni nafaqat milliy, balki xalqaro
miqyosda ham ahamiyatli qiladi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1.
Sulton, Isajon.
Ozod
. Toshkent: Sharq nashriyoti, 2018.
2.
Karimov, N.
Zamonaviy oʻzbek romani: anʼana va innovatsiya
. Toshkent:
Akademnashr, 2020.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
180
3.
Yusupova, M.
Postmodernizm va sharq adabiyoti
. Samarqand: Ilm nashriyoti,
2019.
4.
Ahmedova, L.
Falsafa va adabiyot: oʻzaro taʼsir
. Buxoro: Buxoro nashriyoti,
2017.
5.
Rahimov, T.
Ramziylik va badiiy tafakkur
. Toshkent: Adabiyot uchqunlari,
2021.
6.
Saidov, J.
Ibn Sino va zamonaviy inson
. Qarshi: Nasaf nashriyoti, 2016.
7.
Nurmatov, K.
Postmodern adabiyotda identifikatsiya muammolari
. Andijon:
Sharq yulduzi, 2020.
8.
Qodirova, S.
Adabiyotshunoslik metodologiyasi
. Toshkent: Oʻqituvchi, 2018.
9.
Jabborov, A.
Global dunyoda milliy adabiyot
. Namangan: Namangan
nashriyoti, 2019.
10.
Mirzaeva, D.
Badiiy matn tahlili
. Toshkent: Fan, 2022.
