Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
98
SURUNKALI OSHQOZON YARASIDA JARROHLIK ARALASHUVINING
BUGUNGI KUNDA DOLZARB MUAMMOLARI
Xalimov Aziz Olim o’g’li
Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti. Buxoro, O‘zbekiston. e-
mail: xalimov.aziz@bsmi.uz
Annotatsiya.
Mazkur ilmiy maqola, surunkali oshqozon yarasi bilan bog‘liq
joriy jarrohlik aralashuvlarining dolzarb muammolarini o‘rganishga bag‘ishlangan.
Oshqozon yarasi – bu oshqozon shilliq qavatida paydo bo‘lgan yaralar bo‘lib, ular o‘z
vaqtida davolashni talab qiladi, chunki davolanmagan yoki noto‘g‘ri davolangan
holatlarda jiddiy asoratlar yuzaga kelishi mumkin. Ushbu maqolada, oshqozon yarasi
bo‘lgan bemorlarda jarrohlik aralashuvlarini amalga oshirishda uchraydigan asosiy
qiyinchiliklar, jarrohlik usullarining samaradorligi, amaliyotdagi innovatsiyalar va
muayyan muammolar haqida batafsil ma'lumot beriladi. Bunda, zamonaviy tibbiyotda
eng keng qo‘llanilayotgan jarrohlik usullarining tahlili hamda shifokorlarning malakasi
va bemorlarning individual xususiyatlari inobatga olinadi. Maqola, shuningdek,
oshqozon yarasi bilan bog‘liq asoratlarni oldini olish va ularni davolashda
muvaffaqiyatli yondashuvlarni izlashda dolzarb muammolarni va istiqboldagi
rivojlanish yo‘llarini ko‘rsatadi. Maqola, ushbu soha mutaxassislari va talabalariga
surunkali oshqozon yarasi va uning jarrohlik davolash usullariga oid so‘nggi ilmiy
ma'lumotlarni taqdim etishni maqsad qiladi.
Kalit so’zlar
Surunkali oshqozon yarasi, gastrointestinal jarrohlik, Helicobacter
pylori, jarrohlik, endoskopiya, farmakoterapiya
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ХИРУРГИЧЕСКОГО ВМЕШАТЕЛЬСТВА
ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ ЯЗВЕ ЖЕЛУДКА НА СЕГОДНЯШНИЙ ДЕНЬ
Халимов Азиз Олим ўғли
Бухарский государственный медицинский институт имени Абу Али ибн Сино.
Бухара, Узбекистан. e-mail: xalimov.aziz@bsmi.uz
Аннотация.
Данная научная статья посвящена изучению актуальных
проблем современных хирургических вмешательств, связанных с хронической
язвой желудка. Язвы желудка — это язвы слизистой оболочки желудка, которые
требуют своевременного лечения, так как в случаях нелечения или
неправильного лечения могут возникнуть серьёзные осложнения. В данной
статье подробно рассматриваются основные трудности, возникающие при
выполнении хирургических вмешательств у пациентов с язвой желудка,
эффективность хирургических методов, инновации в практике и конкретные
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
99
проблемы. При этом учитывается анализ наиболее широко используемых в
современной медицине хирургических методов, а также квалификация врачей и
индивидуальные особенности пациентов. В статье также показаны актуальные
проблемы и пути дальнейшего развития в поиске успешных подходов к
профилактике и лечению осложнений, связанных с язвой желудка. Статья
направлена на предоставление специалистам и студентам в этой области
новейшей научной информации о хронической язве желудка и методах ее
хирургического лечения.
Ключевые слова:
Хроническая язва желудка, гастроинтестинальная
хирургия, Helicobacter pylori, хирургия, эндоскопия, фармакотерапия
CURRENT PROBLEMS OF SURGICAL INTERVENTION IN
CHRONIC GASTRIC ULCER
Xalimov Aziz Olim o‘g‘li
Bukhara State Medical Institute named after Abu Ali ibn Sino. Bukhara, Uzbekistan.
e-mail: xalimov.aziz@bsmi.uz
Annotation.
This scientific article is devoted to the study of current problems of
surgical interventions associated with chronic peptic ulcer. A stomach ulcer is an ulcer
in the gastric mucosa that requires timely treatment, as serious complications can occur
in cases of untreated or improper treatment. This article provides detailed information
on the main difficulties encountered in performing surgical interventions in patients
with gastric ulcers, the effectiveness of surgical methods, innovations in practice, and
specific problems. In this case, the analysis of the most widely used surgical methods
in modern medicine, as well as the qualifications of doctors and the individual
characteristics of patients, are taken into account. The article also highlights current
problems and future development pathways in the search for successful approaches to
the prevention and treatment of complications associated with peptic ulcer disease. The
article aims to provide specialists and students in this field with the latest scientific
information on chronic stomach ulcers and their surgical treatment methods.
Keywords:
Chronic gastric ulcer, gastrointestinal surgery, Helicobacter pylori,
surgery, endoscopy, pharmacotherapy
Surunkali oshqozon yara kasalligi (SOY) butun dunyo bo'ylab keng tarqalgan va
sog'liqni saqlash tizimlariga katta yuk bo'ladigan jiddiy muammolardan biridir. Ushbu
kasallik oshqozonning shilliq qavatida yaralar hosil bo'lishi bilan xarakterlanadi. Yara
jarayoni oshqozonning ichki qatlamida sodir bo'lib, ularning vaqt o‘tishi bilan
asoratlarga, masalan, qon ketishiga, perforatsiya (oshqozon devorining teshilishi) va
oshqozon yiringlashiga olib kelishi mumkin. SOY ning yuzaga kelishi turli omillarga
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
100
bog'liq bo'lib, ularga bakterial infeksiya (asosan Helicobacter pylori), ortiqcha
nonushta qilish, spirtli ichimliklar iste'moli, stress va boshqa genetik yoki atrof-muhit
omillari kiradi.
Surunkali oshqozon yara kasalligi, nafaqat bemorning hayot sifatini pasaytiradi,
balki sog'liqni saqlash tizimlariga ham katta yuk soladi. Ushbu kasallik bilan bog‘liq
bo‘lgan davolash xarajatlari, davolanishning davomiyligi va asoratlarning oldini
olishga qaratilgan tadbirlar ko‘plab mamlakatlarda iqtisodiy va ijtimoiy muammolarga
olib keladi. SOY ni davolashda zamonaviy tibbiyotda bir nechta yondoshuvlar
qo'llaniladi. Dori-darmonlar bilan davolash, eng avvalo, Helicobacter pylori
infeksiyasini yo'qotishga qaratilgan antibiotiklar va oshqozon kislotalarini
pasaytiruvchi vositalar yordamida amalga oshiriladi. Biroq, bular bilan birga, jarrohlik
aralashuvlari ba'zan zarur bo'lishi mumkin, ayniqsa kasallikning asoratlanishi yoki
dori-darmonlarga qarshilik ko'rsatish holatlarida. Jarrohlik usullari, ayniqsa,
oshqozonning perforatsiyasi yoki qon ketishi kabi holatlarda qo'llaniladi. Ularning
maqsadi shikastlangan qismni tiklash, infeksiyani olib tashlash yoki olingan asoratlarni
bartaraf etishdir.
Biroq, jarrohlik usullariga murojaat qilishda ba'zi dolzarb muammolar mavjud.
Eng asosiysi, bunday aralashuvlar bemorning umumiy holatini yomonlashtirishi yoki
qo‘shimcha asoratlar keltirib chiqarishi mumkin. Masalan, oshqozonning qisman yoki
to‘liq chiqarilishi (gastrektomiya) operatsiyalari, bemorda qayta tiklash jarayonini
qiyinlashtirishi va uzoq muddatli asoratlar, masalan, hazm qilish tizimining o‘zgarishi,
vitamin va minerallarni so‘rishning buzilishi kabi holatlarga olib kelishi mumkin.
Shuningdek, jarrohlik usullari qimmatbaho va murakkab operatsiyalar bo‘lib, sog‘liqni
saqlash tizimlariga katta moliyaviy yuk soladi. Yaralarning engillashtirilishi va
jarrohliksiz davolash usullarining takomillashishi bunday kasalliklarni boshqarishda
samarali yechimlar taqdim etishi mumkin. Keyingi yillarda SOY ning davolashda dori-
darmonlar bilan birga, nonirritant terapiya, stressni boshqarish va hayot tarzini
o‘zgartirish kabi yondoshuvlar jadal rivojlanmoqda. Bu esa, bemorlarga jarrohlik
aralashuvlari zaruriyatini kamaytirishga yordam beradi.
Shu bilan birga, jarrohlik usullari jiddiy asoratlar yoki murakkab holatlarda zarur
bo'lib qoladi. Shuning uchun, har bir holatni individual tarzda baholash va bemorning
umumiy holatini hisobga olish zarur. SOY ning kompleks davolashida interdisipliner
yondoshuv va zamonaviy tibbiy texnologiyalarni qo‘llash muhim ahamiyatga ega.
Surunkali oshqozon yarasi asosan oshqozon shilliq qavati va duodenumning ichki
qatlamlarining zararlanishi natijasida yuzaga keladi. Kasallikning rivojlanishiga bir
qator omillar ta'sir ko'rsatadi, jumladan:
Helicobacter pylori bakteriyasi infektsiyasi
Nonsteroid yallig'lanishga qarshi dorilar (NSAIDlar)
Alkohollik ichimliklar va noto'g'ri ovqatlanish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
101
Genetik omillar
Bu omillar oshqozonning himoya mexanizmlarini buzib, oshqozon shilliq
qavatining yallig'lanishiga va yaralar paydo bo'lishiga olib keladi.
Surunkali oshqozon yarasi uchun jarrohlik aralashuvlaridan foydalanish zarurati
kasallikning rivojlanishiga qarab farqlanadi. Jarrohlik aralashuvlar quyidagi holatlarda
ko'rsatiladi:
1.
Qon ketish: Agar oshqozon yarasi jiddiy qon ketishga olib kelsa, jarrohlik
aralashuvi zarur bo'lishi mumkin.
2.
Perforatsiya: Yara oshqozon devorini yoriq qiladi va ichki organlarga
zarar etkazadi.
3.
Tuzilishi buzilishlari: Yara tuzilishida muammo bo'lsa, masalan, gastrit
yoki duodenit kabi asoratlar paydo bo'lsa.
Oshqozon yarasini jarrohlik usullar bilan davolashda, ko'pincha quyidagi usullar
qo'llaniladi:
Vagotomiya: Oshqozon kislotasini ishlab chiqarishni kamaytirish uchun
vagus nervining bir qismiga zarar etkaziladi.
Gastrektomiya: Oshqozonning bir qismini olib tashlash yoki uning
yallig'lanishdan tozalash.
Endoskopik jarrohlik: Endoskop yordamida oshqozon yarasini davolash
uchun kam invaziv usul.
Jarrohlik Aralashuvlarning Takrorlanish xavfi: Ba'zi bemorlarda jarrohlik
amaliyotidan keyin oshqozon yarasining qayta rivojlanishi mumkin. Bu holat,
bemorning ovqatlanish tartibi, sog'liq holati va o'ziga xos genetik xususiyatlari bilan
bog'liq bo'lishi mumkin.
Komplikatsiyalar va Asoratlar: Jarrohlik amaliyotidan keyin infektsiyalar, ichki
qon ketishlari va oshqozon shilliq qavatining qayta tiklanishi bilan bog'liq asoratlar
yuzaga kelishi mumkin.
Yangi Texnologiyalar va Metodologiyalar: So'nggi yillarda robotik jarrohlik va
lazerli texnologiyalar kabi yangi jarrohlik usullari ommalashgan. Bu usullar bemorning
tiklanish jarayonini tezlashtirishi mumkin, ammo ular hali ham keng qo'llanilmaydi va
ba'zi bemorlar uchun noqulayliklar tug'dirishi mumkin.
Jarrohlikdan Keyingi Reabilitatsiya: Jarrohlik amaliyotidan keyin bemorning
to'liq tiklanishi uchun reabilitatsiya jarayoni muhimdir. Ammo, ba'zi bemorlar uchun
tiklanish jarayoni qiyin bo'lishi mumkin va ular qo'shimcha tibbiy yordamni talab
qilishadi.
Surunkali oshqozon yarasi bo'lgan bemorlarda jarrohlik aralashuvlarining o'rni
beqiyosdir, chunki ularning yallig'lanish jarayonlari va asoratlari jiddiy tibbiy
muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Biroq, jarrohlik amaliyotlarining
samaradorligi va xavfsizligini ta'minlashda bir qancha murakkab muammolar mavjud.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
102
Ushbu muammolarni hal qilishda yangi texnologiyalar va ilg'or metodologiyalar
muhim ahamiyat kasb etadi.
Bugungi kunda jarrohlik amaliyotlarining samaradorligi faqatgina operatsion
texnikaning mukammalligi bilan bog'liq emas, balki bemorning individual ehtiyojlari,
umumiy sog'liq holati va ilgari mavjud bo'lgan kasalliklar kabi faktorlar bilan ham
chambarchas bog'liqdir. Shu bois, jarrohlik amaliyotlari individual yondashuvni talab
etadi. Yangi texnologiyalar, jumladan robototexnika, lazerli jarrohlik va minimal
invaziv jarrohlik usullari jarrohlik jarayonlarini ancha xavfsiz va samarali qilmoqda.
Shuningdek, ilg'or diagnostik vositalar yordamida operatsiya oldidan to'liq tahlil qilish
imkoniyati oshdi, bu esa jarrohga aniqroq va samarali davolash rejasini ishlab
chiqishga yordam beradi. Shu bilan birga, postoperatsion davrda bemorlarni
monitoring qilish va ularning qayta tiklanish jarayonini nazorat qilishda yangi
metodologiyalar muhim rol o'ynaydi. Bularning barchasi bemorlar uchun xavfsiz va
samarali davolash usullarini ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etishda muhim
ahamiyatga ega. Kelajakda, klinik tadqiqotlar va yangi ilmiy izlanishlar yordamida
jarrohlik amaliyotlarini yanada yaxshilash va oshqozon yarasi bilan bog'liq asoratlarni
kamaytirishga yordam beruvchi samarali usullarni ishlab chiqish kutilmoqda. Bu esa,
o'z navbatida, bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashga xizmat qiladi.
Adabiyotlar:
1.
Алибегов Р.А., Касумьян С.А. Диагностика хронической дуоденальной
непроходимости. Хирургия 1998; 4: 17-19.
2.
Благитко Е.М. Хроническая дуоденальная непроходимость и способы ее
коррекции. Новосибирск 1993; 224.
3.
Вильгельм
Н.П.
Хирургическое
лечение
хронической
язвы
двенадцатиперстной кишки, сочетанной с хроническим нарушением
дуоденальной проходимости: Автореф. дис. … канд. мед. наук. Барнаул 1993.
4.
Витебский Я.Д. Хронические нарушения дуоденальной проходимости и
язвенная болезнь желудка и двенадцатиперстной кишки. Челябинск: Южно-
Уральское книжное изд-во 1976; 190.
5.
Витебский Я.Д. Клапанные анастомозы в хирургии пищеварительного
тракта. М: Медицина 1988; 112.
6.
Горбашко А.И., Михайлов А.П., Симанькова А.Н. и др. Показания к
применению и технические особенности резекции желудка по способу Ру.
Вестн хир 1992; 4: 7-15.
7.
Джумабаев Х.Д. Диагностика и выбор метода хирургического лечения
хронической дуоденальной непроходимости при сочетании с язвенной
болезнью двенадцатиперстной кишки: Автореф. дис. … д-ра мед. наук.
Иркутск 1997.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
103
8.
Ермолов А.С., Уткин В.В. Хирургия язвенной болезни желудка и
двенадцатиперстной кишки. Рига: Зинатне 1983; 212.
9.
Жерлов Г.К., Баранов А.И., Гибадулин Н.В. Пилорусмоделирующие и
пилоруссохраняющие резекции желудка. М: МЗ ПРЕСС 2000; 144.
10.
Лубянский В.Г., Петухова Э.Ю. Применение органосохраняющих операций
в лечении хронической язвы двенадцатиперстной кишки, сочетанной с
хроническим нарушением дуоденальной проходимости. Диагностика и
комплексное лечение заболеваний двенадцатиперстной кишки и смежных
органов: Тезисы докладов и работы участников Региональной научно-
практической конференции хирургов, 19-20 сент. 1991 г. Барнаул 1991; 18-
20.
11.
Нестеренко Ю.А., Федоров В.А. и др. Дуоденогастральный рефлюкс при
патологии желудка и двенадцатиперстной кишки. Всесоюзный съезд
гастроэнтерологов, 3-й. М-Л 1984; 2: 77-78.
12.
Саенко В.Ф., Маркулан Л.Ю., Тутченко Н.И. и др. Диагностика хронической
дуоденальной непроходимости. Клин хир 1984; 2: 26-30.
13.
Чернышев В.Н., Белоконев В.И., Александров И.К. Введение в хирургию
гастродуоденальных язв. Самара 1993; 216.
