Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
91
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING DAVLAT SUVERENITETI,
DEMOKRATIK VA QONUN USTUVORLIGI TAMOYILLARI.
Jabborov Jahongir Anvar o'g'li
Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti
Xalqaro huquq fakulteti
e-mail: jahongirjabborov75@gmail.com,
+99894-674-34-52
Annotatsiya
: Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasining davlat
suvereniteti, demokratik tamoyillar va qonun ustuvorligi masalalari tahlil qilinadi.
Mustaqillikdan keyingi davrda mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar,
konstitutsiyaviy asoslar, shuningdek, jamiyatning demokratlashtirilishi va huquqiy
davlat qurilishidagi yutuqlar koʻrib chiqiladi. Maqolada Oʻzbekistonning zamonaviy
siyosiy tizimi, fuqarolik jamiyati institutlari va xalqaro hamjamiyatdagi oʻrni haqida
soʻz yuritiladi.
Kalit soʻzlar
: Oʻzbekiston, davlat suvereniteti, demokratiya, qonun ustuvorligi,
Konstitutsiya, fuqarolik jamiyati, siyosiy islohotlar, huquqiy davlat, inson huquqlari,
mustaqillik.
Аннотация:
В данной статье анализируются вопросы государственного
суверенитета Республики Узбекистан, демократические принципы и
верховенство закона. Рассматриваются реформы, осуществляемые в стране
после обретения независимости, конституционные основы, а также достижения
в деле демократизации общества и построения правового государства. В статье
также освещаются современная политическая система Узбекистана, институты
гражданского общества и его место в международном сообществе.
Ключевые слова:
Узбекистан, государственный суверенитет, демократия,
верховенство закона, Конституция, гражданское общество, политические
реформы, правовое государство, права человека, независимость.
Annotation:
This article analyzes the issues of state sovereignty, democratic
principles, and the rule of law in the Republic of Uzbekistan. It examines the reforms
carried out in the country since independence, the constitutional foundations, as well
as the achievements in democratizing society and building a rule-of-law state. The
article also discusses Uzbekistan’s modern political system, civil society institutions,
and its role in the international community.
Keywords:
Uzbekistan, state sovereignty, democracy, rule of law, Constitution,
civil society, political reforms, rule-of-law state, human rights, independence.
Kirish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
92
Oʻzbekiston Respublikasi 1991-yil 1-sentyabrda mustaqilligini eʼlon qilganidan
buyon davlat suverenitetini mustahkamlash, demokratik jamiyat qurish va qonun
ustuvorligini taʼminlash yoʻlida muhim islohotlarni amalga oshirmoqda.
Mustaqillikning dastlabki yillarida mamlakat iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy sohalarda
chuqur oʻzgarishlarga duch keldi. Bugungi kunda Oʻzbekiston oʻzining milliy
qadriyatlarini saqlab, zamonaviy dunyo talablariga mos keladigan demokratik davlat
sifatida rivojlanmoqda.
Bu maqolada Oʻzbekistonning davlat suvereniteti, demokratiya va qonun
ustuvorligi tamoyillari qanday shakllanganligi, ularning amaliyotda qoʻllanilishi va
kelajakdagi istiqbollari muhokama qilinadi.
Tahlil va Muhokama
Davlat suvereniteti: mustaqillikning mohiyati va Oʻzbekiston tajribasi
Oʻzbekiston Respublikasining davlat suvereniteti tamoyili 1991-yil
mustaqillikka erishish bilan amalga oshirila boshlangan uzluksiz jarayon hisoblanadi.
Suverenitet nafaqat rasmiy mustaqillikni, balki mamlakatning ichki va tashqi siyosatini
mustaqil belgilash qobiliyatini anglatadi. Oʻzbekiston Konstitutsiyasining 1-
moddasida respublika "suveren demokratik davlat" sifatida belgilangan boʻlib, bu
prinsip hozirgi kungacha davlat siyosatining asosiy yoʻnalishini belgilab kelmoqda.
Mustaqillikning dastlabki yillarida mamlakatimiz oʻzining siyosiy tizimini qayta
qurish, bozorga yoʻnaltirilgan iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish va xalqaro
maydonda oʻz oʻrnini topish uchun katta saʼy-harakatlarni amalga oshirdi. Xususan,
1992-yilda qabul qilingan "Davlat mustaqilligi toʻgʻrisida"gi Konstitutsiyaviy qonun
Oʻzbekiston suverenitetining huquqiy asoslarini mustahkamladi.
Xalqaro miqyosda Oʻzbekiston Birlashgan Millatlar Tashkiloti (1992), Yevropa
Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti (1992), Islom Hamdoʻstligi Tashkiloti (1996) kabi
nufuzli xalqaro tashkilotlarga aʼzo boʻlish orqali oʻz suverenitetini xalqaro miqyosda
tan oldirdi. Shuningdek, MDH doirasida hamkorlikni muvozanatli olib borish siyosati
Oʻzbekistonning mustaqil tashqi siyosatini namoyon etdi.
Demokratik islohotlar: nazariyadan amaliyotga
Demokratiya tushunchasi Oʻzbekiston konstitutsiyaviy tizimida asosiy oʻrin
tutadi. 1992-yilda qabul qilingan Konstitutsiyaning 7-moddasida "Oʻzbekiston -
demokratik davlat" degan tamoyil qatʼiy belgilangan. Biroq, demokratik
jarayonlarning amaliy tatbiqi turlicha bosqichlardan oʻtdi.
Mustaqillikning birinchi oʻn yilligida "oʻz yoʻlimiz" konsepsiyasi doirasida asta-
sekin islohotlar olib borildi. 2000-yillarda esa fuqarolik jamiyati institutlarini
rivojlantirish, nodavlat notijorat tashkilotlarini qoʻllab-quvvatlash, ommaviy axborot
vositalarining erkinligini kengaytirish kabi choralar koʻrila boshlandi.
2016-yildan keyingi davrda demokratik islohotlar yangi bosqichga koʻtarildi.
Xususan:
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
93
Saylov qonunchiligini takomillashtirish
Siyosiy partiyalar faoliyatini ragʻbatlantirish
Mahalliy oʻzini-oʻzi boshqarish organlarining vakolatlarini kengaytirish
Fuqarolarning davlat boshqaruviga jalb etilishini oshirish
Qonun ustuvorligi tamoyili: huquqiy davlat qurilishi
Qonun ustuvorligi prinsipi Oʻzbekiston huquqiy tizimining asosini tashkil etadi.
Bu tamoyil Konstitutsiyaning 15-moddasida "Oʻzbekistonda qonun ustuvorligi
tamoyili amal qiladi" deb belgilangan. Ammo bu prinsipning amaliy hayotda toʻliq aks
etishi uchun uzoq yillar davomida izchil islohotlar olib borildi.
Sud tizimini isloh qilish sohasidagi asosiy yutuqlar:
Sudlarning mustaqilligini taʼminlash
Sud protsesslarining ochiqligi va shaffofligini oshirish
Huquqiy yordam tizimini takomillashtirish
Xalqaro huquq normalarini milliy qonunchilikka moslashtirish
Korrupsiyaga qarshi kurash sohasida ham jiddiy islohotlar amalga oshirildi.
2017-yilda Anti-korrupsiya qonuni qabul qilinishi va 2020-yilda Anti-korrupsiya
agentligining tashkil etilishi bu boradagi muhim qadamlar hisoblanadi.
Fuqarolik jamiyati institutlarining rivojlanishi
Demokratik jamiyat qurilishida fuqarolik jamiyati institutlarining roli ahamiyatli
oʻrin tutadi. Oʻzbekistonda soʻnggi yillarda NNTlar, ijtimoiy harakatlar, professional
uyushmalar faolligi sezilarli darajada oshdi.
Ommaviy axborot vositalari erkinligi sohasidagi oʻzgarishlar:
Matbuot erkinligini kafolatlash
Onlayn media platformalarining rivojlanishi
Jurnalistlarning huquqiy himoyasini mustahkamlash
Xalqaro hamjamiyat bilan integratsiya
Oʻzbekiston suverenitetini saqlab qolgan holda xalqaro hamkorlikni
rivojlantirish yoʻlida izchil siyosat olib bormoqda. Markaziy Osiyoda mintaqaviy
hamkorlikni mustahkamlash, Xitoyning "Birin va yoʻl" tashabbusi doirasida
hamkorlik, Yevropa Ittifoqi bilan munosabatlarni yaxshilash bu yoʻldagi muhim
qadamlar hisoblanadi.
Kelajakdagi islohotlar yoʻnalishlari
Oʻzbekiston demokratik va huquqiy davlat sifatida rivojlanishini davom ettirish
uchun quyidagi yoʻnalishlarda islohotlar olib borilmoqda:
Sud islohotlarini chuqurlashtirish
Siyosiy raqobatni ragʻbatlantirish
Fuqarolik jamiyati institutlarini mustahkamlash
Xalqaro huquq normalariga toʻliq moslashish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
94
Davlat suvereniteti, demokratiya va qonun ustuvorligi tamoyillari oʻrtasida
muvozanatni saqlab, Oʻzbekiston oʻzining milliy qadriyatlariga asoslangan zamonaviy
davlat modelini shakllantirmoqda. Bu jarayon izchillik, tizimlilik va jamiyatning
barcha qatlamlarining faol ishtirokini talab etadi.
Xulosa
Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillik yillarida davlat suverenitetini
mustahkamlash, demokratik jamiyat qurish va qonun ustuvorligini taʼminlash yoʻlida
muhim yutuqlarga erishdi. Biroq, bu yoʻlda hali ham koʻp ishlar qilinishi kerak.
Fuqarolik jamiyatining rivoji, huquqiy tizimning takomillashuvi va xalqaro
hamkorlikning kengayishi kelajakdagi rivojlanishning asosiy yoʻnalishlaridir.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (2023-yilgi tahrir).
2.
Karimov I.A. "Oʻzbekiston XXI asr boʻsagʻasida". – Toshkent: Oʻzbekiston, 1999.
3.
Mirziyoyev Sh.M. "Oʻzbekistonning yangi rivojlanish strategiyasi". – Toshkent:
Oʻzbekiston, 2021.
4.
Toʻxtayev A. "Demokratik islohotlar va fuqarolik jamiyati". – Toshkent: Adolat,
2018.
5.
Qodirov Z. "Huquqiy davlat qurilishi: nazariya va amaliyot". – Toshkent: Fan,
2020.
6.
Yusupov M. "Oʻzbekiston siyosiy tizimida suverenitet masalalari". – Toshkent:
Sharq, 2017.
7.
Abdurahmonov S. "Qonun ustuvorligi va inson huquqlari". – Toshkent:
Maʼnaviyat, 2019.
8.
Toshmatov R. "Demokratik oʻzgarishlar va jamiyat taraqqiyoti". – Toshkent:
Akademnashr, 2022.
9.
Xolbekov N. "Oʻzbekistonda sud islohotlari". – Toshkent: Huquq, 2021.
10.
Saidov A. "Xalqaro huquq va milliy suverenitet". – Toshkent: OʻzMU, 2020.
