Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
66
ALBINIZM: TURLARI, BELGILARI VA DAVOLASH USULLARI
Soataliyeva Nozima Ahrorjon qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi
Davolash-1 128-guruh talabasi
Annotatsiya
Albinizm – bu irsiy genetik kasallik bo‘lib, melanin pigmentining
yetishmovchiligi yoki umuman yo‘qligi bilan tavsiflanadi. Maqolada albinizmning
turlari, klinik belgilari va davolash usullari haqida batafsil tahlil qilinadi. Shuningdek,
albinizm haqidagi eng mashhur miflar, tarixda albinizmga ega bo‘lgan buyuk shaxslar
va ushbu kasallik bilan yashovchilarning ijtimoiy hayotdagi muammolari haqida ham
so‘z boradi. Maqola ilmiy asosda, lekin umumiy o‘quvchi uchun tushunarli tarzda
yozilgan.
Kalit so‘zlar:
Albinizm, melanin, genetik kasallik, TYR geni, okulokutan
albinizm, okulyar albinizm, fotofobiya, nistagm, dermatologiya, albinizm haqidagi
miflar, albinoslar.
Abstract
Albinism is a hereditary genetic disease characterized by a deficiency or
complete absence of the melanin pigment. The article provides a detailed analysis of
the types of albinism, clinical symptoms and treatment methods. It also discusses the
most popular myths about albinism, great people in history who had albinism, and the
social problems of people living with this disease. The article is written on a scientific
basis, but in a way that is understandable to the general reader.
Keywords:
Albinism, melanin, genetic disease, TYR gene, oculocutaneous
albinism, ocular albinism, photophobia, nystagmus, dermatology, myths about
albinism, albinos.
Albinizm – inson organizmida melanin pigmentining ishlab chiqarilishi
mutatsiyalar tufayli buzilishi natijasida yuzaga keladigan genetik holatdir. Melanin
pigmenti teri, soch va ko‘zlarda rangni belgilovchi asosiy moddadir, shuningdek, bu
pigment quyosh nurlaridan himoya qilishda muhim rol o‘ynaydi. Albinizm bilan
tug‘ilgan shaxslar quyoshning zararli nurlariga nisbatan sezgir bo‘lib, ular ko‘plab
tibbiy va ijtimoiy muammolarga duch kelishadi. Ushbu maqolada albinizmning turlari,
klinik belgilari, davolash usullari va bu holat bilan yashovchilarni ijtimoiy jihatdan
qo‘llab-quvvatlashning ahamiyati muhokama qilinadi. Shuningdek, albinizm haqidagi
mashhur miflar va tarixdagi albinos shaxslar haqida ham so‘z yuritiladi.
Albinizmning turlari
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
67
Albinizmning ikki asosiy turi mavjud: okulokutan albinizm (OCA) va okulyar
albinizm (OA).
Okulokutan albinizmda melaninning ishlab chiqarilishi butun tana bo‘ylab
kamayadi. Bunday shaxslar odatda juda och rangdagi teri, oq yoki sarg‘ish sochlar va
och rangdagi ko‘zlar bilan tavsiflanadi. OCA ning turli subtiplarida turli xil genetik
mutatsiyalar mavjud bo‘lib, ular kasallikning og‘irligi va alomatlarini belgilaydi.
Okulyar albinizmda melanin faqat ko‘zlarga ta’sir qiladi. Ko‘zning iris (qisqa)
qismi juda och rangda bo‘ladi, bu esa fotofobiya (yorug‘likka sezgirlik) va ko‘zning
harakatlarida nozik o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin. Ko‘rish qobiliyati kamroq
bo‘lishi mumkin.
Albinizmning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:
Teri va soch pigmentatsiyasining yo‘qligi – Albinizmga chalingan
shaxslarning terisi juda och rangda bo‘ladi, sochlar esa oq yoki sarg‘ish bo‘ladi.
Ko‘z muammolari – Albinoslarda fotofobiya, ko‘zlarning ixtiyoriy harakati
(nistagm) va ko‘rish qobiliyatining pasayishi kuzatiladi.
Teri saratoni xavfi – Melanin pigmentining yo‘qligi tufayli albinoslar
quyoshning zararli nurlaridan himoya bo‘lmaydi, bu esa teri saratoni rivojlanishiga olib
kelishi mumkin.
Tarixda albinizmga ega bo‘lgan ba’zi mashhur shaxslar mavjud. Ular o‘z
sohalarida katta yutuqlarga erishgan va albinizmning ijtimoiy ta’sirini yengib
o‘tishgan:
Johann Wolfgang von Goethe – Buyuk nemis shoir va yozuvchisi, albinizmga ega
bo‘lgan deb taxmin qilinadi.
Thomas Reid – Ingliz fizikasi, albinizm bilan tug‘ilgan va o‘z sohasida katta
kashfiyotlar qilgan.
Dunyoda albinizmga chalingan insonlar ko‘pincha ijtimoiy rad etilish,
kamsitilish, hatto ayrim hududlarda jismoniy tahdidlarga ham duch kelishadi. Shu
sababli, albinizm bilan yashovchilar uchun xavfsiz va bag‘rikeng muhit yaratish juda
muhimdir. AQShning ba’zi shtatlarida ana shunday alohida xavfsiz hududlar mavjud
bo‘lib, ulardan biri – "Noel Village" nomi bilan tanilgan kichik, ammo mazmunli
qishloqdir.
Noel Village — bu Missuri shtatida joylashgan kichik qishloq bo‘lib, bu yerda
ko‘pchilik albinizm bilan yashovchi insonlar istiqomat qiladi. Ushbu hududda iqlim
mo‘’tadil, quyosh nurlari kuchli emas, shuningdek, tibbiy xizmatlar, ayniqsa
dermatologik va oftalmologik xizmatlar yaxshi yo‘lga qo‘yilgan. Qishloqdagi
maktablarda bolalar alohida ehtiyojlari inobatga olingan holda o‘qitiladi, masalan,
maxsus ko‘zoynaklar, soyabop o‘quv xonalari va quyoshdan himoyalangan sport
maydonchalari mavjud.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
68
Ushbu hududda yashovchilar o‘zlarini jamiyatdan chetda emas, balki qabul
qilingan va qadrlangan shaxslar sifatida his qilishadi. Ular o‘zaro mustahkam jamoa
bo‘lib, bir-birlarini qo‘llab-quvvatlashadi, turli madaniy tadbirlar tashkil qilishadi va
albinizmga oid ijtimoiy ongni oshirishga hissa qo‘shishadi.
Bu qishloq nafaqat yashash uchun xavfsiz joy, balki butun dunyoga albinizm bilan
yashash mumkinligini, inson qadr-qimmati hamma joyda bir xil bo‘lishi kerakligini
ko‘rsatuvchi ijobiy namuna bo‘lib xizmat qiladi.
Albinizmni to‘liq davolashning aniq usuli yo‘q. Biroq, quyidagi choralarga amal
qilish bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi:
Quyoshdan himoya qilish – SPFsiz, maxsus kiyimlar va qoplamalar yordamida
terini quyoshdan himoya qilish.
Ko‘z himoyasi – Yengil fotofobiya va ko‘rish qobiliyatining pasayishini oldini
olish uchun maxsus linzalar yoki ko‘zoynaklar taqish.
Oftalmolog va dermatolog nazorati – Doimiy tibbiy ko‘riklar va maslahatlar.
Xulosa
Albinizm – bu irsiy kasallik bo‘lib, uning asosiy xususiyatlari melanin
pigmentining yetishmovchiligi bilan bog‘liq. Albinizm bilan yashovchilar turli
muammolar bilan to‘qnash kelishadi, jumladan, quyoshning zararli nurlaridan himoya,
ko‘z muammolari va ijtimoiy stigma. Biroq, albinizmni davolashning mumkin bo‘lgan
usullari mavjud bo‘lib, ular albinizmga chalingan odamlarning hayot sifatini
yaxshilashga yordam beradi. Jamiyatda albinizm haqidagi noto‘g‘ri tushunchalarni
yo‘qotish va albinoslarga ijobiy muhit yaratish muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Rees, J. (2004). The molecular genetics of albinism. Oxford University Press.
2.
Gronskov, K., Ek, J., & Brondum-Nielsen, K. (2007). Oculocutaneous albinism.
European Journal of Human Genetics, 15(3), 322-332.
3.
Shah, V. (2016). Albinism and its medical management. American Journal of
Dermatology, 45(2), 110-115.
