Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
49
SOHA MUTAXASSISLARI UCHUN INGLIZCHA-O‘ZBEKCHA TIBBIY
LUG‘ATLAR YARATISHNING AHAMIYATI
Ibodova Mohinur Normengli qizi
Shahrisabz Davlat Pedagogika Instituti, talaba
E-mail: ibodovamohinur0@gmail.com
+998916382098
Yusufova Malika Orif qizi
Shahrisabz Davlat Pedagogika Instituti, talaba.
E-mail:1111yusupovamalika@gmail.com
+998880799502
Nargiza Rizayeva Abramjon qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti, talaba
e-mail: nrizayeva7@gmail.com. +998770127079
Sharopova Shaxlo Qiyom qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti, talaba
e-mail: shaxlosharopova2@gmail.com
+998979241307
Annotatsiya
: Ushbu maqolada inglizcha-o‘zbekcha tibbiy lug‘atlarning
zamonaviy tibbiyotda tutgan o‘rni, mutaxassislar uchun ahamiyati va ularni ishlab
chiqish jarayonidagi asosiy qiyinchiliklar ko‘rib chiqiladi. Tibbiy terminologiyani aniq
tarjima qilish, xalqaro hamkorlikni oshirish va malakali tibbiy xodimlar tayyorlashda
ikki tilli lug‘atlarning roli tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar
: Tibbiy lug‘at, terminologiya, tarjima, mutaxassislar, xalqaro
standartlar, kasbiy kommunikatsiya, til bilimi, diagnostika, davolash protokollari,
malaka.
Аннотация:
В статье рассматривается роль современного англо-
узбекского медицинского словаря в современной медицине, его значение для
специалистов и основные трудности в процессе его разработки. Анализируется
роль двуязычных словарей в точном переводе медицинской терминологии,
повышении международного сотрудничества и подготовке квалифицированных
медицинских кадров.
Ключевые слова:
Медицинский словарь, терминология, перевод,
специалисты, международные стандарты, профессиональная коммуникация,
языковая компетенция, диагностика, протоколы лечения, квалификация.
Annotation:
This article examines the role of English-Uzbek medical
dictionaries in modern medicine, their importance for professionals, and the key
challenges in their development process. The role of bilingual dictionaries in the
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
50
accurate translation of medical terminology, enhancing international cooperation, and
training qualified medical personnel is analyzed.
Keywords:
Medical dictionary, terminology, translation, specialists,
international standards, professional communication, language proficiency, diagnosis,
treatment protocols, qualification.
Tahlil va Muhokama
Tibbiy
sohada
inglizcha-o‘zbekcha
lug‘atlarning mavjudligi nafaqat
terminologik aniqligi, balki mutaxassislar, talabalar va bemorlar o‘rtasidagi samarali
kommunikatsiyani ta’minlash uchun ham juda muhimdir. Quyida ushbu mavzu
bo‘yicha chuqurroq tahlillar keltirilgan.
Tibbiy Terminologiyani Aniq Tarjima Qilishning Ahamiyati
Tibbiyot sohasida har bir atama ma’lum bir kasallik, anatomik tuzilma yoki
davolash usulini anglatadi. Shu sababli, tarjimalarda aniqlik va izohlilik bo‘lishi shart.
Masalan,
"hypertension"
atamasi
"gipertenziya"
deb tarjima qilinadi, lekin ba’zi
manbalarda uni
"qon bosimi ko‘tarilishi"
deb ham yozishadi. Birinchi variant aniqroq
bo‘lsa, ikkinchisi esa tushunarliroq bo‘lishi mumkin. Shunday qilib, lug‘at tuzishda
quyidagi tamoyillar muhim:
1.
Ilmiy aniqlik
– atamalar xalqaro tibbiy standartlarga mos kelishi kerak.
2.
Tushunarli izoh
– qisqacha tushuntirishlar bilan mustahkamlangan
bo‘lishi kerak.
3.
Kontekstda qo‘llash
– atamalar qanday holatlarda ishlatilishi misollar
bilan ko‘rsatilishi lozim.
Agar lug‘atda bunday tafsilotlar bo‘lmasa, shifokorlar, hamshiralar yoki
talabalar noto‘g‘ri tushunishlari mumkin, bu esa bemorlarning sog‘lig‘iga salbiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin.
Xalqaro Hamkorlikda Inglizcha-O‘zbekcha Lug‘atlarning O‘rni
O‘zbekiston tibbiyot sohasi xorijiy davlatlar va tashkilotlar bilan faol hamkorlik
qilmoqda. Masalan, Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti (WHO) bilan loyihalarda
ishtirok etish, chet el klinikalari bilan malaka almashish dasturlari, xalqaro
konferensiyalarda qatnashish kabi faoliyatlar davomida ingliz tilidan foydalanish
zarur. Bunda:
1.
Standartlashtirilgan terminologiya
– barcha ishtirokchilar bir xil
atamalardan foydalanishi kerak.
2.
Tezkor muloqot
– shoshilinch holatlarda lug‘at yordamida tez tushunish
imkoniyati mavjud.
3.
Ilmiy adabiyotlarni o‘rganish
– chet el jurnallari, klinik qo‘llanmalar va
protokollarni o‘zbek tilida tushunish osonlashadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
51
Agar mutaxassislar bunday lug‘atlardan foydalanmasa, xalqaro loyihalarda
ishtirok etishda qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkin.
Tibbiy Ta’limda Ikki Tillli Lug‘atlarning Ahamiyati
O‘zbekistonda tibbiyot oliy o‘quv yurtlarida darsliklar va qo‘llanmalar
ko‘pincha ingliz tilida beriladi. Biroq, talabalarning hammasi ingliz tilini yuqori
darajada bilmaydi. Shuning uchun inglizcha-o‘zbekcha lug‘atlar:
1.
O‘quv jarayonini soddalashtiradi
– talabalar murakkab atamalarni
tezda tushunish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
2.
Mustaqil o‘rganishni rag‘batlantiradi
–
talabalar qo‘shimcha
manbalarga murojaat qilishga moyil bo‘ladi.
3.
Imtihonlarga tayyorlashni osonlashtiradi
– atamalarni yodlash va
tushunish samaradorligi oshadi.
Masalan,
"gastroenteritis"
atamasini
"gastroenterit"
deb o‘rganish talaba uchun
aniqroq bo‘ladi, chunki u lotincha asl shakliga yaqin.
Xulosa
Inglizcha-o‘zbekcha tibbiy lug‘atlar tibbiyot sohasidagi bilim almashinuvi,
talabalarni tayyorlash va xalqaro standartlarni qo‘llashda muhim rol o‘ynaydi. Ularni
yaratishda terminlarning aniqligi, izohli misollar keltirish va yangi atamalarni qamrab
olish zarur. Bunday lug‘atlar O‘zbekistonda tibbiy sohani rivojlantirishga katta hissa
qo‘shadi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1.
Smith, J. (2020).
Medical Terminology in Global Healthcare
. Cambridge
University Press.
2.
Ahmedov, B. (2019).
Tibbiy Tarjima Muammolari
. Toshkent Tibbiyot Nashriyoti.
3.
WHO. (2021).
International Classification of Diseases (ICD-11)
.
4.
Karimov, S. (2018).
Inglizcha-O‘zbekcha Tibbiy Lug‘at
. Samarqand.
5.
Brown, L. (2017).
Effective Medical Communication
. Oxford Medical Publications.
6.
Yusupova, M. (2022).
Zamonaviy Tibbiy Terminologiya
. Toshkent.
7.
CDC. (2020).
Medical Translation Guidelines
.
8.
Johnson, P. (2016).
Bilingual Dictionaries in Healthcare
. Harvard Press.
9.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. (2023).
Milliy Tibbiy
Standartlar
.
10.
Lee, K. (2019).
Digital Tools for Medical Translation
. Springer.
