Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
121
KUTUBXONA – BOLALIK ORZULARINING UYI
Nozimaxon Xoshimova
Toshkent shahar Yashnobod tuman axborot-kutubxona markazi
Abonementlar va foydalanuvchilarga xizmat ko’rsatish xizmatining axborot-
kutubxona texnologiyalari bo’yicha mutaxassisi
“Kitob – bolalik qalbiga yo‘l topadigan sehrli kalitdir.”
Abdulla Oripov
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bolalik davridagi kitobxonlik madaniyati,
ayniqsa kutubxonalarning bola tarbiyasidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, ota-ona va
ustozlarning bolaga kitobni sevdirishdagi roli, zamonaviy kutubxonalar imkoniyatlari
va ularning tarbiyaviy ahamiyati haqida fikr yuritiladi. Maqola bolalarni orzular sari
yetaklaydigan kutubxona muhitining beqiyos ahamiyatini ko‘rsatib beradi.
Kalit so‘zlar:
kutubxona, bolalik, orzu, kitob, tarbiya, ota-ona, ustoz, bilim,
zamonaviy kutubxona, bolalar kitobxonligi, ma'naviyat, tasavvur, mustaqil fikrlash
Bolalik – inson hayotidagi eng nozik, eng beg‘ubor va eng quvonchli davrdir.
Bu davrda inson tafakkuri hali jadal rivojlanayotgan, tasavvuri cheksiz, orzulari esa
parvozli bo‘ladi. Bolalikda eshitilgan har bir ertak, ko‘rilgan har bir rasmli kitob,
o‘qilgan har bir sahifa bolaning dunyoqarashiga katta ta’sir o‘tkazadi. Aynan shu
jarayonda kitoblar va ularni jamlagan mo‘jizaviy joy – kutubxona eng muhim rolni
bajaradi. Kutubxona – bu oddiygina javonlar to‘plami emas, bu bolalik orzularining
uyi, ko‘ngil olamining kengayish nuqtasi, bilim sari yo‘l ochuvchi manba hisoblanadi.
Har bir bola o‘z hayotining muayyan bir bosqichida kitob bilan tanishadi. Lekin
bu tanishuv faqatgina uyda emas, balki jamiyatning muhim bo‘g‘ini – kutubxona orqali
yanada mazmunli va chuqur kechadi. Kutubxona – bu faqat o‘qish joyi emas, bu –
bolaga mehrli muhit yaratadigan, uni yangi bilimlar sari yetaklaydigan, mustaqil
fikrlashga undaydigan makondir. Bolaning kitobga muhabbati aynan kutubxona orqali
shakllanadi. Bu yerda bolaning har bir savoliga javob topiladi, har bir tushunmovchilik
izohlanadi. Bu esa bolani bilimga chanqoq, izlanishga moyil shaxs qilib tarbiyalaydi.
Bolaning ilk bor kutubxonaga kirib kelgani – bu uning dunyoni yangi nigoh bilan
ko‘rishining boshlanishidir. Rang-barang muqovali kitoblar, sokinlik va tinchlik hukm
surgan muhit, mehribon kutubxonachi – bularning barchasi bolaga iliqlik bag‘ishlaydi.
Bu yerda u ilk bor she'r yozishni orzu qiladi, qahramon bo‘lishni xohlaydi, tarixiy
sarguzashtlarni his etadi. Har bir kitob – bu yangi dunyo, yangi kashfiyot. Bolalar bu
orqali bilim oladilar, til boyliklarini oshiradilar, nutq madaniyatini shakllantiradilar.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
122
Aynan shunday muhitda orzular ulg‘ayadi, shakllanadi va hayot yo‘lining yo‘nalishini
belgilab beradi.
Zamonaviy bolalar kutubxonalari nafaqat axborot markazi, balki tarbiyaviy va
ma’naviy maskan hamdir. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi kutubxonalarni
faqat kitoblar emas, balki audio, video, elektron resurslar bilan boyitishga imkon
yaratdi. Bu esa bolalarning turli uslubda o‘rganishlariga, orzularini turli yo‘llar bilan
ifoda etishlariga sharoit yaratadi. Bunday sharoitda har bir bola o‘z orzusi sari
mustahkam qadamlab boradi. Interaktiv mashg‘ulotlar, ijodiy uchrashuvlar,
kitobxonlar tanlovlari bolalarning ichki dunyosini boyitadi, ularni jamiyatda o‘z
o‘rnini topishga ruhlantiradi.
Bola kitobni sevishni o‘rganishi uchun, avvalo, unga yaqin kattalar – ota-onalar
va ustozlar bu borada namuna bo‘lishi lozim. Ota-onaning kitobxonligi, kutubxonaga
bo‘lgan muhabbati bolaning kitobga bo‘lgan qiziqishini shakllantiradi. Ustozlarning
esa darsdan tashqari mashg‘ulotlarda kutubxona resurslaridan foydalanishi, u yerga
tashriflar uyushtirishi bolaning bilimga bo‘lgan munosabatini kuchaytiradi. Har bir
katta yoshdagining vazifasi – bolani kitobga oshno qilish, uning qalbida orzular
o‘sishiga yordam berishdir.
Har bir kasb egasi – u shifokor bo‘ladimi, muhandis yoki yozuvchimi – o‘z
orzusini bolaligida shakllantiradi. Bu orzular esa ko‘pincha kutubxonadagi kitoblarni
o‘qish orqali paydo bo‘ladi. Kitoblar orqali bola o‘zining kelajakdagi kasbi haqida
tasavvur hosil qiladi. U kashfiyotlar olamiga sho‘ng‘iydi, qahramonlar hayoti orqali
jasorat, sabr, sadoqat kabi tushunchalarni anglaydi. Shunday qilib, kutubxona bolani
nafaqat o‘qitadi, balki uni jamiyatda o‘z o‘rnini topishga, hayotda maqsad sari
intilishga ilhomlantiradi.
Kutubxona – bu bolalikda boshlangan orzular manzili. Har bir kitob javoni –
yangi imkoniyatlar, har bir sahifa esa yangi hayot darsi. Bolalar bu yerda nafaqat bilim
oladilar, balki orzu qilish, hayot haqida fikr yuritish, o‘zini topish san’atini ham
o‘rganadilar. Shuning uchun har bir maktab, mahalla, jamiyatda kutubxonalar faoliyati
kuchli bo‘lishi zarur.
Zero, kutubxona – bu kelajak poydevori, bolalik orzularining uyi, umidlar
ostonasi va ertangi kun yo‘lchisi bo‘lib qolaveradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Oripov, A. (2008). Tanlangan asarlar. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va
san’at nashriyoti.
2.
Rasulov, N. (2016). Kitob va bolalik olami. Toshkent: Yangi asr avlodi.
3.
Qodirova, Z. (2020). Kutubxonachilik asoslari. Toshkent: Ilm Ziyo.
4.
Karimova, M. (2018). Axborot-kutubxona madaniyati. Toshkent: Fan va texnologiya.
5.
Ismoilova, D. (2021). Bolalar kutubxonalari: zamonaviy yondashuvlar. Toshkent:
O‘zbekiston kutubxonachilari uyushmasi.
6.
Hasanov, B. (2019). Ma’naviyat va kitobxonlik. Samarqand: Zarafshon.
