Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
105
QURILISH SOHASIDA MATERIALLAR ISHLAB CHIQARUVCHI
KORXONALAR FAOLIYATNI RAQAMLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
ABDULLAYEV ASLIDDIN NABI O‘G‘LI
Xizmat ko‘rsatish bo‘limi (Front office)
Yetakchi mutaxasis
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada qurilish sohasida materiallar ishlab chiqaruvchi korxonalar
faoliyatini raqamlashtirish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning
joriy etilishi ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona
foydalanish, mahsulot sifati va nazoratini yaxshilashga xizmat qilmoqda. Shuningdek,
raqamli yechimlar yordamida logistika, zahira boshqaruvi, avtomatlashtirilgan
monitoring tizimlari va ma'lumotlarni tahlil qilish kabi jarayonlarni optimallashtirish
imkoniyati ochiladi. Maqolada ilg‘or xorijiy tajribalar, mahalliy amaliyotlar va
raqamlashtirishning iqtisodiy hamda texnik afzalliklari yoritib berilgan.
Kalit so‘zlar:
raqamlashtirish, qurilish materiallari, sanoat korxonalari,
avtomatlashtirish, raqamli texnologiyalar, ishlab chiqarish samaradorligi
KIRISH
Bugungi globallashuv va raqamli texnologiyalar asrida har bir soha faoliyatida
samaradorlikni oshirish, raqobatbardoshlikni ta’minlash va zamonaviy talablar asosida
ishlash dolzarb masalaga aylanmoqda. Xususan, qurilish sohasi mamlakat
iqtisodiyotining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning tarkibida faoliyat yuritayotgan
qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxonalar innovatsion texnologiyalarni keng
joriy etishga ehtiyoj sezmoqda.
So‘nggi
yillarda
raqamlashtirish
jarayonlari
sanoat
korxonalarida
avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari, resurslar bilan samarali ishlash, ishlab
chiqarish jarayonlarini monitoring qilish, ma’lumotlarni tahlil qilish kabi
yo‘nalishlarda sezilarli o‘zgarishlarga olib keldi. Ayniqsa, qurilish materiallari ishlab
chiqarishda ishlab chiqarish hajmi, mahsulot sifati va tezkor yetkazib berishni
ta’minlashda raqamli texnologiyalar hal qiluvchi omil bo‘lib bormoqda.
Ushbu maqolada aynan qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxonalar
misolida raqamlashtirish yo‘nalishlari, ularning afzalliklari va joriy etish bosqichlari
yoritiladi hamda sohadagi zamonaviy tendensiyalar tahlil qilinadi.
ASOSIY QISM
Bugungi kunda qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxonalar faoliyatini
raqamlashtirish – zamon talabi bo‘lib qolmay, balki raqobatda ustunlikni
ta’minlaydigan strategik vositaga aylanmoqda. Ushbu yo‘nalishda olib borilayotgan
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
106
ishlar asosan ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, mahsulot sifatini nazorat
qilish, ombor tizimlarini raqamli boshqarish, mijozlar bilan interaktiv muloqotni
tashkil etish va boshqaruvning barcha bosqichlarida aniq raqamli tahlillardan
foydalanishga qaratilgan.
Qurilish materiallari ishlab chiqarish jarayonida dastlabki xomashyodan tortib,
tayyor mahsulotgacha bo‘lgan har bir bosqichda aniqlik va barqarorlik talab etiladi.
Raqamli texnologiyalar yordamida, masalan, har bir ishlab chiqarilgan partiyani noyob
kodlar orqali raqamli tizimga kiritish va uning sifat ko‘rsatkichlarini saqlab borish
orqali mahsulotlar ustidan doimiy nazoratni ta'minlash mumkin. Bu esa nafaqat ichki
sifatchilik tizimini takomillashtiradi, balki xaridorlar oldida ham ishonchli brend
sifatida shakllanishga xizmat qiladi.
Omborxona va logistika tizimlarida esa raqamlashtirish ayni muddao. Maxsus
dasturlar asosida ishlab chiqilgan elektron ombor boshqaruvi orqali mahsulot kirim-
chiqim jarayonlarini onlayn nazorat qilish, zaxiradagi materiallarni aniq hisobga olish,
hatto eskirgan mahsulotlarni avtomatik aniqlab chiqarish kabi imkoniyatlar yaratiladi.
Bunday tizimlar ishchi kuchiga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi, insoniy xatolarning
oldini oladi va vaqt tejalishiga olib keladi. Ayrim korxonalar hatto ombor ichidagi har
bir mahsulot qutisini raqamli xaritada joylashgan holatiga qarab topa oladigan
tizimlarni joriy etgan.
Shuningdek, ishlab chiqarish liniyalarida raqamli datchiklar yoki o‘lchov
moslamalari orqali xomashyo tarkibi, namlik darajasi, bosim va harorat kabi
ko‘rsatkichlar real vaqtda kuzatiladi. Natijada mahsulotning sifati doimiy va bir xil
darajada saqlanadi. Bu jarayonda xodimlar ekranlar orqali holatni nazorat qilib boradi,
shunday qilib, noxush holatlarning oldi olinadi va ishlab chiqarish uzluksiz amalga
oshiriladi.
Raqamlashtirish korxona ichidagi axborot almashinuvini ham sezilarli darajada
soddalashtiradi. Masalan, ishchilar yoki muhandislar planshet yoki kompyuter orqali
zavoddagi ishlab chiqarish statistikasi, buyurtmalar holati yoki uskunalarning texnik
ko‘rsatkichlari bilan bir zumda tanishish imkoniga ega bo‘lishadi. Yoki shunchaki
mobil ilova orqali ma’lumot yuborish orqali mahsulot ishlab chiqarish jadvali
yangilanadi. Bu esa ortiqcha hujjatlashtirish va qog‘ozbozlikni kamaytirib, tezkor
qaror qabul qilish imkoniyatini yaratadi.
Mijozlar bilan ishlashda ham raqamli vositalar samarali xizmat qilmoqda.
Masalan, korxona o‘zining rasmiy vebsaytida mahsulotlar katalogini raqamli
ko‘rinishda joylashtirgan bo‘lsa, mijoz onlayn tarzda mahsulotni tanlab, oldindan
buyurtma berishi mumkin. Hattoki, xaridor o‘z qurilishi uchun kerakli mahsulot
miqdorini sayt ichidagi kalkulyator orqali hisoblab chiqib, logistik xarajatlarni
avtomatik bilib oladi. Bunday yondashuv xizmat sifatini oshiradi va mijozlar ehtiyojiga
tezkor javob berishga yordam beradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
107
Shuningdek, ayrim korxonalar tomonidan yirik qurilish ob’ektlariga materiallar
yetkazib berishda yo‘l xaritalari va transport harakatini raqamli kuzatish tizimlari joriy
etilgan. Bu orqali mahsulot manzilga yetib borish vaqti aniq rejalashtiriladi, transport
harakatining kechikishi yoki uzilishlari oldindan aniqlanadi. Natijada vaqt va xarajat
jihatidan tejashga erishiladi.
“Qurilish sohasida materiallar ishlab chiqaruvchi korxonalar faoliyatini
raqamlashtirish yo‘nalishlari”
mavzusi doirasida
amaliy misollar
jadval
ko‘rinishida taqdim etildi:
Raqamlashtirish
yo‘nalishi
Amaliy misol
Natijasi / Foydasi
Ishlab chiqarish
jarayonini
avtomatlashtirish
Sensorli uskunalar harorat,
bosim, sarflangan xomashyoni
nazorat qiladi
Aniqlik oshadi, inson
omilidan kelib chiqadigan
xatolar kamayadi
Sifat nazoratini
raqamlashtirish
Mahsulot zichligi, namligi va
mustahkamligi laboratoriyada
raqamli uskunalar orqali
o‘lchanadi
Sifat doimiy nazoratda,
noto‘g‘ri partiyalar tezda
aniqlanadi
Ombor tizimlarini
raqamlashtirish
Har bir mahsulot QR-kod
orqali skanerlanib tizimga
kiritiladi
Omborda zaxiralar aniq
hisobda, ortiqcha saqlash
yoki tanqislik holatlari
bartaraf etiladi
Logistika va yetkazib
berishni
raqamlashtirish
Buyurtmalar onlayn tushadi,
mahsulot harakati GPS orqali
kuzatiladi
Mijozga to‘g‘ridan-to‘g‘ri
yetkazib berish aniqligi
oshadi, vaqt tejaladi
Onlayn kataloglar va
interaktiv tanlov tizimi
Mijoz mahsulotni 3D
formatda ko‘rib, devor
ko‘rinishini oldindan
baholaydi
Mijoz qoniqishi ortadi,
tanlov jarayoni soddalashadi
Jihozlar uchun xizmat
ko‘rsatish jadvali
Har bir uskuna uchun texnik
xizmat sanalari tizimda
yuritiladi
Jihozlar uzluksiz ishlaydi,
nosozliklar oldi olinadi
Ishlab chiqarish
hisobotlarini
avtomatlashtirish
Ishlab chiqarilgan mahsulot
hajmi, sarflar, vaqt, sifat
ko‘rsatkichlari avtomatik
hisobotda chiqadi
Tahlil qilish osonlashadi,
boshqaruv qarorlariga tezkor
asos yaratiladi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_2-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
108
Raqamlashtirish
yo‘nalishi
Amaliy misol
Natijasi / Foydasi
Xodimlar faoliyatini
raqamli monitoring
qilish
Ishchilarning ishdagi faoliyati,
vaqt va bajarilgan topshiriqlar
raqamli platformada kuzatiladi
Mehnat unumdorligi ortadi,
rag‘batlantirish adolatli
tashkil etiladi
XULOSA
Bugungi raqamli davr qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxonalar oldiga
yangi talablar va imkoniyatlarni qo‘ymoqda. Korxona faoliyatini raqamlashtirish
nafaqat ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish, balki sifat nazorati, logistika,
zahira boshqaruvi, mijozlar bilan ishlash kabi bir qancha muhim sohalarni ham yangi
bosqichga olib chiqmoqda.
Amaliyot ko‘rsatmoqdaki, raqamlashtirish orqali inson omiliga bog‘liq xatolar
kamaymoqda, ish jarayonlari tezlashmoqda, ishlab chiqarish tannarxi pasaymoqda va
mahsulot sifati barqarorlashmoqda. Bu esa korxonaga ichki bozor bilan bir qatorda
tashqi bozorda ham raqobatbardosh bo‘lish imkonini bermoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Xasanov A., Ergashev B. Raqamli iqtisodiyot asoslari. – Toshkent: Iqtisod-Moliya,
2021.
2.
Jo‘rayev Sh.A. Qurilish materiallari sanoati: holati va istiqbollari. – Toshkent: Fan,
2020.
3.
Karimov M.R., O‘rozboyev N.K. Axborot texnologiyalari va raqamli
transformatsiya. – Toshkent: “Innovatsiya”, 2022.
4.
To‘xtasinov A.T. Qurilish sanoatida innovatsiyalar va zamonaviy boshqaruv
texnologiyalari. – Toshkent: Qurilish, 2021.
