Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
61
AXBOROT TEXNOLOGIYASINING TA’LIMDAGI RO’LI
Abdullayeva Marjona Ikromovna
Farg’ona davlat universiteti, chet tillari fakulteti,
Tillarni o’qitish:ingliz tili yo’nalishi talabasi
Ilmiy rahbar:
Dilshod Mirzaakbarov
Annotatsiya:
Ushbu maqolada axborot texnologiyalarining zamonaviy ta’lim
tizimidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli vositalar orqali ta’lim
jarayonining samaradorligini oshirish, masofaviy o‘qitish imkoniyatlari, interaktiv
platformalar, elektron darsliklar va sun’iy intellekt yordamida individual yondashuv
kabi jihatlar yoritiladi. Shuningdek, axborot texnologiyalaridan foydalanish natijasida
o‘quvchilar va o‘qituvchilar o‘rtasidagi muloqotning yangi shakllari hamda bilim
olishga bo‘lgan motivatsiyaning oshishi haqida fikr yuritiladi. Maqolada ushbu
sohadagi yutuqlar bilan bir qatorda, mavjud muammolar va ularning yechimlari ham
muhokama qilinadi.
Kalit so’zlar
: axborot texnologiyalari, ta’lim tizimi, masofaviy o’qitish,
interaktiv darslar, elektron darsliklar, sun’iy intellekt
Abstract
: This article analyzes the role and importance of information
technologies in the modern education system. It highlights aspects such as increasing
the effectiveness of the learning process through digital tools, opportunities for distance
learning, interactive platforms, electronic textbooks, and personalized approaches
supported by artificial intelligence. Additionally, the article discusses new forms of
communication between students and teachers enabled by information technologies, as
well as the increase in motivation for learning. Alongside the achievements in this field,
the article also explores existing problems and possible solutions.
Key words:
Education System, Digital Education, Distance Learning,
Interactive Lessons, Electronic Textbooks, Artificial Intelligence
Аннотация:
В данной статье анализируется роль и значение
информационных технологий в современной системе образования. Освещаются
такие аспекты, как повышение эффективности учебного процесса с помощью
цифровых
инструментов,
возможности
дистанционного
обучения,
интерактивные платформы, электронные учебники и индивидуальный подход с
использованием искусственного интеллекта. Также рассматриваются новые
формы общения между учениками и преподавателями, возникающие в
результате использования информационных технологий, и повышение
мотивации к обучению. В статье обсуждаются как достижения в данной сфере,
так и существующие проблемы и пути их решения.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
62
Ключевые слова
: информационные технологии, система образования,
цифровое образование, дистанционное обучение, интерактивные уроки,
электронные учебники, искусственный интеллект
Kirish:
Axborot texnologiyalari (AT) bugungi kunda ta’lim tizimining ajralmas qismiga
aylangan. XXI asrning boshlaridan boshlab, raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonini
tubdan o'zgartirdi. Kompyuterlar, internet, mobil qurilmalar va raqamli platformalar
orqali o‘qitish va o‘rganish imkoniyatlari sezilarli darajada kengaydi. Bunga, albatta,
masofaviy o‘qitish tizimlarining rivojlanishi, onlayn kurslar va elektron darsliklarning
keng tarqalishi sabab bo‘ldi.
Faktlar asosida ma’lumotlar:
1. Global ta’limda raqamli texnologiyalar rivoji:
UNESCO (Birlashgan Millatlar Ta'lim, Fan va Madaniyat Tashkiloti)ning
ma'lumotlariga ko‘ra, 2020-yilda dunyo bo‘ylab ta’lim muassasalarining 90% dan
ortig‘i masofaviy o‘qitishga o‘tgan. Bu COVID-19 pandemiyasi tufayli yuzaga kelgan,
ammo shunga qaramay, raqamli ta’limning global tarmog‘ini kuchaytirdi.
2. Masofaviy o‘qitishning ta’siri:
Xalqaro ta’lim tashkilotlari tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
masofaviy o‘qitish samaradorligi o‘quvchilarning o‘zaro hamkorligi va o‘quv
jarayoniga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi. Masalan, edX va Coursera kabi onlayn
platformalar orqali 100 millionlab o‘quvchilar dunyo bo‘ylab yangi bilimlarni
o‘zlashtirishmoqda.
3. Sun’iy intellekt (SI) va personalizatsiya:
Sun’iy intellekt yordamida ta’limda individual yondashuvlar yaratish mumkin. 2019-
yilda Gartner kompaniyasining tadqiqotlariga ko‘ra, 2025-yilga borib, barcha ta’lim
tizimlarining 30%ga yaqini sun’iy intellekt texnologiyalari orqali o‘quvchilarga
moslashtirilgan o‘qitish usullarini taqdim etadi.
4. Interaktiv platformalar va ta’lim:
Interaktiv darslar va onlayn ta’lim platformalarining roli oshib bormoqda. Misol
uchun, Khan Academy, Duolingo va Google Classroom kabi platformalar
o‘quvchilarga yuqori darajada interaktiv va samarali ta’lim imkoniyatlarini taqdim
etadi.
5. Raqamli savodxonlikning ahamiyati:
Raqamli savodxonlik ta’limning asosiy jihatiga aylanishi kerak. Boshqaruv va ta’lim
sohasidagi mutaxassislar raqamli savodxonlikni 21-asrning muhim ko‘nikmasi deb
bilishadi. OECD (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti)ning 2021-yilgi
ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab o‘quvchilarning 90% dan ortig‘i raqamli
vositalardan foydalanishni o‘rganishda qatnashmoqda.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
63
Bugungi kunda axborot texnologiyalari (AT) ta’lim tizimini tubdan o‘zgartirib,
uni yanada ilg‘or va samarali bosqichga olib chiqmoqda. Raqamli vositalar, internet
platformalari, sun’iy intellekt va boshqa ilg‘or texnologiyalar orqali ta’lim jarayoni
interaktiv, qulay va individual yondashuvga asoslangan shaklga keldi. Bu esa
zamonaviy o‘quvchi va o‘qituvchining ehtiyojlarini qamrab oluvchi kompleks
yondashuvni ta’minlaydi.
Eng avvalo, masofaviy ta’lim tushunchasi keng ommalashdi. Pandemiya davrida
dunyoning ko‘plab davlatlarida, xususan, O‘zbekistonda ham maktablar va oliy o‘quv
yurtlari onlayn formatga o‘tdi. Bu jarayon Zoom, Google Meet, Microsoft Teams kabi
platformalar orqali olib borildi. Natijada, hudud va vaqt chegaralari ahamiyatini
yo‘qotdi — o‘quvchilar istalgan joyda bilim olish imkoniyatiga ega bo‘ldi.
Masofaviy ta’lim — bu zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalangan holda, o‘qituvchi va o‘quvchi bir joyda bo‘lmasdan turib, bilim berish va
o‘rganish jarayonidir. U internet, kompyuterlar, mobil qurilmalar va maxsus
platformalar orqali amalga oshiriladi. Bu turdagi ta’lim shakli o‘quvchiga darslarda
ishtirok etish uchun muayyan joy va vaqtga bog‘lanmaslik imkonini beradi.
Masofaviy ta’limning asosiy afzalliklaridan biri bu — erkinlik va
moslashuvchanlikdir. O‘quvchi o‘zining qulay joyida va vaqti bo‘yicha o‘rganadi.
Shuningdek, onlayn ta’limda foydalaniladigan resurslar — video darslar, elektron
darsliklar, interaktiv testlar, forumlar va guruhli muhokamalar o‘quv jarayonini
samarali qiladi. Masofaviy ta’lim individual yondashuvga asoslangan bo‘lib, har bir
o‘quvchi o‘z imkoniyatiga qarab, o‘rganish tezligini o‘zi belgilaydi.
O‘zbekistonda ham masofaviy ta’lim faol rivojlanmoqda. Najot Ta’lim, Ibrat
Academy, Edu.uz, Maktab.uz kabi platformalar bu sohada keng faoliyat yuritmoqda.
Ular orqali dasturlash, xorijiy tillar, raqamli savodxonlik, biznes asoslari kabi fanlar
onlayn o‘rgatiladi.
2020-yilda boshlangan COVID-19 pandemiyasi butun dunyo bo‘ylab an’anaviy
ta’limning vaqtincha to‘xtashiga olib keldi. O‘zbekistonda ham bu davrda TeleDarslar,
Zoom, Google Meet, Telegram guruhlari orqali darslar o‘tkazildi. Bu jarayon
masofaviy ta’limning ahamiyatini va imkoniyatlarini yaqqol namoyon qildi.
Kelajakda masofaviy ta’lim yanada rivojlanadi. Sun’iy intellekt, virtual haqiqat (VR)
va AR texnologiyalari yordamida yanada chuqurroq va realga yaqin o‘qitish usullari
tatbiq etilishi kutilmoqda. Shuningdek, global ta’lim platformalari bilan hamkorlik
qilish orqali o‘quvchilarning salohiyati oshirilmoqda.
Shuningdek, elektron darsliklar, interaktiv testlar, multimedia materiallar ta’lim
sifatini oshirishda muhim vositaga aylandi. Bu materiallar o‘quvchilarning eslab qolish
qobiliyatini mustahkamlash, mavzuni vizual tarzda tushunishga yordam beradi.
Ayniqsa, boshlang‘ich va o‘rta ta’limda animatsion, ovozli va vizual kontentlar orqali
qiziqarli va tushunarli o‘qitish usullari samarali bo‘lmoqda.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
64
Sun’iy intellekt (AI) asosidagi platformalar esa individual o‘quv yondashuvini
joriy qilmoqda. Masalan, o‘quvchining bilim darajasi va o‘zlashtirish tezligiga qarab
moslashtirilgan topshiriqlar, tavsiyalar va darslar taqdim etiladi. Bu esa har bir
o‘quvchi uchun shaxsiy rivojlanish imkoniyatini yaratadi.
Ta’lim muassasalari boshqaruvi ham raqamlashtirilmoqda. O‘quvchilar
davomatini, baholarini, ota-onalar bilan aloqalarni elektron tizimlar orqali yuritish
orqali aniqlik, shaffoflik va samaradorlik oshmoqda. MyEdu, Kundalik, EMIS kabi
tizimlar aynan shu maqsadga xizmat qilmoqda.
Bundan tashqari, onlayn kurslar (Coursera, Udemy, edX, Najot Ta’lim, Ibrat
Academy) orqali ixtiyoriy vaqtda yangi bilim olish imkoniyati mavjud. Bu
platformalarda har bir inson, hatto rasmiy ta’limdan chetda bo‘lganlar ham, IT, til
o‘rganish, biznes kabi sohalarda o‘z bilimlarini mustaqil rivojlantira oladi.
Ibrat Academy — O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan mashhur onlayn ta’lim
platformalaridan biri bo‘lib, ayniqsa xorijiy tillarni masofaviy tarzda o‘rganish
bo‘yicha kuchli imkoniyatlar yaratgan.
Quyida ushbu platformada til o‘rganishning asosiy afzalliklari keltirilgan:
1. Moslashuvchan va qulay grafik.
O‘quvchilar o‘zlariga qulay vaqtda, o‘z
ritmida til o‘rganishlari mumkin. Bu, ayniqsa, ish bilan band yoki o‘qiyotgan yoshlar
uchun katta yengillik yaratadi.
2. Tajribali o‘qituvchilar.
Ibrat Academy’ning o‘quv dasturlari malakali
mutaxassislar tomonidan ishlab chiqilgan. Chet tillarini biluvchi, sertifikatlangan
o‘qituvchilar dars beradi.
3. Interaktiv darslar.
Video darslar, testlar, topshiriqlar va og‘zaki mashg‘ulotlar
orqali interaktiv o‘rganish ta’minlanadi. Bu esa tilni faol ravishda amalda qo‘llash
imkonini beradi.
4. Kurslarni bosqichma-bosqich tuzilganligi.
Ibrat Academy’da tillarni
o‘rganish boshlang‘ich (Beginner) darajadan to Advanced darajagacha bo‘lgan kurslar
orqali amalga oshiriladi. Har bir daraja uchun alohida darslar, topshiriqlar va baholash
tizimi mavjud.
5. Sertifikat berilishi.
Kursni muvaffaqiyatli yakunlagan o‘quvchilarga rasmiy
sertifikat beriladi, bu esa ularning bilim darajasini tasdiqlaydi va ishga joylashish
imkoniyatlarini kengaytiradi.
6. Matnli va video materiallarning boyligi.
Ibrat Academy’da foydalanuvchilar
uchun grammatik qo‘llanmalar, lug‘atlar, talaffuz mashqlari, topshiriqlar va ingliz
tilida suhbat yozuvlari kabi ko‘plab qo‘shimcha materiallar mavjud.
7. Mobil ilova orqali o‘qish imkoniyati.
Ibrat Academy o‘zining mobil ilovasi
orqali foydalanuvchilarga darslarni istalgan joyda telefon orqali o‘rganish imkoniyatini
beradi. Bu ko‘chada, transportda yoki tanaffusda ham o‘rganishni davom ettirishga
yordam beradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
65
Axborot texnologiyalari ta’lim jarayonini faqatgina texnik jihatdan emas, balki
pedagogik yondashuv nuqtai nazaridan ham boyitmoqda. O‘qituvchilar o‘z darslarini
qiziqarli va ijodiy tarzda tashkil etishga harakat qilmoqda. Shu orqali o‘quvchilarning
motivatsiyasi, ijodkorligi va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari rivojlanmoqda.
Xulosa qilib aytganda, axborot texnologiyalari ta’limning eng muhim
tayanchiga aylangan. U nafaqat bilim olish jarayonini, balki uning sifatini, qulayligini
va jozibadorligini oshiradi. Kelajakda bu texnologiyalar asosida ta’lim butunlay yangi
bosqichga ko‘tarilishi, shubhasiz.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Qodirov B. Axborot texnologiyalarining rivojlanish bosqichlari va ta’limdagi
o‘rni. – O‘zMU: Ilmiy-amaliy axborot jurnali, 2022.
2.
Shodmonova N. Raqamli transformatsiya va ta’lim tizimidagi innovatsion
texnologiyalar. – Toshkent axborot texnologiyalari universiteti nashrlari, 2021.
3.
Laudon K.C., Laudon J.P. Management Information Systems: Managing the
Digital Firm, 2021.
4.
Castells M. The Rise of the Network Society, 2010.
