Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
45
O’ZBEKISTONDA KAMBAG’ALLIKNI QISQARTIRISH VA ICHKI
RIVOJLANTIRISH STRATEGIYALARI.
Ramazonov Zafar Ulug'bekovich
Osiyo xalqaro universiteti magistranti
Annotatsiya. Ushbu maqolada,
O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirishning
zamonaviy usullari va ichki rivojlantirish strategiyalari ilmiy jihatdan o’rganilgan.
Bundan tashqari maqolada, mamlakatda amalga oshirilgan iqtisodiy va ijtimoiy
islohotlarning ahamiyati va beroyatgan natijalari tahlil qilingan.
Kalit so’zlar.
Kambag’allik, ichki rivojlanish, strategiya, ta’lim va sog’liqni
saqlash, ijtimoiy islohotlar.
Аннотация.
В данной статье с научной точки зрения изучены
современные методы сокращения бедности и стратегии внутреннего развития
в Узбекистане. Кроме того, в статье анализируется значение и результаты
экономических и социальных реформ, проведенных в стране.
Ключевые слова.
Бедность, внутреннее развитие, стратегия,
образование и здравоохранение, социальные реформы.
Abstract.
In this article, modern methods of poverty reduction and internal
development strategies in Uzbekistan are scientifically studied. In addition, the article
analyzes the significance and results of the economic and social reforms carried out in
the country.
Keywords.
Poverty, domestic development, strategy, education and healthcare,
social reforms.
Kirish.
Zamonaviy O'zbekistonning iqtisodiy rivojlanishi va ijtimoiy
barqarorligini ta'minlashda kambag'allikni qisqartirish eng dolzarb vazifalardan biridir.
Respublikada kambag'allikni yengish, aholining turmush darajasini oshirish, ijtimoiy
adolatni
ta'minlash
va
iqtisodiy
barqarorlikni
mustahkamlashning
asosiy
mexanizmlaridan biri sifatida mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar va
strategiyalar samaradorligi katta ahamiyatga ega.
Kambag'allik O'zbekistonda iqtisodiy rivojlanishning oldinga siljishiga
to'sqinlik qiluvchi muhim omillardan biri hisoblanadi. Shu bois, uning qisqartirilishi
uchun davlat tomonidan ishlab chiqilgan siyosat va strategiyalar nafaqat iqtisodiy,
balki ijtimoiy jihatdan ham keng ko'lamli o'zgarishlarni keltirib chiqarmoqda.
Aholining keng qatlamlari uchun iqtisodiy imkoniyatlar yaratish, ish o'rinlari yaratish,
ta'lim va sog'liqni saqlash sohalarida yangiliklarni amalga oshirish kabi chora-tadbirlar
kambag'allikni kamaytirishga qaratilgan asosiy mexanizmlardir.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
46
O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirishning zamonaviy usullari va ichki
rivojlantirish strategiyalari shu kabi ijtimoiy-iqtisodiy yondashuvlarni o'z ichiga oladi.
Bu jarayonda davlat, xususiy sektor, va xalqaro tashkilotlar hamkorligi muhim rol
o'ynamoqda. Shuningdek, barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash, ishlab chiqarish
quvvatlarini oshirish va iqtisodiyotda diversifikatsiya jarayonlarini kuchaytirish kabi
masalalar ustuvor ahamiyat kasb etadi.
Maqsad — kambag'allikni qisqartirishga doir amalga oshirilayotgan islohotlar va
strategiyalarni tahlil qilib, ularning samaradorligini baholash, shu bilan birga, o'zbek
xalqining farovonligini oshirishga xizmat qiladigan istiqbolli yo'nalishlarni
belgilashdir. Bu borada amalga oshirilgan chora-tadbirlar nafaqat kambag'allikni
kamaytirishga, balki iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, yangi ish o'rinlarini yaratish,
va aholi farovonligini oshirishga ham qaratilgan.
Tahlillar va natijalar.
O'zbekistonda kambag’allikni qisqartirish va ichki
rivojlantirish strategiyalari natijalarining tahlili, mamlakatda amalga oshirilgan
iqtisodiy va ijtimoiy islohotlarning samarali bo‘layotganini ko‘rsatmoqda. Biroq,
kambag’allikni to‘liq yo‘qotish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta'minlash uchun davlat
tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlarni yanada kengaytirish va ijtimoiy
yordamlarni kengaytirish zarur.
1. Kambag’allikni qisqartirishning asosiy strategiyalari.
Zamonaviy O’zbekistonda kambag’allikni qisqartirish va iqtisodiy
rivojlanishning asosiy yo'nalishlari 2017 yildan boshlab davlatning ijtimoiy va
iqtisodiy siyosatida o'zgarishlar yuz berishi bilan yangi bosqichga kirdi. Respublikada
kambag'allikni qisqartirishga qaratilgan asosiy strategiyalar quyidagilarni o'z ichiga
oladi:
Iqtisodiy islohotlar
: O'zbekistonda iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish,
sanoatni rivojlantirish, eksport salohiyatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar
amalga oshirilmoqda. 2017 yilgacha aholi jon boshiga yillik yalpi ichki mahsulot
(YaIM) o‘sishi sust bo‘lsa, so‘nggi yillarda iqtisodiyotning o‘sish sur'atlari sezilarli
darajada oshdi. Bu esa, ish o'rinlari yaratish va kambag'allarni qisqartirishga yordam
bermoqda.
Ijtimoiy islohotlar
: Kambag’allikni kamaytirish va ijtimoiy himoyani
kuchaytirish borasida davlat ijtimoiy yordamlar, nafaqa tizimining takomillashtirilishi,
sog'liqni saqlash va ta'lim sohalariga investitsiyalarni oshirishga yo'naltirilgan keng
ko'lamli islohotlarni amalga oshirmoqda. Misol uchun, Aholini ijtimoiy himoya qilish
tizimiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng qo'llash,
shuningdek, aholining ijtimoiy jihatdan zaif guruhlariga davlat tomonidan ijtimoiy
xizmatlar va yordamni taqdim etishning yagona tizimini yaratish maqsadida
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 4-avgustdagi PQ-4797-sonli qarori
qabul qilindi. Mazkur qarorda belgilanganidek, 2021-yil 1-yanvardan boshlab davlat
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
47
organlari va tashkilotlari tomonidan ijtimoiy xizmatlar va yordamlarni taqdim etishda
fuqarolardan 11 ta hujjat yoki ma'lumotnoma talab qilish taqiqlanadi. Eng asosiysi,
fuqarolar ijtimoiy yordamning 7 xil turidan foydalana olish imkoniyatiga ega
bo'lishadi.
kambag’allikni qisqartirishga qaratilgan yangi strategiyalarni o‘z ichiga
oladi.
Mamlakatda ish o'rinlari yaratish va aholi bandligini oshirishga qaratilgan maxsus
dasturlar mavjud. Bular orasida, “Yoshlar bandligini ta'minlash” dasturi, ayollarni ish
bilan ta'minlashga yo'naltirilgan tashabbuslar va qishloq hududlaridagi kichik biznesni
qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan chora-tadbirlar mavjud.
Olib borilgan tadqiqorlarda O’zbekistonda amalga oshirilgan iqtisodiy
islohotlarning kambag’allikni qisqartirishdagi roli tahlil qilinadi. Shuningdek,
Tadqiqotlarda kambag’allikni kamaytirishning samarali usullari, xalqaro tajribalar va
O’zbekistondagi islohotlar orqali olingan natijalar o’rganiladi. Tadqiqotchilar
davlatning
kambag’allikni
qisqartirishga
qaratilgan
chora-tadbirlarining
samaradorligini ta’kidlashadi.
Tadqiqotchilar tomonidan
mamlakatning iqtisodiy o'sishini kuchaytirishga
qaratilgan mexanizmlar, shu jumladan, makroiqtisodiy islohotlar, soliq siyosati va
investitsiya tashabbuslari tahlil qilinadi. Tadqiqotchilar kambag’allikni qisqartirish
uchun davlat tomonidan amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlarning samaradorligini
ko'rib chiqadilar.
2. Olingan natijalar va tahlillar.
O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirish va ichki rivojlantirish strategiyalarining
natijalari quyidagi asosiy jihatlarni ko'rsatmoqda:
Iqtisodiy o'sish va bandlik
: 2017-2022 yillar davomida O’zbekistonda yalpi
ichki mahsulotning o'sish sur’ati keskin oshdi. Bu esa, ish o‘rinlari yaratish va
kambag‘allarni qisqartirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. O’zbekistonda 2022 yilga kelib,
aholining kambag‘allik darajasi 14% dan 10% ga kamayganini ko‘rishimiz mumkin.
Ijtimoiy himoya tizimi
: O'zbekistonda amalga oshirilgan islohotlar natijasida
ijtimoiy yordamlar ko‘lamining oshgani, shu jumladan, nafaqa va yordam tizimining
takomillashgani kambag‘allikni kamaytirish bo‘yicha muhim omil bo‘lgan. Xususan,
2020-2022 yillarda qishloq hududlarida ijtimoiy yordamlar ko'lamining oshishi,
kambag'allikni qisqartirishga yordam berdi.
Sanoat va qishloq xo'jaligi rivoji
: Sanoat va qishloq xo'jaligi sohalarida amalga
oshirilgan islohotlar, yangi ishlab chiqarish quvvatlarining ishga tushirilishi hamda
qishloq hududlaridagi kichik biznesni qo'llab-quvvatlash kambag'allarni qisqartirishda
muhim rol o'ynadi. Ayniqsa, qishloq joylarida tadbirkorlikni rivojlantirish orqali yangi
ish o‘rinlari yaratildi.
Muhokama.
O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirish va ichki rivojlantirishning
asosiy strategiyalari so'nggi yillarda iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar orqali muhim
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
48
o'zgarishlarga olib keldi. Ushbu jarayonni muhokama qilishda bir necha asosiy
yo'nalishlarni ko'rib chiqishimiz mumkin.
1. Iqtisodiy o'sish va diversifikatsiya.
Kambag'allikni qisqartirishning muhim omillaridan biri iqtisodiy o'sishni
ta'minlashdir. O'zbekistonda so'nggi yillarda iqtisodiyotning diversifikatsiyasi va
sanoatni rivojlantirishga qaratilgan ko'plab islohotlar amalga oshirildi. Shu bilan birga,
resurslarga boy bo'lgan qishloq hududlarida agrar islohotlar va kichik biznesni qo'llab-
quvvatlash uchun maxsus dasturlar ishlab chiqildi.
Iqtisodiy o'sish orqali yangi ish o'rinlarini yaratish, aholi daromadlarini oshirish
va ishlab chiqarish samaradorligini kuchaytirish mumkin. Masalan, so'nggi yillarda
sanoatni modernizatsiya qilish va yangi texnologiyalarni joriy etish orqali ko'plab
yangi ish o‘rinlari yaratildi, bu esa kambag'allikni kamaytirishga yordam berdi.
2. Ijtimoiy himoya tizimi.
O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirishda ijtimoiy himoya tizimi muhim rol
o'ynamoqda. O'zbekistonda kambag'allikni yengishning asosiy mexanizmlaridan biri
davlat tomonidan taqdim etilayotgan ijtimoiy yordamlar va nafaqalar tizimi
hisoblanadi.
Prezidentning 2020-yilgi qarorlariga ko'ra, ijtimoiy xizmatlar va yordamlarning
ko'lamini oshirish maqsadida 11 ta hujjat va ma'lumotnoma talab qilish bekor qilindi.
Bu, fuqarolarni yordam olishda soddalashtirilgan tizim bilan ta'minlashga qaratilgan.
Ijtimoiy yordamlar, ayniqsa, kambag'al va ijtimoiy zaif qatlamlarga, yoshlar va
ayollarga qaratilgan bo'lib, ularning turmush sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan.
3. Bandlik va ta'lim.
Bandlikni ta'minlash va ta'lim tizimini rivojlantirish ham kambag'allikni
qisqartirishga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Yoshlar va ayollarni ishga joylashtirish,
shuningdek, yangi kasblar bo'yicha o'qitish, ijtimoiy adolatni ta'minlashga yordam
beradi. O'zbekiston hukumati o'zgaruvchan iqtisodiy sharoitlarga mos keladigan
malakali ishchi kuchini tayyorlashga katta e'tibor bermoqda. Ta'lim va malaka oshirish
sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar, shuningdek, startaplar va kichik bizneslarni
qo'llab-quvvatlash, ishsizlikni kamaytirish va kambag'allikni qisqartirishga yordam
beradi.
4. Qishloq hududlaridagi rivojlanish.
O'zbekistonning qishloq joylarida kambag'allik darajasi ancha yuqori, shuning
uchun qishloq hududlarida iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish strategiyalariga alohida
e'tibor qaratilgan. Mamlakatda qishloq xo'jaligini modernizatsiya qilish, qishloq
joylarida tadbirkorlikni rivojlantirish, qishloq aholisi uchun yangi ish o‘rinlari yaratish
va ijtimoiy xizmatlarni yaxshilash bo‘yicha dasturlar amalga oshirilmoqda.
Misol sifatida, qishloq joylarida kichik va o'rta biznesni rivojlantirish, agrar
sektorni qayta tashkil etish, suv resurslarini samarali boshqarish kabi chora-tadbirlar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
49
kambag'allikni qisqartirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday islohotlar qishloq
aholisi uchun yashash sharoitlarini yaxshilashga va iqtisodiy imkoniyatlarni oshirishga
yordam beradi.
5. Xalqaro hamkorlik va investitsiyalar.
O'zbekiston kambag'allikni qisqartirish strategiyalarini amalga oshirishda xalqaro
hamkorlikni kuchaytirishga katta e'tibor bermoqda. Xalqaro tashkilotlar, xususan,
Jahon banki, YUNISEF va BMT kabi tashkilotlar bilan hamkorlikda kambag'allikni
qisqartirish bo'yicha turli dasturlar amalga oshirilmoqda.
Investitsiyalarni jalb qilish ham iqtisodiy o'sish va kambag'allikni qisqartirishning
muhim mexanizmidir. Yashil iqtisodiyot, texnologiyalar va innovatsiyalarni
rivojlantirish, shuningdek, xususiy sektorni qo'llab-quvvatlash kambag'allikni
kamaytirishning samarali yo'lidir.
6. Yangi strategiyalar va istiqbollar.
O'zbekistonning
kambag'allikni
qisqartirish
strategiyalarini
yanada
takomillashtirish uchun kelgusida quyidagi yo'nalishlarga e'tibor qaratish zarur:
Iqtisodiy o'sishning barqarorligini ta'minlash
: Barqaror iqtisodiy o‘sish, yirik
sanoat tarmoqlarini rivojlantirish, eksport imkoniyatlarini kengaytirish.
Ijtimoiy yordamlarni yanada soddalashtirish
: Fuqarolarga yordam ko'rsatish
tizimini yanada soddalashtirish va tezlashtirish, maqsadli yordamlarni oshirish.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish
: Axborot texnologiyalarini ijtimoiy
yordam va davlat xizmatlarini ko'rsatishda keng qo'llash.
Zamonaviy O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirish va ichki rivojlantirish
strategiyalarini amalga oshirishda iqtisodiy o'sish, ijtimoiy himoya, bandlikni
ta'minlash va qishloq hududlaridagi rivojlanish muhim rol o'ynamoqda. Mamlakatda
amalga oshirilgan islohotlar o'zining ijobiy natijalarini berayotgani va kambag'allikni
kamaytirishga katta yordam berayotgani ko'rinmoqda. Biroq, barqaror o'sish va
ijtimoiy farovonlikni ta'minlash uchun yangi strategiyalarni ishlab chiqish va mavjud
mexanizmlarni yanada takomillashtirish zarur.
Xulosa.
Zamonaviy O’zbekistonda kambag’allikni qisqartirish va ichki
rivojlantirish strategiyalari mamlakat iqtisodiyotining o’sishi, ijtimoiy yordam va
barqaror rivojlanish tizimining takomillashishi orqali aniq natijalarga erishilmoqda.
Ushbu strategiyalar, iqtisodiy islohotlar, ijtimoiy himoya va bandlikni ta'minlash kabi
sohalarda amalga oshirilayotgan keng ko'lamli chora-tadbirlar asosida samarali
bo'layotganini ko'rish mumkin.
Iqtisodiy o'sish va diversifikatsiya
: O'zbekistonda iqtisodiy o'sishni ta'minlash,
sanoatni modernizatsiya qilish va yangi ish o‘rinlarini yaratish kambag'allikni
qisqartirishning asosiy omillaridan biridir. Iqtisodiy faoliyatni diversifikatsiya qilish
va yangi tarmoqlarni rivojlantirish, xususan, qishloq xo'jaligi, sanoat va xizmatlar
sohalaridagi o‘sish kambag'allikni kamaytirishda muhim rol o'ynaydi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
50
Ijtimoiy himoya tizimi
: Kambag’allikni qisqartirishning muhim elementlaridan
biri ijtimoiy himoya tizimining takomillashishi hisoblanadi. Davlat tomonidan amalga
oshirilayotgan ijtimoiy yordamlar va nafaqa tizimining samarali boshqarilishi
kambag'allikni kamaytirishda sezilarli yordam beradi. Ayniqsa, kambag‘allarni
qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan maxsus dasturlar va yangi ijtimoiy xizmatlar tizimi
davlatning ijtimoiy siyosatini mustahkamlamoqda.
Bandlik va ta'lim sohasidagi islohotlar
: Yoshlar va ayollarning ish bilan
ta'minlanishi, ta'lim tizimini rivojlantirish va malaka oshirish masalalariga alohida
e'tibor qaratilishi kambag'allikni qisqartirishga bevosita ta'sir ko'rsatadi. O'zbekiston
hukumati tomonidan yaratilgan yangi ish o‘rinlari, ayniqsa, qishloq joylarida
tadbirkorlikni rivojlantirish va kichik biznesni qo'llab-quvvatlash kambag'allikni
kamaytirishga yordam beradi.
Xalqaro hamkorlik va investitsiyalar
: O'zbekistonning kambag’allikni
qisqartirish va iqtisodiy rivojlanish bo'yicha amalga oshirgan islohotlari xalqaro
hamkorlikni kuchaytirish va investitsiyalarni jalb qilish orqali yanada samarali
bo'lmoqda. Xalqaro tashkilotlar va donorlar bilan olib borilayotgan hamkorlik,
shuningdek, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish orqali yangi sanoat tarmoqlari va
texnologiyalarni joriy etish mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy holatini yaxshilashga
yordam bermoqda.
Zamonaviy O’zbekistonda kambag’allikni qisqartirish va ichki rivojlantirish
strategiyalarining
amalga
oshirilishi
mamlakatning
iqtisodiy
barqarorligini
mustahkamlash, aholining turmush darajasini oshirish va ijtimoiy adolatni
ta'minlashga xizmat qilmoqda. Biroq, bu jarayonni davom ettirish uchun davlat
tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlarni yanada chuqurlashtirish va aholi
ehtiyojlarini yanada samarali tarzda qondirish zarur. Shuningdek, kambag’allikni to‘liq
yo‘qotish uchun ta’lim, sog‘liqni saqlash va iqtisodiy imkoniyatlarning teng
taqsimlanishi kabi masalalarda yangi strategiyalar ishlab chiqish muhim ahamiyatga
ega.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.
Sh.Mirziyoyev. Yangi O'zbekiston taraqqiyot strstegiyasi. To'ldirilgan ikkinchi
nashr. -Toshkent: "O'zbekiston" nashriyoti, 2022.-416 bet.
2.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Aholini ijtimoiy himoya qilish
tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida" qarori 21.10.2021
yildagi 654-son.
3.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "O'zbekiston Respublikasi Aholisini
ijtimoiy himoya qilish strategiyasini tasdiqlash to'g'risida" Farmoni, 25.07.2022
yildagi PF-175-son.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
51
4.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "2022 - 2026-yillarga mo'ljallangan yangi
O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to'g'risida" Farmoni, 28.01.2022 yildagi PF-
60-son.
5.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj
toifalarini moddiy qo'llab-quvvatlash tizimini yanada takomillashtirish to'g'risida"
Farmoni, 28.01.2022 yildagi PF-58-son.
6.
Sh.M.Mirziyoyev. Yerkin va farovon, demokratik O'zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz.T.: "O'zbekiston", 2017 yil, 10.b.
7.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Аҳолига давлат ижтимоий
хизматлари ва ёрдамни тақдим этиш тартиб-таомилларини автоматлаштириш
бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 2020 йил 4 авгусдаги ПҚ-4797-
сонли Қарори. (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 05.08.2020
й., 07/20/4797/1138- сон).
8.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 21 октябрдаги
“Ижтимоий ҳимоя ягона реестри” ахборот тизими орқали аниқлаш, уларга
кам таъминланган оилалар болалари учун нафақа ва моддий ёрдам тайинлаш
ва тўлаш тартиби тўғрисида”ги Низоми.
