Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
30
OILAVIY TARBIYA VA MAKTABGACHA TA’LIM
MUASSASALARINING SAMARALI HAMKORLIGI
Ahmatova Farangiz Xoshim qizi
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi
Kalit so‘zlar:
oilaviy tarbiya, maktabgacha taʼlim, hamkorlik, pedagogik
muloqot, ota-ona, tarbiyachi, bolani ijtimoiylashtirish, taʼlim sifati, psixologik
rivojlanish, interaktiv metodlar.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarning to‘laqonli
rivojlanishida oilaviy tarbiya va maktabgacha ta’lim muassasalari o‘rtasidagi
hamkorlikning o‘rni yoritilgan. Tadqiqot davomida Toshkent shahri va Farg‘ona
viloyatidagi bir nechta maktabgacha ta’lim muassasalarining tajribasi asosida ota-
onalar va pedagoglar o‘rtasidagi o‘zaro aloqaning sifati, shakllari va samaradorligi
tahlil qilingan. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, bolalarning ijtimoiy-emotsional va
intellektual rivojiga erishishda oilaviy muhit bilan ta’lim muassasasi o‘rtasidagi
uzviylik muhim ahamiyatga ega. Maqolada pedagogik va psixologik hamkorlik
mexanizmlari, interaktiv yondashuvlar, individual rivojlanish xaritalari va raqamli
aloqa vositalaridan foydalanishning samarali yo‘llari asoslab berilgan. Muallif oilaviy
tarbiya va MTM hamkorligini shunchaki tashkiliy faoliyat emas, balki bola rivoji
uchun strategik pedagogik resurs sifatida ko‘radi.
Kirish
Zamonaviy ta’lim tizimining muhim bo‘g‘inlaridan biri bo‘lgan maktabgacha
ta’lim muassasalari (MTM) bola shaxsining shakllanishi, ijtimoiylashuvi va psixologik
barqarorligini ta’minlashda asosiy rol o‘ynaydi. Bola hayotining ilk yillari uning
keyingi rivoji, o‘quv faoliyati va ijtimoiy moslashuvi uchun poydevor vazifasini
bajaradi. Shu boisdan, MTMning oilaviy tarbiya bilan uzviy aloqada bo‘lishi
pedagogik samaradorlikning muhim sharti hisoblanadi. Oila esa bolaning birinchi
ijtimoiy muhitidir. Unda bola nafaqat tilni, balki axloqiy me'yorlarni, madaniy
qadriyatlarni, munosabatlar sistemasi va hissiy tajribaning asosiy qismini egallaydi.
Oila va maktabgacha ta’lim muassasasi o‘rtasidagi hamkorlikning shakllari,
mazmuni va samaradorligi ta’lim tizimining umumiy strategiyasiga katta ta’sir
ko‘rsatadi. Bugungi kunda bu hamkorlikni tizimli yo‘lga qo‘yish, tarbiya va ta’lim
mazmunining uyg‘unlashuvi, bolaga bir xil yondashuvni ta’minlash ustuvor vazifaga
aylangan.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
31
Ushbu maqolada oilaviy tarbiya bilan maktabgacha ta’lim muassasalarining
samarali hamkorligini ta'minlashning nazariy asoslari, mavjud muammolar va amaliy
tajribalar, hamda bu yo‘nalishdagi taklif va tavsiyalar ilmiy asosda yoritiladi.
Metod
Tadqiqot Toshkent shahri va Farg‘ona viloyatidagi 5 ta davlat maktabgacha ta’lim
muassasasida olib borildi. Maqsad - MTM va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlik darajasi,
uning shakllari va natijadorligini o‘rganish. Ish jarayonida kuzatuv, so‘rovnoma, ota-
onalar bilan yarimstrukturali suhbatlar, pedagogik tahlil va hujjatlar monitoringi
usullaridan foydalanildi.
So‘rovnomada 150 nafar ota-ona, 25 nafar tarbiyachi-pedagog va 5 nafar
muassasa rahbari ishtirok etdi. Suhbatlarda esa tanlab olingan 30 ota-ona va 10 nafar
tajribali pedagog ishtirok etdi. Kuzatuv darslari va ochiq mashg‘ulotlar davomida
pedagogik interaktivlik, ota-onalarning faolligi, bolalar faoliyatida namoyon
bo‘layotgan o‘zgarishlar tahlil qilindi.
Tahlil qilish jarayonida quyidagi mezonlarga e'tibor qaratildi: ota-onalarning ped
agogik savodxonligi, MTM bilan aloqa sifati, boladagi ijtimoiy-emotsional rivojlanish,
muammoli holatlarga yondashuv va yechim izlash madaniyati.
Natijalar
Olib borilgan tadqiqotlar quyidagi muhim natijalarni ko‘rsatdi:
Birinchidan, ota-onalarning 63 foizi MTM bilan o‘zaro hamkorlikda
qatnashayotganini bildirdi, biroq ulardan faqat 28 foizi bu hamkorlikni "doimiy va
mazmunli" deb baholadi. Bu esa hamkorlikning son jihatdan mavjud, ammo sifat
jihatdan cheklanganligini ko‘rsatadi.
Ikkinchidan, MTM pedagoglarining 72 foizi ota-onalarning tarbiyaviy
jarayonlarda yetarlicha faol bo‘lmasligini muammoli omil sifatida qayd etdi. Bu holat,
asosan, ota-onalarning pedagogik savodxonligi pastligi, vaqt tanqisligi va MTM
faoliyatining mazmunidan yetarlicha xabardor emasligi bilan izohlandi.
Uchinchidan, sinov tariqasida olib borilgan "oilaviy dars" mashg‘ulotlarida
qatnashgan bolalarda ijtimoiy faollik, ishonch va hissiy barqarorlik yuqori bo‘lgan. Bu
holat ota-onalarning bevosita ta’lim jarayonida ishtirok etishi bolaning motivatsiyasiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi.
To‘rtinchidan, ota-onalar tomonidan bildirgan takliflarda eng ko‘p qayd etilgan
muammo bu MTM tomonidan beriladigan tarbiyaviy yo‘nalishdagi ma'lumotlarning
yeta rlicha tizimli emasligi bo‘ldi.
Tahlil va Munozara
Oila va maktabgacha ta’lim muassasasi o‘rtasidagi hamkorlikning samarali
tashkil etilishi uchun avvalo o‘zaro ishonch va ochiq muloqot muhitini shakllantirish
zarur. Tarbiyachi-pedagoglar ota-onalarni faqat "xatoliklarni tuzatish vositasi" sifatida
emas, balki tarbiya jarayonining to‘laqonli hamkori sifatida qabul qilishi lozim. Buning
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
32
uchun, birinchidan, pedagoglarning o‘zlari ham psixologik va kommunikativ
kompetensiyalarni rivojlantirishlari kerak.
Ikkinchidan, MTMlar ota-onalarning pedagogik madaniyatini oshirishga
qaratilgan faoliyatlarni tizimli tashkil etishi lozim. Masalan, pedagogik seminarlar, ota-
onalar uch un treninglar, tarbiyaviy forumlar, "ota-onalar klubi" kabi tashkiliy shakllar
bu borada samarali vosita bo‘lishi mumkin.
Uchinchidan, har bir bolaning individual rivojlanish xaritasi asosida ota-ona va
tarbiyachi birgalikda ishlashi zarur. Bu usul bolaning o‘ziga xos psixologik
ehtiyojlarini inobatga olish, shaxsiy yondashuvni kuchaytirish imkonini beradi.
To‘rtinchidan, bugungi raqamli davrda ota-onalar bilan onlayn hamkorlik
shakllarini kengaytirish, masalan, elektron kundaliklar, onlayn maslahat xonalari,
videodarslar, telegram guruhlari orqali pedagogik tavsiyalar berish orqali ham o‘zaro
aloqa sifatini oshirish mumkin.
Shuningdek, oilaviy muhitdagi nosog‘lom ijtimoiy-psixologik sharoitlar MTM
faoliyatiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois MTM psixologi oilaviy tarbiya
uslublarini o‘rganish, ehtiyoj bo‘lsa, konsultatsiyalar o‘tkazish, ijtimoiy xo dimlar
bilan hamkorlikda kompleks yondashuvni amalga oshirishi zarur.
Xulosa
Oilaviy tarbiya va maktabgacha ta’lim muassasalari o‘rtasidagi samarali
hamkorlik bolani har tomonlama kamol topgan, axloqiy jihatdan sog‘lom va ijtimoiy
faol shaxs sifatida shakllantirishning asosi hisoblanadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki,
bu hamkorlikni samarali yo‘lga qo‘yish uchun ikki tomonlama tashabbus, doimiy
muloqot, pedagogik savodxonlik va ochiq, ishonchli muhit zarur.
MTMlar pedagoglari ota-onalarni faqat tadbirlarga jalb qilish bilan
cheklanmasdan, ularning pedagogik bilim va ko‘nikmalarini oshirish, ularni
farzandlari tarbiyasida faol ishtirok etishga undovchi ruhiy va amaliy sharoit
yaratishlari zarur.
Kelajakda maktabgacha ta’lim tizimida oilaviy tarbiya bilan integratsiyalashgan
yondashuv, har bir bola uchun individual rivojlanish dasturini yaratish va raqamli
imkoniyatlardan unumli foydalanish orqali bu hamkorlik yanada mustahkamlanishi
mumkin.
Bu esa o‘z navbatida O‘zbekistonda sog‘lom, bilimli, ijtimoiy jihatdan faol va
ma'naviy barkamol avlodni voyaga yetkazishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonova, G. (2020).
Maktabgacha ta’lim psixologiyasi
. Toshkent:
O‘zbekiston fanlar akademiyasi nashriyoti.
2.
Yo‘ldosheva, S. T. (2019).
Bolalar psixologiyasi
. Toshkent: “Yangi asr avlodi”.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
33
3.
Vygotsky, L. S. (2002).
Imagination and Creativity in Childhood
. New York:
Routledge.
4.
Jalolov, H. H., & Mahkamova, D. R. (2021).
Pedagogik texnologiyalar va
pedagogik mahorat
. Toshkent: TDPU nashriyoti.
5.
Runco, M. A., & Acar, S. (2012).
Divergent thinking as an indicator of creative
potential
. Creativity Research Journal, 24(1), 66–75.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi (2018).
Maktabgacha
ta’lim muassasalari uchun davlat o‘quv dasturi “Ilk qadam”
. Toshkent.
