Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
51
MAMLAKATIMIZDA AHOLINI, XUSUSAN, YOSHLARNI
ISH BILAN TA’MINLASHDAGI MUAMMO VA YECHIMLAR
Isroilov Kamoliddin
Sharof Rashidov nomidagi
Samarqand Davlat Universiteti, magistr
isroilovkamoliddin2000@gmail.com
+998992012259
Annotatsiya:
Yangi O’zbekistonda band bo’lmagan aholini, xususan, yoshlarni
ish bilan ta’minlash dolzarb muammolardan biriga aylanib ulgurgan. Negaki,
O’zbekiston aholisining katta qismini yoshlar tashkil etadi va ularni ish bilan band
qilmay turib, iqtisodiy o’sishga erishib bo’maydi. Ushbu tadqiqot ishi yoshlarni ish
bilan ta’minlashdagi muammo va yechimlarni atroflicha muhokama qiladi.
Kalit so’zlar:
ijtimoiy soha, taraqqiyot strategiyasi, yoshlar, ishsizlik, iqtisodiy
taraqqiyot
Mamlakatimizda aholini, xususan, yoshlarni ish bilan ta’minlash, iqtisodiy
barqarorlik va ijtimoiy farovonlikni ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Yoshlar –
jamiyatning eng faol va dinamik qatlamlaridan biri bo‘lib, ularning ish bilan
ta’minlanishi mamlakatning kelajagini belgilaydi. Biroq, yoshlar o‘rtasida ishsizlik
darajasi yuqori darajada saqlanib qolmoqda. Bu muammo nafaqat iqtisodiy jihatdan,
balki ijtimoiy-siyosiy istiqbollar nuqtai nazaridan ham jiddiy xavf tug‘diradi.
Aholining yosh qismi o‘zining bilim va ko‘nikmalarini ishga joylashtirishda
muammolarga duch kelmoqda. Ish beruvchilar tomonidan talab qilinadigan malakalar
va tajriba ko‘pincha yoshlarning imkoniyatlariga to‘g‘ri kelmaydi. Bu esa o‘z
navbatida ishsizlikni kuchaytiradi va yoshlarning ijtimoiy hayotdan chetlatilishiga olib
keladi. Yoshlarimizga zamonaviy ta’lim-tarbiya bilan birgalikda, qon-qonimizga
singgan muqaddas dinimizning insonparvarlik mohiyatini to’g’ri tushuntirib
berishimiz, ularni ezgu g’oyalar ruhida tarbiyalash haqida jiddiy o’ylashimiz lozim. [1.
97]
Yoshlar aholining o‘ziga xos ijtimoiy-demografik guruhi bo‘lib, u yuqori
harakatchanlik va jamiyatning demografik takror ishlab chiqarishida alohida rol
o‘ynashi bilan ajralib turadi. Shu bilan birga, aholining eng zaif qatlamlaridan biri
bo‘lib, radikal va ekstremistik g‘oyalar ta’siriga eng ko‘p moyil bo‘lgan yoshlardir.
Biroq sog‘lom turmush tarzi, shaxsning ilmiy-madaniy rivojlanishi haqidagi g‘oyalarni
targ‘ib qilish orqali yosh avlodga ijobiy ta’sir ko‘rsatish mumkin.
Yoshlar kabi ijtimoiy guruh uchun yosh chegaralarini belgilash masalasi juda
ko‘p bahs-munozaralarni keltirib chiqaradi. Ammo shuni ta’kidlash kerakki, "yoshlik"
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
52
tushunchasini aniqlash uchun umumiy qabul qilingan yosh mezoni 14 yoshdan 30
yoshgacha bo‘lgan yosh hisoblanadi. Aynan shu mezon asosida yoshlar o‘rtasida
barcha tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Hozirgi kunda O’zbekiston aholisining 60
foizdan ortig’ini aynan shu yosh chegarasidagi yoshlar tashkil etadi.
Iqtisodiy taraqqiyot va inson salohiyatini yuksaltirishning muhim omili
bandlikdir. Aholining bandligini ta’minlash uni takror ishlab chiqarishning zaruriy
shartidir. Aholining turmush darajasi, iqtisodiyot tarmoqlari va tarmoqlari uchun
kadrlarni tanlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish xarajatlari, bandlik,
ishsizlarni moddiy va psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlash aholi bandligiga bog‘liq.
Shu bois aholi bandligini ta’minlashning ijtimoiy-iqtisodiy va tashkiliy jihatlarini
ijtimoiy-iqtisodiy muammo sifatida o‘rganish bugungi kunda alohida ahamiyatga
ega.[3. 102]
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, mehnat bozoridagi ishsizlarning qariyb 90 foizi
munosib ish topishda yordamga ehtiyoj sezadi. To‘g‘ri ish o‘rinlari ishchilar uchun
qiziqarli va qulay bo‘lgan ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan maqbul ishdir. Muvofiq ishga
ega bo‘lish uchun ishchi kuchi mehnat bozorida yetarlicha raqobatbardosh bo‘lishi
zarur. Natijada ishlab chiqarishni yoki tashkilotda boshqaruvni rasmiy tashkil etish va
modernizatsiya qilish kadrlar yetishmasligiga olib keladi.[4. 3]
Mamlakatda ishsizlik katta iqtisodiy, moliyaviy, ijtimoiy va ba’zan psixologik
xarajatlar bilan bog‘liq. O‘zbekiston demografik taraqqiyotining yana bir xususiyati
qishloq aholisining doimiy o‘sib borishidir. Shu bilan birga, mehnat bozorida jami
mehnat resurslari tarkibida yoshlar ulushini oshirish tendensiyasi yoshlar mehnatiga
talabning oshishi va ishchi kuchi taklifining qisqarishi muammosini keltirib
chiqarmoqda.[5. 2]
Bu borada olib borilgan tadqiqotlar quyidagilarni tasdiqlash imkonini beradi:
qishloq yoshlari o‘rtasidagi ishsizlikning yuqori darajasi ko‘p jihatdan ishchi kuchining
boshlang‘ich kasbiy tayyorgarligi (shu jumladan, kasbga yo‘naltirish) tizimining
nomukammalligi, uning bandligi darajasining pastligi va samarasizligi, ish
beruvchilarni moddiy rag‘batlantirishning yo‘qligi, qishloq yoshlarining talabchanligi
va yoshlarning malakasi yetarli emasligi, mehnat bozori infratuzilmasi yetarli darajada
rivojlanmaganligi, kelgusida aholi bandligini rivojlantirishning ilmiy asoslangan
dasturlari ishlab chiqilmaganligi bilan belgilanadi.
Bizning fikrimizcha, mehnat bozorida yoshlar o‘rtasida ishsizlik darajasini
pasaytirishni ta’minlovchi omillardan biri –yangi ish o‘rinlari yaratish, xizmat
ko‘rsatish va servis sohasini, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni jadal
rivojlantirish, ularning bilim darajasi va kasbiy malakasini oshirish, mehnatni
diversifikatsiya qilishning alohida ahamiyati hisoblanadi.[2. 146]
Muhtaram Prezidentimiz tomonidan 2017-yil 24-mayda qabul qilingan “Bandlik
sohasida davlat siyosatini yanada takomillashtirish va mehnat organlari faoliyati
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
53
samaradorligini tubdan oshirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PF-5052-sonli
farmonda ishsiz aholini, yoshlarni, avvalambor professional ta’lim muassasasi
bitiruvchilarini, shuningdek, aholining boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalarini
ixtisoslashtirilgan ish o‘rni yarmarkalarini tashkil etish va o‘tkazish, aholi va ish
beruvchilar uchun mehnat organlari tomonidan ko‘rsatilayotgan xizmatlarning sifati va
hammabopligini oshirish yo‘li bilan ishga joylashtirishga ko‘maklashish alohida
belgilab qo’yilgan. [6. 4]
Shuningdek, O‘zbekistonning turli qit’alardagi ko‘plab davlatlar va davlat
birlashmalari bilan aloqalari sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarildi. Xususan,
Rossiya, Xitoy, AQSh, Turkiya, Yevropa, Yaqin Sharq, Janubi-Sharqiy Osiyo va
boshqa mintaqalardagi hamkor davlatlar bilan munosabatlar deyarli barcha sohalarda
sezilarli darajada mustahkamlandi.
Xulosa o’rnida shuni ta’kidlash kerakki, Yangi O’zbekistonda yoshlarni ish bilan
tam’inlash kundalik masalalardan biriga aylandi. Bu borada O’zbekistonni ijtimoiy-
iqtisodiy
rivojlantirishning
Harakatlar
strategiyasi
va
2022-2026-yillarga
mo’ljallangan Taraqqiyot strategiyalari doirasida kerakli ishlar amalga oshirildi va
natijasi o’rganilmoqda. Xususan, yoshlarni band qilish uchun avvalo, ularni kasbga
o’qitish tizimi yo’lga qo’yildi. Ikkinchidan, aholida tadbirkorlikka bo’lgan ishtiyoq
uyg’onmoqda va shu soha bilan shug’ullanuvchi fuqarolarga davlat kerakli shart-
sharoitlarni yaratib bermoqda. Uchinchidan, yoshlarni ish bilan ta’minlash borasida
dunyo davlatlari erishgan qator yutuqlardan foydalanmoqdamiz. O’ylaymanki, bu kabi
ishlarning barchasi o’z samarasini beradi va Yangi O’zbekiston poydevorini aynan
yoshlar barpo etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.Sh.M.Mirziyoyev “Yangi O’zbekiston strategiyasi” – “O’zbekiston”
nashriyoti, 2021.
2.Michael T. Brannick, Edvard L, Levine, Frederick P. Morgeson. “Job and Work
Analysis”. Sage Publications USA, 2007.
3.Robert. Mathis, John H. Jackson «Human Resource Management» textbook-
USA 2015.
4. Xalq so’zi 2024-yil 2-iyun, №109(8732)
5. Xalq so‘zi, 2023 yil 19 oktyabr, №222 (8565)
6.
