Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
60
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA O‘QUVCHILARNING FAOL O‘QUV
FAOLIYATINI SHAKLLANTIRISHDA O‘QITUVCHINING ROLI
Qurboniyozova Mardona Fayzulla qizi
Termiz iqtisodiyot va servis Universiteti
Ijtimoiy gumanitar fanlar fakulteti
Boshlang'ich ta'lim yo'nalishi talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’lim tizimida o‘quvchilarning
faol o‘quv faoliyatini shakllantirish jarayonida o‘qituvchining o‘rni va ta’siri tahlil
qilingan. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining psixologik va pedagogik xususiyatlari,
ularning bilishga bo‘lgan ehtiyoji, faollik darajasi va mustaqil fikrlash
ko‘nikmalarining rivojlanishida pedagogning yondashuvi muhim omil sifatida ko‘rib
chiqiladi. Shu bilan birga, o‘qituvchi tomonidan qo‘llaniladigan metodlar, interfaol
usullar, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalari misolida real natijalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
boshlang‘ich ta’lim, o‘quvchi faolligi, pedagogik yondashuv,
motivatsiya, interfaol metodlar, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, mustaqil fikrlash.
Boshlang‘ich ta’lim bosqichi har bir inson hayotidagi eng muhim poydevor
bo‘lib, bu davrda o‘quvchilarda nafaqat bilim asoslari, balki mustaqil fikrlash, atrof-
muhitni tushunish, ijtimoiy faollik kabi ko‘nikmalar shakllana boshlaydi. Shu sababli
bu davrda o‘quvchilar bilan ishlaydigan o‘qituvchi nafaqat bilim beruvchi, balki ularni
yo‘naltiruvchi, rag‘batlantiruvchi, ishonch uyg‘otuvchi, eng muhimi, faol shaxs
sifatida o‘stiruvchi yetakchi bo‘lishi lozim.
O‘quvchi faolligi – zamonaviy ta’lim mezoni
Bugungi kunda pedagogikada “faol o‘quvchi” tushunchasi keng qo‘llanmoqda.
Bu – o‘quv jarayonida shunchaki ma’lumotni eslab qoladigan emas, balki uni tushunib,
qayta ishlay oladigan, hayotda tatbiq qila oladigan shaxsni anglatadi. Boshlang‘ich sinf
o‘quvchilari aynan ushbu ko‘nikmalarni shakllantirish uchun juda sezgir, qiziquvchan
va o‘rganishga intiluvchan bo‘lishadi. Agar o‘qituvchi bu davrda ularning faolligini
to‘g‘ri yo‘naltirsa, keyingi bosqichlarda o‘quvchining akademik muvaffaqiyati yuqori
bo‘ladi.
O‘qituvchining roli va yondashuvi
O‘qituvchi faoliyatidagi asosiy vazifa – o‘quvchining bilishga bo‘lgan ehtiyojini
uyg‘otish, uni rag‘batlantirish, fikrlashga, izlanishga undashdir. Bunda quyidagilarga
alohida e’tibor qaratilishi lozim:
Shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv – har bir o‘quvchining individual qobiliyati,
o‘zlashtirish darajasi, xarakteriga mos metodlarni tanlash.
Interfaol metodlardan foydalanish – “Aqliy hujum”, “Klaster”, “Insert”, “B-B-
B” kabi texnikalar orqali o‘quvchini faol ishtirokchiga aylantirish.
Motivatsiya mexanizmlaridan foydalanish – o‘quvchini baholashda faqat ball
bilan emas, balki maqtov, rag‘batlantiruvchi iboralar, amaliy topshiriqlar orqali uning
o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
61
Mustaqil o‘rganishga yo‘naltirish – o‘quvchini ma’lumot izlashga, savollar
berishga, o‘z fikrini asoslab berishga o‘rgatish.
Darslarda faollikni oshirish bo‘yicha samarali usullar
O‘quvchilarning o‘zlashtirishini kuchaytirish va darsga qiziqishini saqlab qolish
uchun quyidagi metodlar o‘zini oqlagan:
O‘yin texnologiyalari: boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun bilimlar o‘yin
shaklida taqdim etilsa, ular ko‘proq ishtirok etadi va o‘rganilgan bilimlarni yaxshi eslab
qoladi.
Loyiha ishlari: guruh yoki juftlikda kichik loyiha ustida ishlash, mustaqil
material tayyorlash bolalarda ijodkorlikni shakllantiradi.
Raqamli resurslardan foydalanish: multimediali darslar, animatsiyalar, onlayn
testlar, interaktiv taqdimotlar orqali darsni jonlantirish.
O‘qituvchining nutqi va shaxsiy namunasi
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari ko‘pincha o‘qituvchining nutq uslubi, harakati,
ohangidan ta’sirlanadilar. O‘qituvchining darsdagi kayfiyati, o‘ziga ishonchi,
mehribonligi yoki qat’iyligi o‘quvchining ichki holatiga bevosita ta’sir etadi. Shu bois
har bir pedagog o‘z nutq madaniyati, jismoniy holati va emotsional muvozanatini
nazorat qilishi zarur.
Boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini shakllantirish, ularni
faollikka undash, bilim olish jarayonini qiziqarli va mazmunli tashkil etish bugungi
ta’lim tizimining asosiy talabi hisoblanadi. Bu borada o‘qituvchining pedagogik
mahorati, yangilikka ochiqligi, bolalarga bo‘lgan mehr-muhabbati muhim omil
sanaladi. Har bir dars o‘quvchining shaxs sifatida rivojlanishiga hissa qo‘shishi, uni
mustaqil fikrlovchi, faol ishtirokchi shaxsga aylantirishi lozim.
Kelajakda boshlangan bu jarayon izchil davom etsa, biz o‘zimizga ishonadigan,
ilmga chanqoq, innovatsion tafakkurga ega avlodni voyaga yetkazamiz.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Tursunova M.X. “Boshlang‘ich ta’lim metodikasi”. – Toshkent: O‘qituvchi,
2022.
2.
Yoqubova G.M. “Faol ta’lim metodlari”. – Samarqand, 2020.
3.
Karimova N.A. “Pedagogik texnologiyalar asoslari”. – Toshkent: Ilm Ziyo, 2021.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. “Boshlang‘ich ta’lim
konsepsiyasi”, 2022.
5.
Dewey J. “Democracy and Education”. – New York, 1916.
6.
Vygotsky L.S. “Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes”. – Harvard University Press, 1978.
7.
8.
