Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
111
KOREYS TILIDAGI ASSIMILATSIYA
JARAYONLARI VA TALAFFUZGA TA’SIRI
Eshpoʻlatova Sabrina Farxodovna
Toshkent shahri Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti
Sharq filologiyasi fakulteti
Filologiya va tillarni oʻqitish:koreys tili yoʻnalishi talabasi
+998882976555
Аnnоtаtsiуа: Ushbu maqolada koreys tilidagi assimilatsiya jarayonlari va ularning
talaffuzga ta'siri o‘rganiladi. Assimilatsiya — bu til fonemalarining birining
boshqasiga ta'sir qilishi, natijada talaffuzning o‘zgarishi jarayoni. Koreys tilida
jarayonning qanday kechishi, fonetik qoidalar, o‘zaro ta'sirlar hamda o'zbek tili bilan
taqqosiyasi aniqlanadi. Maqola, shuningdek, til o'rganishda integratsiya qilish va
talaffuzning to'g'riligi uchun koreys fonemasini tushunishning muhimligini ta'kidlaydi.
O'quvchi va til o'rganuvchilarga yordam beruvchi amaliy tavsiyalar ham keltiriladi.
Assimilatsiya, Talaffuz, Koreys tili, Fonema, O‘zbek tili,
Lingvistika, Fonetik qoidalar, Til o‘rganish, O‘zaro ta’sir
Kirish.
Koreys tili, boshqa tillar kabi, o'ziga xos fonetik va fonologik xususiyatlarga ega.
Ushbu xususiyatlar orasida assimilatsiya jarayonlari alohida ahamiyatga ega.
Assimilatsiya — bu bir fonemalarning boshqa fonemalarga ta'siri natijasida
talaffuzning o'zgarishidir. Koreys tilida bu jarayon keng tarqalgan va u nafaqat
individual so'zlarni, balki butun gaplarni talaffuz qilishda ham namoyon bo'ladi.
Koreys tilida ikki asosiy turdagi assimilatsiya mavjud: bacarol assimilatsiyasi va teller
assimilatsiyasi. Bacarol assimilatsiyasi, odatda, bir unli yoki undoshning boshqasi
bilan birlashishi natijasida yuzaga keladi. Masalan, "myeon" (biroz) so'zi "mye" va
"on" so'zlaridan tashkil topgan bo'lib, u talaffuzda "myeon" tarzida o'zgaradi. Bu
jarayon ko’pincha unli harflarning o’zaro ta’siri bilan bog‘liq bo’ladi. Bu holatda, unli
harfning talaffuzi uning atrofidagi undosh harflarga qarab o'zgaradi. Teller
assimilatsiyasi esa undosh harflarning bir-biriga ta’siri jarayonini anglatadi. Masalan,
"kun" so‘zida "k" undoshi "n" bilan yaqinlashganda undoshning talaffuzida
o'zgarishlar kuzatilishi mumkin. Bu jarayonlar, aslida, koreys tilining talaffuzini
osonlashtirish va o'zaro musiqiylikni ta'minlash maqsadida kelib chiqadi. Koreys
tilidagi assimilatsiya jarayonlari talaffuzga kuchli ta'sir ko'rsatadi. Bu jarayonlar
yordamida so'zlar bir-biridan farq qilmaydi va talaffuz qilishda qulaylik yaratadi.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
112
Assimilatsiya jarayonlari, ayniqsa, nutq davomida tez-tez uchraydi va o'zaro
bog'lanishlarni ham kuchaytiradi. Masalan, "han-guk" (Koreya) so'zi "han" va "guk"
elementlaridan tashkil topgan bo'lib, talaffuzda "hanguk" sifatida aks etishi mumkin.
Bu jarayon nafaqat kirish so'zlarida, balki ushbu til oilasidagi boshqa so'zlar uchun ham
qo'llaniladi.
Koreys tilida assimilatsiya jarayonlari ijtimoiy kontekstlarda ham o'z ulushini
qo'shadi. Tabiiy nutq amaliyotlarida vaqt o'tishi bilan o'zaro bog'llanishlar, ya'ni
loyihalash va taklif qilish jarayonlari orqali, talaffuz o'zgarishi mumkin. O‘zbekiston
kabi o‘zaro tillar bilan tengdoshlikda, bunday jarayonlar ko‘pincha qiziqarli natijalar
keltirib chiqaradi. O'zga tillar bilan taqqoslaganda, koreys tilidagi assimilyatsiya
jarayonlari ularning talaffuziga katta tushuncha kiritadi. O'zbek tili, masalan,
fonemalari o'rtasida ham shunga o'xshash jarayonlar kuzatiladi. O'zbek tilida undoshlar
o'rtasidagi assimilyatsiya jangari bilan birga keladi. Misol uchun, "dishni" so‘zini
"dshi" deb talaffuz qilish ko'rinadi. Biroq, koreys tilidagi assimilyatsiya jarayonlari
ko'proq tartibli va murakkab bo'lib, ko'p hollarda musiqiylikni ta'minlash uchun
rivojlangan. Koreys tilini o'rganayotganlar uchun bu jarayonlarni tushunish juda
muhim. Ular notanish so'zlarni ilgari surish va talaffuzni yaxshilashda yordam beradi.
Ushbu jarayonlar o'zaro bog‘liq fonetik qoidalarni bilish orqali talaffuzda kuchli
tahlil qilishni ta'minlaydi. Ushbu maqola orqali koreys tilidagi assimilyatsiya
jarayonlari va ularning talaffuzga ta'siri tushunildi. Koreys tili o'zining murakkab
fonetik strukturalari bilan o'ziga xosdir va bunday jarayonlar natijasida nutq
osonlashadi. Bu jarayonlarni bilish, til o'rganayotganlar uchun muvaffaqiyatli
talaffuzga erishishning muhim elementi hisoblanadi. O'quvchilar, tilni chuqur
o'rganishda, koreys dilida talaffuz uchun o'zaro ta'sir qiluvchi undoshlar va unli
harflarning asosiy qoidalarini ham hisobga olishlari kerak. Japon va Xitoy tillari bilan
taqqoslaganda, koreys tili o'zining o'ziga xos xususiyatlari va jazblili bilan ajralib
turadi. Boshqalar tilini o'zaro ta'sir qilishda koreys tilidan o'rganish, nutq davomida
ko’proq o'zaro bog'lanish va talaffuzda qulaylik yaratishga yordam beradi. Koreys tili,
Ural-Altaik tillar oilasiga mansub bo'lib, o'ziga xos grammatik tuzilishi va talaffuz
xususiyatlariga ega.
Assimilatsiya jarayonlari esa o'zgaruvchan ijtimoiy-madaniy sharoitlarda
ko'plab tillarning bir-biriga ta'sirini anglatadi. Koreys tilida ham taassurot o'tkazishga
qodir bo'lgan bir qancha assimilatsiya jarayonlari mavjud. Ushbu jarayonlar, asosan,
tilning talaffuziga, leksikasiga, grammatikasiga va hatto sintaksisiga ta'sir ko'rsatadi.
Birinchi navbatda, til asosida yagona talaffuzga keltirish jarayonlari ko'rinadi. Koreys
tilining talaffuzi, ko'plab fonemalar va ularning o'zgarishlariga ega. Assimilatsiya
jarayonlari, ya'ni bir tilning o'ziga xosliklarini boshqalar bilan birlashtirish, ko'pincha
talaffuzda o'zgarishlar keltirib chiqaradi. Masalan, koreys tilida "n" va "l" harflarining
talaffuzi qonun-qoidalariga ko'ra bir-biriga o'xshash yoki bir-birini to'ldiruvchi
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
113
vazifani bajarishi mumkin. Bunday holatlar, boshqa tillardan kelib chiqqan so'zlar
orqali ham ko'rinishi mumkin. Koreys tilidagi assimilyatsiya jarayonlarining yana bir
muhim xususiyati, so'zlar ichidagi yoki oxiridagi vowel va konsonantlarning o'zaro
o'zgarishi hisoblanadi. Misol uchun, "k" harfi "n" harfi bilan birga bo'lganida,
talaffuzda "k" harfi "ng" shaklida eshitilishi mumkin. Bu turdagi o'zgarishlar, ko'pincha
mintaqaviy dialektlarda ham aniq ko'rinadi, chunki har bir mintaqaning o'ziga xos
talaffuzi mavjud. Assimilatsiya o'zaro ta'sir jarayonida, boshqa tillardan so'zlar kirib
kelinganda, ularning talaffuzining koreys tiliga moslashishi muhim ahamiyatga ega.
Misol uchun, ingliz tili, rus tili yoki boshqa Osiyo tillaridan kirayotgan so'zlar koreys
tili fonetik tizimiga moslashtirilgan holda talaffuz qilinadi. Buning natijasida, asosan,
vokal va konsonantlarning o'zgarishi yuz beradi, bu esa badiiy ko'rinishda
o'zgarishlarga olib keladi. Masalan, inglizcha "computer" so'zi koreys tilida "
컴퓨터
"
(keompyuteo) shaklida talaffuz qilinadi.
Koreys tili sintagmatik tizimi ham assimilyatsiya jarayonlaridan ta'sirlangan.
O'zaro ta'sir qilish jarayonida, koreys tilida yoki boshqa tillarda ishlatiladigan
frazeologik birliklar va iboralar, asosan, o'zaro masofaga qarab o'zgarishi mumkin.
Buning natijasida, yangi iboralar yaratish yoki mavjudlarini o'zgartirish orqali
asimilyatsiya jarayonlari davom etadi. Assimilyatsiyaning ijtimoiy badiiy konteksti
ham mavjud. Koreys tili, tarixan boshqa madaniyatlar bilan bog'liqligi tufayli, ko'plab
yangi turdagi so'zlar va iboralarni qabul qilgan. Bu esa, jahon madaniyatining ta'siri
natijasida yuzaga kelgan. Bunday jarayonlar, tilning rivojlanishi va adaptiv o'zgarishi
uchun zarur sharoitlarni yaratadi. Koreys tilidagi assimilyatsiya jarayonlari, talafuz va
leksikaga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Bu jarayonlar, boshqa tillardan kiruvchi so'zlar
evaziga, mintaqaviy talaffuzdagi o'zgarishlar va ijtimoiy madaniy ta'sirlar bilan bog'liq.
Koreys tili rivojlanishida assimilyatsiya jarayonlari davom etmoqda va bu, tilning
yangilanishi, o'zgarishi va jahon tillari bilan integratsiyalashuvini namoyish etadi.
Xulosa
Koreys tilida assimilatsiya jarayonlari talaffuzga sezilarli ta'sir ko'rsatadi, bu esa
tilni o'rganayotganlar uchun muhim ahamiyatga ega. Assimilatsiya jarayonlari
natijasida bir unli yoki undosh harflarning bir-biriga ta'siri so'zlarning talaffuzini
osonlashtiradi va musiqiyligini kuchaytiradi. Ushbu jarayonlar ijtimoiy kontekstda
ham o'zgarib, til o'zining tarixiy rivojlanishi bilan bog'liq bo'ladi. Koreys tilida
assimilyatsiya jarayonlarini tushunish, o'quvchilarga o'zaro bog'lanishlarni yaxshiroq
anglab, talaffuzni to'g'ri o'rganishga yordam beradi. Natijada, bu jarayonlarni bilish,
tilni o'zlashtirish jarayonida muhim resurs hisoblanadi, chunki u talaffuzni
aniqlashtirish va suhbatsizliklardan qochish imkonini yaratadi. Koreys tili,
assimilyatsiya jarayonlari orqali o'ziga xos fonetik strukturaga ega bo'lib, buni til
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
114
o'rganish jarayonida hisobga olish kerak. Bu, shuningdek, koreys tili va boshqa tillar
orasidagi o'zaro ta'sirlarni kashf etishga ham yordam beradi.
Fоуdаlаnilgаn аdаbiуоtlаr:
1. Ajin, K. (2015). Koreys tilining asoslari. Toshkent: O'zbekiston Milliy
Universiteti, 12-bet.
2. Ismatova, M. (2020). Tillararo assimilyatsiya va kuzatish. Samarqand: Samarqand
Davlat Universiteti, 45-bet.
3. Karimov, O. (2018). Lingvistik tadqiqotlar. Toshkent: Fan va texnologiya, 78-bet.
4. Murodov, A. (2021). Koreys tili: asosiy qoidalar va strukturaviy tahlil. Buxoro:
Buxoro Davlat Universiteti, 33-bet.
5. Yusupova, S. (2019). Tillar va madaniyatlar o'zaro ta'siri. Toshkent: Yangi nashr,
24-bet.
