Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
224
BO‘LAJAK SHIFOKORLARDA KASBIY KOMPETENTLIKNI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK SHART-SHAROITLARI
Kasimova Nixola Kadirovna
Аndijоn dаvlаt tibbiyоt instituti “ Ichki kаsаlliklаr”
kаfedrаsi kаfedrаsi kаttа о’qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada bo‘lajak shifokorlarning kasbiy kompetentligini
rivojlantirish jarayonida pedagogik shart-sharoitlarning ilmiy-pedagogik mohiyati
yoritilgan. Kasbiy kompetentlik — bu nafaqat nazariy bilimlarni egallash, balki ularni
real klinik muhitda, kommunikativ va axloqiy mezonlarga asoslangan tarzda qo‘llay
olish qobiliyati ekanligi asoslangan. Muallif zamonaviy pedagogik yondashuvlar
asosida ta’lim jarayonini tashkil etish, o‘quv muhiti, simulyatsion texnologiyalar,
reflektiv yondashuvlar, shuningdek, interaktiv va masofaviy o‘qitish usullarini
samarali qo‘llash orqali talabalar kompetentligini shakllantirishga oid taklif va
tavsiyalarni taqdim etadi. Statistik tahlillar va tajribaviy kuzatuvlar asosida maqolada
tibbiy ta’limda integrativ-didaktik shart-sharoitlar yaratishning dolzarbligi va
samaradorligi ko‘rsatib berilgan.
Kalit so‘zlar:
kasbiy kompetentlik, tibbiy ta’lim, bo‘lajak shifokor, pedagogik
shart-sharoitlar, simulyatsion trening, refleksiya, interaktiv metod, klinik fikrlash.
Zamonaviy tibbiy ta’limning asosiy vazifalaridan biri — kasbiy kompetent
shifokorlarni tayyorlashdan iborat. Bu jarayonda shunchaki nazariy bilim berish yetarli
emas, balki talabalarni real klinik muhitda ishlashga tayyorlash, kasbiy vaziyatlarni hal
qila olish, mustaqil qaror qabul qilish, empatiya va kasbiy muloqot ko‘nikmalarini
shakllantirish talab etiladi [1, 4].
Kasbiy kompetentligini rivojlantirish — bu murakkab va ko‘p komponentli
jarayon bo‘lib, unda shaxsiy, ijtimoiy, axloqiy, klinik va texnologik kompetensiyalar
uyg‘unlashadi [5, 8]. Ayniqsa, zamonaviy tibbiyotda tezkor axborot oqimi, texnologik
yangiliklar va bemor bilan aloqaning insonparvarlik xususiyati kasbiy tayyorgarlikni
chuqurlashtirishni talab qiladi.
Pedagogik shart-sharoitlar deganda — o‘quv muhitining tashkiliy, texnik,
psixologik va metodik jihatdan to‘laqonli bo‘lishi tushuniladi. Tajribaviy tadqiqotlar
shuni ko‘rsatadiki, simulyatsion treninglar, virtual laboratoriyalar, muammoga
asoslangan o‘qitish (PBL), OSCE tizimi orqali baholash kabi yondashuvlar kasbiy
kompetentlikni oshirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qilmoqda [2, 6, 9].
Masalan, 2023-yilda O‘zbekiston tibbiyot oliygohlarida o‘tkazilgan monitoring
natijalariga ko‘ra, klinik simulyatsiyalar asosida o‘tilgan mashg‘ulotlar bo‘lajak
shifokorlarning muammoli vaziyatni hal qilish ko‘nikmasini 37% ga, muloqot
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
225
kompetensiyasini 42% ga oshirgani aniqlangan [10]. Bu esa ta’lim sifati va kasbiy
tayyorgarlik darajasi o‘rtasida bevosita bog‘liqlik borligini ko‘rsatadi.
Yana bir muhim pedagogik shart-sharoit — bu reflektiv yondashuvni joriy
etishdir. Talabani o‘z faoliyatini tahlil qilish, baholash, xatolardan xulosa chiqarishga
o‘rgatish orqali kasbiy o‘sishga yo‘l ochiladi. Pedagogik tadqiqotlar ko‘rsatishicha,
muntazam ravishda reflektiv yozuvlar, “portfoliolar” yuritgan talabalar keyinchalik
klinik amaliyotda yuqori ishonchlilik va mustaqillik namoyon qilganlar [3, 7].
Interaktiv metodlardan foydalanish ham shart-sharoitlar majmuasining muhim
tarkibiy qismi sanaladi. Jumladan, “rol o‘ynash”, klinik skriptlar tuzish, guruhiy
muhokama va fikrlar almashinuvi bo‘lajak shifokorlarda nafaqat bilish
kompetensiyalarini, balki emotsional intellekt va ijtimoiy adaptatsiyani ham
rivojlantiradi [11, 12].
Shuningdek, tibbiy ta’limni raqamlashtirish sharoitida masofaviy treninglar,
telemeditsina asosida interaktiv darslar ham kasbiy tayyorgarlik sifatini oshirishga
xizmat qilmoqda. Xususan, “Tibbiyotda axborot texnologiyalari” fani asosida ishlab
chiqilgan virtual amaliyot modullari orqali talabalar tajriba to‘plash va tanqidiy fikrlash
kompetensiyasini mustahkamlamoqda [13, 14].
Xulosa qilib aytganda, bo‘lajak shifokorlarning kasbiy kompetentligini
rivojlantirish uchun quyidagi pedagogik shart-sharoitlarni ta’minlash muhim
hisoblanadi:
klinik simulyatsion o‘quv bazasi mavjudligi;
reflektiv ta’lim yondashuvi asosida baholash tizimini tashkil qilish;
interaktiv metodikalarni darslarga integratsiyalash;
raqamli texnologiyalar va masofaviy platformalar asosida o‘qitish;
shaxsiylashtirilgan va differensiallashtirilgan yondashuv asosida individual
ta’lim trayektoriyasini ishlab chiqish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Andreev A.A. Kompetentnostnyy podkhod v obrazovanii: teoriya i metodologiya.
— M.: Nauka, 2020.
2.
Sharipova D.D. Tibbiy ta’limda simulyatsion treninglarning kasbiy
kompetensiyaga ta’siri. // Tibbiyotda pedagogika, 2023.
3.
Kolb D. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and
Development. — Prentice Hall, 1984.
4.
Muminov B.K. Oliy tibbiy ta’limda innovatsion texnologiyalar. — Toshkent,
2022.
5.
Spencer J., Jordan R. Learner centred approaches in medical education. // BMJ,
1999.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
226
6.
Gafurova M.S. Reflektiv ta’lim va uning samaradorligi. // Pedagogika va
psixologiya jurnali, 2021.
7.
Dewey J. How We Think. — Boston: D.C. Heath & Co, 1933.
8.
Harden R.M. Outcome-based education: the future is today. // Medical Teacher,
2007.
9.
Vygotsky L.S. Thought and Language. — MIT Press, 1986.
10.
Sog‘liqni saqlash vazirligi 2023-yilgi ta’lim monitoringi natijalari. — Toshkent,
2024.
11.
Norman G.R., Eva K.W. Medical education: cognitive bases and clinical
reasoning. // BMJ, 2010.
12.
Avasboyeva N.K. Kasbiy tayyorgarlikda shaxsga yo‘naltirilgan ta’limning o‘rni.
— Samarqand, 2023.
13.
Yusupova M.T. Tibbiyotda axborot texnologiyalari asosida o‘quv modellar. //
Innovatsion ta’lim, 2024.
14.
Oblova O.M. Kompetentlikka asoslangan yondashuv tibbiy ta’limda. — Andijon,
2022.
