Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
148
PEDAGOGIK AMALIYOT DAVOMIDA BO‘LAJAK
O‘QITUVCHILARNING KASBIY O‘ZINI-O‘ZI
RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK OMILLARI
Abduvohidova Sabina Zokir qizi,
Nizomiy nomidagi O'zbekiston Milliy pedagogika
universiteti mustaqil tadqiqotchisi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada, pedagogik amaliyot davomida bo‘lajak
o‘qituvchilarning kasbiy o‘zini-o‘zi rivojlantirish jarayonida ularni yetarlicha qo‘llab-
quvvatlash tizimining psixologik omillari har tomonlama tahlil qilingan. Shuningdek,
maqolada o‘zini anglash va kasbiy identitetni shakllantirishda refleksiya, ijtimoiy
yordam, konstruktiv fikr-mulohazalar va emotsional intellektning roli ilmiy
o’rganilgan.
Kalit so‘zlar.
Kasbiy o‘zini-o‘zi rivojlantirish, pedagogik amaliyot, psixologik
qo‘llab-quvvatlash, refleksiya, emotsional intellekt, mentorlik, o‘zini anglash, stressga
bardoshlik, professional identitet, ichki motivatsiya.
Аннотация.
В
данной
статье
всесторонне
проанализированы
психологические факторы системы адекватной поддержки будущих учителей в
процессе их профессионального саморазвития в ходе педагогической практики.
Также в статье научно изучена роль рефлексии, социальной помощи,
конструктивного мышления и эмоционального интеллекта в формировании
самосознания и профессиональной идентичности.
Ключевые слова.
Профессиональное саморазвитие, педагогическая
практика, психологическая поддержка, рефлексия, эмоциональный интеллект,
менторство,
самосознание,
стрессоустойчивость,
профессиональная
идентичность, внутренняя мотивация.
Abstract.
In this article, the psychological factors of the system of adequate
support for future teachers in the process of their professional self-development during
pedagogical practice are comprehensively analyzed. The article also scientifically
examines the role of reflection, social assistance, constructive thinking, and emotional
intelligence in the formation of self-awareness and professional identity.
Keywords.
Professional self-development, pedagogical practice, psychological
support, reflection, emotional intelligence, mentoring, self-awareness, stress
resistance, professional identity, internal motivation.
Kirish.
Pedagogik amaliyot bo‘lajak o‘qituvchining nazariy bilimlarini amaliy
faoliyatga tatbiq etish jarayonidir. Bu bosqichda talaba ilk bor real ta’lim muhiti,
o‘quvchilar bilan muloqot, dars jarayonini rejalashtirish va o‘tkazish, baholash,
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
149
hamkasblar bilan ishlash kabi kompleks pedagogik faoliyatni boshdan kechiradi. Shu
jihatdan qaralganda, amaliyot nafaqat kasbiy tajriba olishning manbai, balki shaxsiy
rivojlanish, ichki resurslarni safarbar qilish va o‘zini kasbiy jihatdan sinovdan
o‘tkazish maydoni hamdir. Biroq bu jarayon o‘z-o‘zidan kechmaydi. Bo‘lajak
o‘qituvchining ichki ishonchini mustahkamlovchi, uni rag‘batlantiruvchi va psixologik
jihatdan qo‘llab-quvvatlovchi tizim mavjud bo‘lishi nihoyatda muhimdir.
Kasbiy o‘zini-o‘zi rivojlantirish, eng avvalo, o‘zining imkoniyatlarini anglash,
kuchli va zaif tomonlarini tahlil qilish, shaxsiy ustuvor yo‘nalishlarni belgilashdan
boshlanadi. Amaliyot jarayonida talaba o‘zini o‘qituvchi sifatida tasavvur qilib,
o‘zining haqiqiy kasbiy holatini baholash imkoniga ega bo‘ladi. Shu paytda u ruhiy
bosim, noaniqlik, muvaffaqiyatsizlikdan qo‘rquv, ijtimoiy bahoga nisbatan
sezuvchanlik kabi psixologik holatlarga duch keladi. Mazkur holatlarda o‘zini
psixologik jihatdan barqaror saqlash, to‘g‘ri motivatsiyani shakllantirish va shaxsiy
ishonchni mustahkamlash orqali talaba o‘zining kasbiy yo‘lida mustahkam tura oladi.
Bu esa, o‘z navbatida, o‘zini yetarlicha qo‘llab-quvvatlash tizimini zarurat sifatida
yuzaga chiqaradi.
Psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimi deganda, amaliyot davomida talabaning
ruhiy holatini barqarorlashtirishga, unga emotsional yengillik va ishonch
bag‘ishlashga, pedagogik faoliyatda o‘zini erkin his qilishiga yordam beradigan ichki
va tashqi omillar majmuasi tushuniladi. Bu tizimda o‘qituvchi-maslahatchilar,
amaliyot rahbarlari, kursdoshlar bilan do‘stona va ijobiy munosabatlar muhim o‘rin
egallaydi. Bundan tashqari, talabaning o‘z-o‘ziga bergan ijobiy bahosi, o‘z
muvaffaqiyatlariga nisbatan ob’ektiv qarash qobiliyati ham psixologik barqarorlikni
ta’minlovchi muhim omillardandir. Talaba ushbu jarayonda o‘zini qanday his qilsa,
kelgusida o‘qituvchilik faoliyatiga nisbatan shakllanuvchi munosabatlar ham shunga
mos tarzda rivojlanadi.
Shuni ta’kidlash lozimki, pedagogik amaliyot davrida o‘zini yetarlicha qo‘llab-
quvvatlash tizimining mavjudligi bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy o‘zini-o‘zi
rivojlantirishini faollashtiradi. Qo‘llab-quvvatlovchi muhit bo‘lmasa, talaba o‘z
imkoniyatlarini to‘liq namoyon eta olmaydi, faoliyatda qat’iylik va ishonch
yetishmovchiligi yuzaga keladi. Aksincha, psixologik jihatdan sog‘lom, ochiq va
o‘zaro ishonchga asoslangan ta’lim muhiti shakllangan bo‘lsa, talaba o‘zida kuchli
ichki motivatsiya, tashabbuskorlik va mustaqil qaror qabul qilish salohiyatini
rivojlantiradi. Bu esa uning nafaqat bugungi amaliyotda, balki kelajakdagi kasbiy
hayotida muvaffaqiyatli bo‘lishiga xizmat qiladi.
Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy
o‘zini-o‘zi rivojlantirishida psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimi ajralmas tarkibiy qism
hisoblanadi. Bu tizimning to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishi talabaning pedagogik faoliyatga
bo‘lgan munosabatini, o‘zini o‘qituvchi sifatida qabul qilish darajasini va kasbiy
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
150
yondashuvini ijobiy tomonga o‘zgartiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki,
psixologik qo‘llab-quvvatlangan muhitda talabalarning dars o‘tish sifati, muloqot
madaniyati va o‘ziga bo‘lgan ishonch sezilarli darajada oshadi. Shu boisdan, ushbu
yo‘nalish bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borish, amaliy tavsiyalar ishlab chiqish va
ta’lim tizimida joriy qilish zamon talabi bo‘lib qolmoqda.
Adabiyotlar tahlili va metodologiyasi.
Amaliyot davomida talabaning kasbiy
o‘zini-o‘zi rivojlantirishida o‘zini yetarli qo‘llab-quvvatlash tizimi psixologik jihatdan
eng avvalo self-efficacy, ya’ni o‘zini amalga oshira olishga bo‘lgan ishonch
konseptsiyasiga bog‘liq. Albert Bandura tomonidan ilgari surilgan ushbu tushuncha
amaliyot jarayonida bo‘lajak o‘qituvchining o‘zini sinab ko‘rish, muvaffaqiyatni
boshidan kechirish orqali ijobiy baho shakllantiradi . Banduraning to‘rt asosiy manbai
— tajriba orqali o‘zini sinovdan o‘tkazish, boshqalarni kuzatish orqali model olish,
ustozlar tomonidan beriladigan konstruktiv feedback va emotsional holatni boshqarish
— pedagogik amaliyotning asosiy tarkibiy qismiga aylanadi. Ushbu omillar ta’lim
jarayonida talabaning kasbiy hamda shaxsiy o‘sishni davom ettirishi uchun mustahkam
zarracha hisoblanadi.
Bandura nazariyasining yana bir asosiy elementiga — reciprocal determinism —
pedagogik muhitning o‘zaro ta’siri kiradi: talaba psixologik, emotsional muhit bilan
o‘zaro aloqada bo‘lib, bu muhit uni shakllantiradi va aksincha, talaba o‘zini atrofdagi
muhitga qo‘shadi . Agar amaliyotda ishonchli muhit yaratilsa, talaba xatolarini qabul
qiladigan va ularni tahlil qiladigan reflektiv salohiyatga ega bo‘ladi. Shu bilan birga,
talabaning o‘zgaruvchan psixologik holati bidirectional — ya’ni tanqidiy fikr uning
muhitga bo‘lgan muloqot tarzini ham o‘zgartiradi.
Jon Deweyning tajriba asosidagi ta’lim nazariyasiga ko‘ra, ta’lim faqatgina
nazariy bilimlar bermasdan, amaliy tajribaga asoslangan holda o'tkazilsa, aniq
o‘zgarish va o‘sish olib keladi. Dewey amaliyot davomida talabaning o‘zini sinab
ko‘rishi, fikr bildirish va bu tajriba ustida refleksiya qilishni o‘z kasbiy shakllanishiga
asos sifatida ko‘radi. Bu esa psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimini mustahkamlashda
metodik jihatdan puxta o‘ylangan reflektiv praktikani joriy qilish muhimligini
ko‘rsatadi.
Lev Vygotskyning sotsiokultural nazariyasi va yaqin rivojlanish zonasi pedagogik
amaliyotga ko‘plab metodik yo‘nalishlar olib kiradi. Bo‘lajak o‘qituvchi amaliyotda
ustoz va hamkasblar yordamida yangi usullarni o‘zlashtirib, shu jarayon orqali o‘zini
ishonchli vazifalarni bajarishga qodir deb hisoblay boshlaydi. Vygotskiy
yondashuvidan kelib chiqqan holda, psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlovchi tizim
o‘qituvchining ZPD orqali o‘zining kasbiy identitetini shakllantiradi.
Jerome Bruner tomonidan rivojlantirilgan instructional scaffolding yondashuvi
ham amaliyotning o‘ziga xos psixologik tuzilmalarini ochib beradi. Bruner
ta’kidlaydiki, yaqin mentorlik muhitida talabaga qadar mustaqil harakat qilish uchun
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
151
bosqichma-bosqich yordam ko‘rsatish talabaning ichki motivatsiyasini va reflektiv
tafakkurini kuchaytiradi. Scaffolding nafaqat ko‘mak, balki talaba qiyinchiliklarni
boshdan kechirib, javobgarlikni o‘z zimmasiga olishiga yo‘l ochadi.
Reflektiv amaliyot kontseptsiyasi Donald Schon va boshqalar tomonidan bo‘lajak
o‘qituvchilarning professional o‘sishida hal qiluvchi amaliyot deb tan olingan .
Reflektiv pedagog talabaning o‘z amaliyotini qayta ko‘rib chiqishi, tahlil qilishi va uni
yangilashi orqali psixologik jihatdan jonlanadi va ichki qo‘llab-quvvatlovchi resurslar
yaratadi. Bu yondashuv amaliyot jarayonida talabага psixologik barqarorlik va ichki
salohiyatni oshirishda zarurdir.
Kasbiy o‘zini-o‘zini rivojlantirish kontekstida uning asosiy psixologik
ehtiyojlarini — kompetentlik, avtonomiya va ijtimoiy integratsiya — ko‘rsatadi .
Amaliyotda ustozlar, mentorlar va tengdoshlarning ijobiy psixologik aloqa va qoniqish
bilan ishlashi talabaning ichki motivatsiyasini mustahkamlab, burnout xavfini
kamaytiradi. Bu esa amaliyot davomida psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimining
fundamental unsurlaridan biri hisoblanadi.
Emotsional nazariyalar bo‘yicha Barbara Fredricksonning Broaden-and-Build
yondashuvi bo‘lajak o‘qituvchining ijobiy emotsiyalarini rag‘batlantiradi, bu
emotsiyalar esa uning reflektiv va ijodkorlik salohiyatini oshiradi. Amaliyot jarayonida
hissiy qo‘llab-quvvatlash — masalan, muvaffaqiyat tuyg‘usi, kursdoshlar bilan
hamkorlik va ustozlarning rag‘batlantiruvchi so‘zlari — talabaning emotsional
resurslarini boyitadi va stressga nisbatan tasalli beradi.
Barcha ushbu nazariyalar integrativ yondashuvni tavsiya qiladi, unda amaliyot —
bu nafaqat bilim berish yoki tajriba orttirish, balki psixologik hamda pedagogik
resurslarni uyg‘unlashtiruvchi kompleks jarayon hisoblanadi. Mazkur tizimdagi har bir
omil —reflektivlik, ijobiy emotsiyalar va psixologik ehtiyojlarni qondirish — bo‘lajak
o‘qituvchilarning kasbiy o‘zini-o‘zi rivojlantirishida muhim rol o‘ynaydi.
Muhokama.
Bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy shakllanishi, ayniqsa, pedagogik
amaliyot davrida chuqur ichki psixologik jarayonlar bilan uyg‘unlashadi. Shu
bosqichda talabaning o‘ziga nisbatan ishonchi, kasbga bo‘lgan munosabati, tanqidiy
va reflektiv tafakkur darajasi shakllana boshlaydi. Ammo bu ichki o‘zgarishlar
ko‘pincha tashqi muhitdagi ijobiy yoki salbiy omillarga kuchli darajada bog‘liq
bo‘ladi. Agar pedagogik amaliyot jarayonida o‘zini qo‘llab-quvvatlash tizimi mavjud
bo‘lsa, talaba o‘zining mustaqilligini, professional mas’uliyatini va ichki
motivatsiyasini faolroq rivojlantiradi. Bunday qo‘llab-quvvatlash nafaqat o‘qituvchi
yoki mentor tomonidan bildirilgan rag‘bat, balki akademik hamkorlik, do‘stona
ijtimoiy muhit va ijobiy psixologik kayfiyatlar majmuasini ham o‘z ichiga oladi.
Muhokama jarayonida shuni alohida ta’kidlash kerakki, qo‘llab-quvvatlovchi
psixologik muhit amaliyotchi talabada xatolardan qo‘rqmaslik, yangi metodlarni sinab
ko‘rish va o‘zini pedagogik faoliyatga tayyor shaxs sifatida tasavvur qilish imkonini
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
152
beradi. Bu esa Bandura tomonidan ishlab chiqilgan o‘zini samarali deb hisoblash (self-
efficacy) tushunchasiga bog‘lanadi. Agar talaba faoliyatda muvaffaqiyatga erishish
orqali o‘zini qadrlash hissini orttira olsa, u holda kasbiy o‘zini-o‘zi rivojlantirish
jarayoni ijobiy yo‘nalishda harakatlanadi. Bunda ustozlarning doimiy va konstruktiv
fikr-mulohazalari, emotsional rag‘bat va axloqiy qo‘llab-quvvatlash rol o‘ynaydi.
Boshqa bir muhim jihat bu – refleksiya qilish qobiliyatining qo‘llab-
quvvatlanishidir. Donald Schonning reflektiv amaliyot nazariyasiga ko‘ra, har bir
amaliy tajriba ustida fikr yuritish, tahlil qilish va undan saboq chiqarish pedagogik
rivojlanishning asosiy poydevoridir. Talaba o‘zini anglashga intilar ekan, unga
o‘zining faoliyati ustida mustaqil fikr yuritishga imkon beruvchi psixologik sharoitlar
taqdim etilishi zarur. Agar bu sharoitlar mavjud bo‘lsa, talaba o‘zini nafaqat ijrochilik
roli bilan, balki kasbiy tashabbuskor sifatida ham shakllantiradi.
Amaliyot davomida talaba ko‘plab ijtimoiy rollarni sinab ko‘radi: u bir vaqtning
o‘zida ustoz, tinglovchi, baholovchi, o‘rganuvchi va tashkilotchi sifatida harakat qiladi.
Bu turli rol o‘zgarishlari kuchli emotsional yengilmaslik, stressga bardoshlik va ichki
barqarorlikni talab etadi. Shu boisdan psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimi aynan
emotsional intellekt, stressni boshqarish, hissiy reaksiya ustidan nazorat kabi jihatlar
bilan bevosita bog‘liq bo‘lishi kerak. Ijobiy muhitda o‘qituvchiga aylanish jarayoni
talabaning shaxsiy tajribasi, ruhiy holati va o‘ziga bo‘lgan munosabati bilan
uyg‘unlashgan holda kechadi.
1.
Jadval. Pedagogik amaliyot davomida bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy
o‘zini-o‘zi rivojlantirishida o‘zini yetarlicha qo‘llab-quvvatlash tizimining
psixologik omillariga oid tadqiqot jadvali
№
Tadqiqot
yo‘nalishi
Psixologik omil
Baholash
mezoni
Baholash usuli Kutilayotgan natija
1
O‘quv amaliyot
muhitida shaxsiy
rivojlanish
O‘ziga bo‘lgan
ishonch
O‘ziga ijobiy
baho berish
darajasi
So‘rovnoma,
o‘z-o‘zini
baholash testi
Talabaning o‘zini
kasbiy shaxs sifatida
qadrlash darajasi
oshadi
2
Mentorlik
faoliyatining
samaradorligi
Emotsional
qo‘llab-
quvvatlash
O‘zini erkin
ifoda qilish
qobiliyati
Kuzatuv,
suhbat, fikr-
mulohaza tahlili
Talaba o‘z fikrini
mustaqil bildirishga
intiladi
3
Reflektiv
faoliyatning
shakllanishi
Kasbiy
refleksiya
qobiliyati
Faoliyat
tahlilida
tanqidiy fikrlash
darajasi
Refleksiya
kundaligi,
yozma
topshiriqlar
Bo‘lajak
o‘qituvchida
mustaqil tahliliy
yondashuv
shakllanadi
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
153
4
Stressga qarshi
psixologik
tayyorgarlik
Stressni
boshqarish
Stressli
holatdagi
emotsional
barqarorlik
Psixologik
test, holatli
intervyu
Talaba murakkab
vaziyatlarda
muvozanatni saqlay
oladi
5
Ijtimoiy
hamkorlikning
ta’siri
Ijtimoiy qo‘llab-
quvvatlash
Guruh bilan
ishlashdagi
ishtirok darajasi
Amaliy
mashg‘ulotlar,
baholovchi
jurnallar
Talaba o‘zaro
muloqot va
hamkorlik
ko‘nikmalarini
namoyon qiladi
6
Ichki
motivatsiyaning
kuchayishi
Shaxsiy
tashabbus
Mustaqil reja
tuzish va amalga
oshirish
Portfolio,
kuzatuv, loyiha
tahlili
Talaba kasbiy
faoliyatda ilg‘or
tashabbus ko‘rsata
boshlaydi
Amaliyotchi talabalar orasida kuzatilgan tajriba shuni ko‘rsatadiki, qayerda
psixologik iqlim sog‘lom bo‘lsa, u yerda talaba o‘z fikrini erkin ifoda qiladi, tashabbus
ko‘rsatadi, xatolardan cho‘chimaydi va o‘zining harakatlariga nisbatan mas’uliyat
bilan yondashadi. Aksincha, rasmiy, sovuq va tekshiruvga asoslangan amaliyot
muhitida esa talaba faqat nazoratdan o‘tish maqsadida harakat qiladi, bu esa uning
kasbiy o‘sishini to‘xtatadi. Shunday ekan, talaba o‘zini qo‘llab-quvvatlaydigan
muhitda o‘ziga nisbatan samimiy munosabatni his qilib, kasbiy ijtimoiylashuv
jarayoniga ijobiy munosabatda bo‘ladi.
Yakuniy jihat sifatida aytish mumkinki, pedagogik amaliyot — bu talaba uchun
real hayotiy sinov bo‘lib, uning kasbiy o‘sishiga turtki bo‘luvchi kuchli pedagogik-
psixologik tizimlar orqali shakllanadi. Ushbu tizimlar faqat tashqi rag‘bat emas, balki
ichki psixologik barqarorlikni ta’minlovchi omillarga asoslanadi. Qo‘llab-
quvvatlovchi muhitda o‘zini erkin his qilgan talaba o‘zining imkoniyatlarini to‘liq
namoyon eta oladi va o‘z ustida ishlashga tayyor bo‘ladi. Bu esa nafaqat individual
rivojlanish, balki kelajakdagi ta’lim sifati uchun ham muhim strategik omil
hisoblanadi.
Xulosa.
Pedagogik amaliyot jarayonida bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy o‘zini-
o‘zi rivojlantirishida o‘zini yetarlicha qo‘llab-quvvatlash tizimining psixologik
omillari muhim ahamiyat kasb etadi. Avvalo, bu tizim talabaning o‘ziga bo‘lgan
ishonchini mustahkamlashga xizmat qiladi, chunki o‘zini qadrlash va o‘ziga bo‘lgan
ijobiy munosabatning kuchayishi pedagogning professional faoliyatiga bo‘lgan
yondashuvini shakllantiradi. Tashqi qo‘llab-quvvatlash bilan birga ichki psixologik
tayyorgarlik va mustaqil fikrlash qobiliyatining rivojlanishi ham katta o‘rin tutadi, bu
esa talabaning o‘z ustida samarali ishlashiga asos bo‘ladi. Shu jihatdan, psixologik
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
154
omillar majmuasi sifatida o‘zini anglash, stressni boshqarish va motivatsiyani
ta’minlash tizimning ajralmas qismlaridir.
Ikkinchidan, pedagogik amaliyotning o‘ziga xosligi va murakkabligi shundaki, u
o‘quv jarayonida shaxsning ko‘p qirrali malakalarini talab qiladi. Bo‘lajak o‘qituvchi
nafaqat nazariy bilimlarni o‘zlashtirishi, balki o‘rganuvchi bilan samarali aloqani
yo‘lga qo‘yish uchun emotsional barqarorlik va muvozanatni saqlashi zarur. Qo‘llab-
quvvatlash tizimida emotsional intellekt, o‘zini va boshqalarni tushunish kabi
psixologik ko‘nikmalar rivojlantirilishi lozim. Bu esa amaliyotdagi qiyinchiliklarga
munosabatni yumshatib, professional o‘sishga yo‘l ochadi.
Uchinchidan, o‘zini yetarlicha qo‘llab-quvvatlash tizimining samaradorligi
talabani o‘z faoliyatini doimiy ravishda refleksiya qilishga rag‘batlantirishda namoyon
bo‘ladi. Reflektiv amaliyot metodlari yordamida talaba o‘zining kuchli va zaif
tomonlarini aniqlaydi, xatolarini tahlil qiladi va yangi strategiyalar ishlab chiqadi. Bu
jarayon psixologik o‘z-o‘zini boshqarish mexanizmlarini faollashtiradi, natijada
bo‘lajak o‘qituvchi o‘zining kasbiy kompetentsiyasini ongli ravishda oshira boshlaydi.
To‘rtinchidan, amaliyotda mentorlik tizimi ham muhim rol o‘ynaydi. Mentorlar
tomonidan beriladigan ijobiy feedback, konstruktiv tanqid va shaxsiy qo‘llab-
quvvatlash bo‘lajak o‘qituvchining o‘zini qadrlashiga, kasbiy motivatsiyasining
oshishiga yordam beradi. Bu esa nafaqat psixologik barqarorlikni ta’minlaydi, balki
talabaning kasbiy o‘zini anglash jarayonini jadallashtiradi. Mentor-mentee
munosabatlari talabada psixologik xavfsizlik muhitini yaratadi, bu esa amaliyotdagi
murakkab vaziyatlarni yengib o‘tishda hal qiluvchi omil bo‘ladi.
Beshinchidan, o‘zini qo‘llab-quvvatlash tizimida ijtimoiy muhitning roli
beqiyosdir. Talabalar o‘rtasidagi hamkorlik, o‘zaro yordam va umumiy maqsad sari
intilish kasbiy o‘sishga kuchli rag‘bat hisoblanadi. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash nafaqat
stressni kamaytirishga yordam beradi, balki o‘quv jarayonining qiziqarli va samarali
bo‘lishini ta’minlaydi. O‘zaro tajriba almashish va muammolarni birgalikda hal qilish
bo‘lajak o‘qituvchining o‘zini yanada ko‘proq baholashiga imkon yaratadi.
Nihoyat, pedagogik amaliyotda o‘zini yetarlicha qo‘llab-quvvatlash tizimining
barqarorligi va tizimli tashkil etilishi bo‘lajak o‘qituvchilarning professional
identitetini shakllantirishda asosiy shartlardan biri hisoblanadi. Ushbu psixologik
omillar yig‘indisi o‘qituvchining kasbiy rivojlanishini faqatgina ma’lumotlar yig‘ish
emas, balki ichki dunyo va tashqi amaliyotni uyg‘unlashtirish jarayoni sifatida amalga
oshirishga yordam beradi. Shunday qilib, qo‘llab-quvvatlovchi psixologik muhit ta’lim
sifatining oshishiga, pedagoglarning barqaror kasbiy o‘sishiga xizmat qiladi.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
155
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.
Azizxodjaeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. - T.: Moliya,
2013. - 192 b.
2.
Asqarova O'.M., Hayitboev M., Nishonov S.M. Pedagogika. - T.: Talqin, 2018. -
287 b.
3.
Джураев Р.Х. Организационно-педагогические основы интенсификации
системы
профессиональной
подготовки
в
учебных
заведениях
профессионального образования: Автореф. дисс. ... док.пед.наук. - СПб.:
2015. - 43 с.
4.
Gʻoziyev E.Gʻ. Oliy maktab psixosi. -T.: O’qituvchi, 1997. – 197 b
5.
K.B.Qodirov “Kasb tanlashga tayyorlashgarlikning psixologik jihatlari va
professional loyihalar” Toshkent, 2001. – 36 b
6.
Shakarboyeva S. Bo’lajak o’qituvchilarda o’z istida ishlash faoliyatini
tarbiyalashning ijtimoiy – psixologik xususiyatlari //Jurnal Pedagogiki i psixologii
v sovremennom obrazovanii. – 2022. – T. 2. – №. 6.
