Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_2-qism_Iyul-2025
110
OLIY TA’LIM SHAROITIDA TURIZMNING PEDAGOGIK
YONDASHUVLARI: INNOVATSION USULLAR VA
ULARNING SAMARADORLIGI
Sariyeva E’tibor Matchanboyevna
.
Abu Rayhon Beruniy nomidagi
Urganch davlat universiteti mustaqil tadqiqotchisi.
phon: +998(94)112-07-34
https://orcid.org/0009-0007-7196-640X
Annotatsiya.
Mazkur maqolada O‘zbekistonda turizm sohasining jadal
rivojlanishi va ushbu jarayonda malakali mutaxassislar tayyorlashning pedagogik
asoslari yoritilgan. Muallif tomonidan turizm ta’limida innovatsion pedagogik
yondashuvlar, jumladan, muammoli ta’lim (Problem-Based Learning – PBL), amaliy
mashg‘ulotlar, integratsiyalashgan va tajribaga asoslangan ta’lim usullarining
ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda sifatli va miqdoriy usullar asosida olingan
ma’lumotlar asosida, turizm sohasi uchun zarur bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni
shakllantirishda pedagogik yondashuvlarning o‘rni aniqlanadi. Maqola oliy va o‘rta
ta’lim muassasalarida turizm yo‘nalishida o‘qitish samaradorligini oshirish bo‘yicha
takliflarni ilgari suradi.
Kalit so‘zlar:
turizm ta’limi, pedagogik yondashuv, PBL, innovatsion ta’lim,
barqaror rivojlanish, tajribaga asoslangan ta’lim.
Kirish.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda turizm sohasi jadal sur’atlar bilan
rivojlanmoqda va shu bilan birga uning barqaror taraqqiyotiga hissa qo‘sha oladigan
malakali mutaxassislarga bo‘lgan ehtiyoj ortmoqda. Bunga erishishning muhim
qadami sifatli turizm ta’limini ta’minlash bo‘lib, bu jarayon maktablardan boshlanishi
lozim. Turizm ta’limida pedagogik usullardan foydalanish ko‘p qirrali foyda keltiradi:
talabalarning turizm sohasining iqtisodiy salohiyati haqidagi bilimlarini oshiradi,
ularni turizm sohasida muvaffaqiyatli karyera qurish uchun zarur ko‘nikmalar bilan
ta’minlaydi hamda mas’uliyat va barqarorlik tuyg‘usini singdiradi. Oliy ta’lim
sharoitida turizm ta’limining pedagogik usullari tobora ommalashib bormoqda. O‘quv
jarayoniga amaliy mashg‘ulotlarni kiritish: Pedagogik usullardan foydalanish bilan bir
qatorda, o‘quv jarayoniga amaliy mashg‘ulotlarni kiritish ham maktablarda turizmni
o‘qitishda muhim ahamiyat kasb etadi. Geografiya ta’limida muammoli ta’lim (PBL)
kabi innovatsion pedagogik yondashuv muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda[3]. Maktab
STEM ta’limida muammoli ta’lim (PBL) o‘qituvchilar salohiyatini oshirish va STEM
fanlarini samarali integratsiyalash uchun qo‘llaniladi. Bu yondashuv bilimlarning
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_2-qism_Iyul-2025
111
moslashuvchanligi, metakognitiv mulohaza yuritish, ichki rag‘batlantirilgan hamkorlik
va real hamda boy kontekstlarga singdirilgan muammolarni hal qilish kabi jihatlarni
o‘z ichiga oladi. PBL tanqidiy fikrlash, muammolarni hal qilish va jamoada ishlash
ko‘nikmalarini rivojlantiradi hamda o‘quvchilarning motivatsiyasi va faolligini
oshiradi[4]. Ushbu tadqiqotda qo‘llanilgan metodologiya O‘zbekistondagi oliy ta’lim
muassasalarida turizm ta’limida qo‘llaniladigan pedagogik usullarni har tomonlama
o‘rganishni ta’minlash va tadqiqot vazifalarini tizimli ravishda hal qilishga
mo‘ljallangan. Keyingi bo‘limda ma’lumotlarni to‘plash, tahlil qilish va talqin qilish
uchun qabul qilingan bosqichma-bosqich yondashuv bayon etilgan bo‘lib, bu tadqiqot
jarayonimizga shaffoflik va takrorlanish imkonini beradi.
Asosiy qism.
Tajriba asosida o‘qitish turizm bo‘yicha talabalarning real muhitda
amaliy mashg‘ulotlar orqali bilim va ko‘nikmalarni egallashiga xizmat qiladi. Maktab
geografiyasi fanida sayohatlar, ekskursiyalar, amaliy tadqiqotlar bu uslubning
samaradorligini oshiradi.
Muammoli ta’lim (PBL) – bu o‘quvchilarga real hayotdan olingan muammolar
asosida bilim berish va ularni mustaqil fikrlashga yo‘naltiruvchi yondashuvdir.
Geografiya va turizm fanlarida PBL usuli o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini,
metakognitiv salohiyatini va jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda samarali
vosita sifatida qo‘llanilmoqda. STEM integratsiyasi orqali turizm fanini biologiya,
ekologiya, matematika va texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish orqali o‘quvchilarning
motivatsiyasini oshirish va real muammolarni hal qilish salohiyatini kuchaytirish
mumkin[6].
Tadqiqot metodologiyasi.
Ushbu maqolani tayyorlashda aralash (miqdoriy va
sifatli) tadqiqot metodologiyasidan foydalanildi. Ma’lumotlarni yig‘ish jarayoni
quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oldi: So‘rovnomalar: talaba, sayyoh va mahalliy aholi
o‘rtasida o‘tkazildi[8]. Ular turizm ta’limining samaradorligi va tajriba asosidagi o‘quv
jarayoniga munosabatlarini baholashga qaratilgan. Chuqurlashtirilgan intervyular:
o‘qituvchilar, o‘quvchilar va turizm sohasidagi mutaxassislar bilan o‘tkazildi.
Kuzatuvlar: turizmga oid amaliy mashg‘ulotlar, darslar va ekskursiyalar jarayonida
o‘tkazildi. Ma’lumotlar tavsifiy statistika, korrelyatsion tahlil va mavzuli tahlil orqali
chuqur o‘rganildi. Bu jarayon tadqiqot natijalarini ishonchli va shaffof tarzda talqin
qilish imkonini berdi.
Tadqiqot natijalari va muhokama.
Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, innovatsion
pedagogik yondashuvlar, ayniqsa, PBL va tajribaga asoslangan mashg‘ulotlar:
1.
talabalar bilimlarini chuqurlashtirishga;
2.
kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga;
3.
jamoada ishlash, muammolarni hal qilish, ijodiy fikrlash kabi
kompetensiyalarni shakllantirishga xizmat qilmoqda.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_2-qism_Iyul-2025
112
Bundan tashqari, turizmga oid bilimlarni geografiya darslariga integratsiyalash
o‘quvchilarda fanga bo‘lgan qiziqishni oshirib, ularni turizm sohasi bilan erta
tanishtirishga yordam bermoqda. Amaliy mashg‘ulotlar va dala tadqiqotlari esa
bilimlarni real hayotda qo‘llashga imkon bermoqda. Tadqiqot davomida barcha
ishtirokchilarning roziligi olinib, ularning shaxsiy ma’lumotlari maxfiy saqlandi.
Tadqiqot jarayonida axloqiy normalar va ilmiy halollik tamoyillariga qat’iy rioya
qilindi.
Xulosa va takliflar.
Xulosa qilib aytganda, ushbu ishda o‘qitishda
qo‘llaniladigan pedagogik usullarni doimiy ravishda takomillashtirish zarurligi
ta’kidlangan. O‘zbekistondagi o‘rta maktablar va oliy o‘quv yurtlarida turizm.
Innovatsion ta’limni joriy etish metodlari va standartlashtirilgan o‘quv dasturlarini
ishlab chiqish talabalarni o‘quv jarayonining qiyinchiliklari va imkoniyatlariga
tayyorlashga yordam beradi. jadal rivojlanayotgan turizm industriyasi. Ushbu maqola
kelajakdagi tadqiqotlar va bu boradagi siyosatni ishlab chiqish uchun asos yaratishga
qaratilgan. soha. Oliy ta’limda turizmni o‘qitishda pedagogik usullardan foydalanish
ko‘plab afzalliklarga ega, jumladan tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish
ko‘nikmalarini rivojlantirish, o‘quvchilarning motivatsiyasi va faolligini oshirish
hamda real hayotda qo‘llash mumkin bo‘lgan amaliy ko‘nikma va bilimlar. Shu
sababli, pedagogik yondashuvlarni o‘z ichiga olgan holda Turizm sohasi barqarorligini
ta’minlash uchun turizm kurslarida ishtirok etishni rag‘batlantirish lozim. Muammoli
ta’lim, tajribaga asoslangan ta’lim, turizm ta’limida samarali pedagogik usullar sifatida
mehnatga integratsiyalashgan ta’lim va ijodkorlik aniqlangan. Ushbu usullar
talabalarning turizm sohasidagi ko‘nikmalari, bilimlari va ish bilan ta’minlanishini
oshirishga yordam berishi aniqlandi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI (REFERENCES):
1. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021 yil 24-fevraldagi
“Ichki va ziyorat turizmini rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar
toʻgʻrisida”gi 100-son qarori.
2. O’zbekiston Respublikasiнинг “Turizm, sport va madaniy meros sohalarida
davlat boshqaruvi tizimini yanada takomillashtirish chora tadbirlari to’g’risida” gi PF-
6199- farmoni. 2021 yil 6-aprel. //www.lex.uz
3. Турсунов И.Й., Нишоналиев Ў.Н. Педагогика курси.-Т.: Ўқитувчи, 1997.
4. ҒайбуллаевН., ЁдгоровР. Ва бошқ. Педагогика. Олий ўқув юртлари учун
қўллнама.-Т., 2005.
5. Хасанбоев Ж. Й. ва бошқалар. Педагогика. Ўқув қўлланма.-Т.,
“Фан”.2006.
6. Зиёмҳаммадов Б. Ва бошқ. Педагогика: Олий ўқув юртлари учун дарслик.
-Т., 2000.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_2-qism_Iyul-2025
113
7. Малика Иномова. Оилада болаларни маънавий-ахлоқий тарбиялашда
миллий қадриятлар. Т. “Фан”. 1995.
8. Котлер Ф., Боуэн Дж., Мейкенз Дж. Маркетинг. Гостеприимство. Туризм:
Учебник для вузов. Второе издание.
–
М.: ЮНИТИ - ДАНА, 2002.
