91
PEDAGOGIK MAHORAT
G.A. Alimjanova
Toshkent farmatsevtika instituti farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi katta
o‘qituvchisi
F.Z. Alimova
Tibbiyot xodimlarini kasbiy malakasini rivojlantirish markazi katta o‘qituvchisi
N.V. Shiltsova
Toshkent Farmatsevtika instituti farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi
dotsenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada pedagogik mahorat tushunchasi, uning mazmun-
mohiyati, o‘qituvchilik faoliyatidagi o‘rni hamda uni shakllantirishning asosiy
yo‘nalishlari yoritilgan. Pedagogik mahorat – bu nafaqat bilim va ko‘nikmalar majmui,
balki didaktik, psixologik va kommunikativ kompetensiyalar uyg‘unligidir. Maqolada
zamonaviy ta’lim jarayonida pedagogik mahoratni rivojlantirish metodlari,
shuningdek, o‘qituvchining shaxsiy va kasbiy sifatlarining ta’lim sifati va
samaradorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Mazkur tadqiqot natijalari pedagog kadrlar
tayyorlash jarayonini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
pedagogik mahorat, o‘qituvchilik faoliyati, kasbiy kompetensiya,
ta’lim sifati, didaktik yondashuv, kommunikativ ko‘nikmalar, psixologik tayyorgarlik,
zamonaviy ta’lim metodlari, shaxsiy rivojlanish, pedagog kadrlar tayyorlash.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim tizimi o‘qituvchidan nafaqat o‘z fanini chuqur bilishni, balki
pedagogik mahoratga ega bo‘lishni ham talab qiladi. Pedagogik mahorat — bu
o‘qituvchining o‘quvchilarga ta’lim-tarbiya berish jarayonida samarali metodlardan
foydalanishi, ularning shaxsiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi va ta’limning
sifatini oshirishdagi eng muhim omillardan biridir. Hozirgi kunda ta’limda yuz
berayotgan islohotlar, yangi texnologiyalarning joriy etilishi o‘qituvchining pedagogik
mahoratini doimiy ravishda takomillashtirib borishni taqozo etmoqda. Ayniqsa,
didaktik yondashuv, kommunikativ ko‘nikmalar, psixologik bilim va kasbiy
92
kompetensiyalar uyg‘unligi pedagog faoliyatining samaradorligini belgilaydi. Ushbu
maqolada pedagogik mahoratning nazariy asoslari, uni shakllantirish yo‘llari va ta’lim
jarayonidagi ahamiyati tahlil qilinadi. Maqsad – o‘qituvchilarning kasbiy salohiyatini
oshirish orqali ta’lim sifatini yanada yaxshilashga ko‘maklashishdir.
Asosiy qism.
Pedagogik mahorat — bu o‘qituvchining kasbiy faoliyatini samarali amalga
oshirishda zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, malaka va shaxsiy fazilatlar majmuidir. Bu
tushuncha nafaqat o‘qituvchining bilim darajasini, balki uning o‘quvchilar bilan
muloqot qilishi, ta’lim jarayonini boshqarishi, individual yondashuvi, shuningdek,
psixologik va didaktik yondashuvlaridan foydalanish qobiliyatini ham o‘z ichiga oladi.
Bugungi kunda ta’lim tizimida sodir bo‘layotgan tub o‘zgarishlar, yangi
texnologiyalarning joriy etilishi, interfaol metodlardan foydalanish zarurati pedagogik
mahoratni yanada muhimlashtirmoqda.
Pedagogik mahoratning asosiy tarkibiy qismlariga quyidagilar kiradi:
1. Kasbiy bilim va ko‘nikmalar – o‘qituvchi o‘z faniga doir chuqur bilimga ega
bo‘lishi, bu bilimlarni o‘quvchilarga yetkazishda samarali metodlardan foydalanishi
zarur. Didaktik materiallarni to‘g‘ri tanlash, dars rejasini tuzish, ta’lim vositalaridan
unumli foydalanish pedagogik mahoratning muhim omillaridir.
2. Psixologik tayyorgarlik – har bir o‘quvchining individual psixologik xususiyatlarini
inobatga olgan holda yondashish, motivatsiyani oshirish, dars jarayonida ijobiy muhit
yaratish o‘qituvchidan chuqur psixologik bilimlarni talab etadi. Bu pedagogik
jarayonning muvaffaqiyatli kechishini ta’minlaydi.
3. Kommunikativ ko‘nikmalar – o‘qituvchining o‘quvchilar, ota-onalar va hamkasblar
bilan samarali muloqot qilish qobiliyati pedagogik mahoratning ajralmas qismidir.
Muloqot jarayonida ishonch uyg‘otish, ijobiy munosabat o‘rnatish, fikrni aniq va ravon
yetkazish muhim ahamiyatga ega.
4. Innovatsion yondashuv – zamonaviy o‘qituvchi doimiy ravishda o‘z ustida ishlashi,
yangiliklarni o‘rganishi, ilg‘or tajribalarni amaliyotga joriy etishi kerak. Kompyuter
texnologiyalari, interaktiv usullar, masofaviy ta’lim imkoniyatlaridan foydalanish
bugungi kunda pedagogik mahoratning zamonaviy talablari sirasiga kiradi.
93
5. Tarbiyaviy salohiyat – pedagog faqat bilim emas, balki tarbiya ham beruvchi
shaxsdir. U o‘quvchilarga ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni singdirishi, ularning
dunyoqarashi va shaxsiy kamolotiga hissa qo‘shishi zarur.
O‘qituvchining shaxsiy fazilatlari ham pedagogik mahoratni shakllantirishda
muhim rol o‘ynaydi. Tashabbuskorlik, sabr-toqat, samimiylik, intizom, mas’uliyat,
o‘ziga va boshqalarga nisbatan talabchanlik kabi sifatlar muvaffaqiyatli pedagog
faoliyatining negizini tashkil etadi. Shu bilan birga, pedagogik kuzatuvchanlik,
refleksiya qilish qobiliyati, o‘z faoliyatini tahlil qilib, xatolardan saboq chiqarish,
doimiy rivojlanishga intilish pedagogik mahoratni chuqurlashtiradi. Bugungi kunda
pedagogik kadrlar tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimida ham pedagogik
mahoratni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Malaka oshirish kurslari,
treninglar, seminar va vebinarlar orqali o‘qituvchilar o‘z bilim va ko‘nikmalarini
yangilab borishlari, tajriba almashishlari uchun imkoniyatlar yaratilmoqda. Bu esa
nafaqat o‘qituvchining o‘z ustida ishlashiga, balki ta’lim sifatining oshishiga ham
xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, pedagogik mahorat o‘qituvchilik kasbining
yuragi hisoblanadi. Ustozlik burchini chin dildan ado etish, ta’lim jarayonini samarali
tashkil etish, o‘quvchilarda ilmga qiziqish uyg‘otish va ularga hayotda to‘g‘ri yo‘l
ko‘rsatish aynan pedagogik mahorat orqali amalga oshadi. Shu bois, har bir o‘qituvchi
o‘zining pedagogik mahoratini muntazam rivojlantirib borishga intilishi zarurdir.
Xulosa:
Pedagogik mahorat – bu o‘qituvchilik kasbining asosi, ta’lim-tarbiya
jarayonining muvaffaqiyati esa bevosita pedagogning bilimdonligi, kasbiy
tayyorgarligi, psixologik yondashuvi va shaxsiy fazilatlariga bog‘liqdir. Ushbu
maqolada tahlil qilinganidek, pedagogik mahorat o‘z ichiga kasbiy kompetensiyalar,
kommunikativ ko‘nikmalar, psixologik tayyorgarlik, innovatsion yondashuv va
tarbiyaviy salohiyat kabi muhim tarkibiy qismlarni oladi. Ular uyg‘unlashgan holda
o‘qituvchining har bir darsni samarali tashkil etishi, o‘quvchilar bilan mustahkam
aloqa o‘rnatishi va zamon talablariga javob beradigan ta’limni shakllantirishida muhim
rol o‘ynaydi. Shuningdek, pedagogik mahorat nafaqat bilim berish, balki har bir
o‘quvchining ichki dunyosiga kirib borish, ularning shaxsiy va intellektual
rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatish vositasi hisoblanadi. Bu esa pedagogdan doimiy
izlanishni, o‘z ustida ishlashni, yangiliklarga ochiq bo‘lishni talab etadi. Zamonaviy
o‘qituvchi o‘z faoliyatini doimiy ravishda tahlil qilib, yangi metod va texnologiyalarni
joriy etishga intilishi zarur. Xulosa qilib aytganda, pedagogik mahoratni rivojlantirish
— bu har bir o‘qituvchining ustuvor vazifasi bo‘lishi kerak. Zero, ta’lim sifatini
94
oshirish, barkamol avlodni tarbiyalash va jamiyat taraqqiyotiga hissa qo‘shishda
o‘qituvchining kasbiy yetukligi va pedagogik mahorati muhim omildir. Shu bois,
pedagogik mahoratga ega bo‘lgan o‘qituvchilarni tayyorlash, ularning kasbiy
malakasini doimiy ravishda oshirib borish, ularga zaruriy metodik va psixologik
ko‘mak ko‘rsatish ta’lim tizimining dolzarb vazifalaridan biri sanaladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Jo‘rayev, N. (2020). Pedagogik mahorat asoslari. Toshkent: «Fan va texnologiya»
nashriyoti.
2. Azizxo‘jaeva, N.N. (2018). Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.
Toshkent: TDPU.
3. Hasanboyeva, O.M. (2021). Kasbiy pedagogik tayyorgarlik. Samarqand:
«Zarafshon».
4. Shodmonqulova, G’. (2019). Innovatsion ta’lim texnologiyalari. Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.
5. Abdullayeva, N. (2022). Zamonaviy ta’limda o‘qituvchining roli va pedagogik
kompetensiyalar. Toshkent: Ilm ziyo.
6. Shalva Amonashvili. (2015). Pedagogical Process as Education Creation. Moscow:
Education Publishing.
7. Hattie, J. (2009). Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating
to Achievement. London: Routledge.
8. Freire, P. (2000). Pedagogy of the Oppressed. New York: Continuum.
9. Richards, J.C., & Lockhart, C. (2007). Reflective Teaching in Second anguage
Classrooms. Cambridge: Cambridge University Press.
10. Brown, H.D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching (5th ed.). New
York: Pearson Education.
