74
OLIY O‘QUV YURTLARIDA YANGI PEDAGOGIK MAHORAT
USULLARINI QO‘LLASH.
Allanazarov Orif Turdiyevich
Toshkent farmatsevtika instituti Klinik farmatsiya va farmakologiya
kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada oliy o‘quv yurtlarida ta’lim sifatini oshirish va
talabalarning bilim olish jarayonini yanada samarali tashkil etishda zamonaviy
pedagogik mahorat usullarining ahamiyati yoritilgan. Unda interfaol o‘qitish
metodlari, talaba markazli yondashuv, raqamli texnologiyalar va innovatsion o‘qitish
vositalaridan foydalanishning afzalliklari tahlil qilingan. Muallif ta’lim jarayonida
pedagogning kommunikativ, reflektiv va motivatsion ko‘nikmalarini rivojlantirish,
shuningdek, mustaqil fikrlashga yo‘naltirilgan metodik yondashuvlarni joriy etish
zarurligini asoslab beradi. Tadqiqot natijalari pedagogik jarayonni takomillashtirishga
qaratilgan aniq taklif va tavsiyalar bilan boyitilgan.
Kalit so‘zlar:
pedagogik mahorat, interfaol metodlar, oliy ta’lim, talaba markazli
yondashuv, innovatsion texnologiyalar, ta’lim sifati, o‘qitish usullari, raqamli ta’lim,
reflektiv yondashuv, motivatsiya, mustaqil fikrlash, pedagogik innovatsiyalar.
Kirish.
Bugungi kunda oliy ta’lim tizimida yuz berayotgan islohotlar ta’lim sifatini
oshirish, zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega, mustaqil fikrlovchi, tashabbuskor,
raqobatbardosh kadrlar tayyorlashni asosiy maqsad qilib qo‘ymoqda. Bu esa, o‘z
navbatida, pedagoglardan doimiy izlanish, yangilikka intilish va zamonaviy metodlarni
o‘quv jarayoniga tatbiq etishni talab qiladi. An’anaviy o‘qitish uslublari o‘rnini
bosayotgan innovatsion pedagogik yondashuvlar – interfaol ta’lim, loyiha asosidagi
o‘qitish, raqamli platformalardan foydalanish, muammo asosida o‘qitish kabi metodlar
nafaqat talabaning o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, balki ularni mustaqil qaror
qabul qilish, fikr yuritish va bilimlarni real hayotda qo‘llashga o‘rgatadi. Oliy o‘quv
yurtlarida o‘qituvchining pedagogik mahorati faqat bilim berish bilan cheklanmay,
balki ta’lim oluvchilarning ichki imkoniyatlarini ochib berishda, ularni o‘qitish
jarayonining faol ishtirokchisiga aylantirishda ham muhim o‘rin tutadi. Shunday ekan,
75
zamonaviy pedagog kadrlar o‘z faoliyatida metodik yangiliklarni joriy etish, interfaol
va axborot-kommunikatsion texnologiyalardan samarali foydalanish, shuningdek,
shaxsiy mahoratini doimiy rivojlantirib borishlari zarur. Ushbu maqolada oliy ta’lim
muassasalarida yangi pedagogik yondashuvlarni tatbiq etish zarurati, ularning o‘quv
jarayoniga ta’siri, pedagogik faoliyatni yanada takomillashtirishdagi o‘rni hamda bu
jarayondagi mavjud muammo va yechimlar tahlil qilinadi.
Asosiy qism.
Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim jarayonining zamon talablariga mos bo‘lishi
pedagogik yondashuvlarning innovatsion va interfaol bo‘lishini taqozo etadi.
An’anaviy ma’ruza va seminar shakllarining samaradorligi tobora pasayib borayotgan
bir paytda, yangi pedagogik texnologiyalar talaba shaxsini rivojlantirishga, uni o‘quv
jarayonida faol ishtirokchi sifatida shakllantirishga yo‘naltirilgan. Shu boisdan,
pedagogik mahoratni yangi bosqichga olib chiqadigan usullarni qo‘llash zarurati
tobora ortmoqda.
1. Interfaol o‘qitish usullari.
Interfaol metodlar talaba va o‘qituvchi o‘rtasida o‘zaro muloqotni kuchaytirish, o‘quv
jarayonini jonlantirishga xizmat qiladi. Klaster tuzish, aqliy hujum, debat, “Baliq
skeleti”, “Insert”, “Venn diagrammasi” kabi texnikalar talabalarning tahliliy va
tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bunday uslublar orqali talaba faqat
tinglovchi emas, balki faol ishtirokchi, muammo yechimini topuvchi shaxsga aylanadi.
2. Talaba markazli yondashuv.
Zamonaviy ta’limda “o‘qituvchi markazli” yondashuvdan “talaba markazli”
yondashuvga o‘tish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bu yondashuvga ko‘ra, o‘qituvchi
– yo‘l ko‘rsatuvchi, muammo qo‘yuvchi va maslahat beruvchi sifatida ishtirok etadi.
Talaba esa o‘z-o‘zini anglaydigan, mustaqil qaror qabul qila oladigan faol shaxsga
aylanadi. Bu jarayonda muammoli ta’lim, loyihalar asosida o‘qitish va o‘zlashtirishni
individuallashtirish usullari samarali natija beradi.
3. Innovatsion texnologiyalar va raqamli platformalar.
Axborot-kommunikatsion texnologiyalarni (AKT) o‘quv jarayoniga integratsiyalash –
zamonaviy pedagogik yondashuvning ajralmas qismidir. Moodle, Google Classroom,
Kahoot, Quizizz kabi platformalar orqali darslarni tashkil etish talabalarning
motivatsiyasini oshiradi, ularni mustaqil ishlashga undaydi. Bundan tashqari, sun’iy
76
intellekt yordamida moslashtirilgan ta’lim, multimedia vositalari orqali vizual
materiallardan foydalanish ham o‘rganishni osonlashtiradi.
4. Reflektiv yondashuv.
Yangi pedagogik yondashuvlardan biri bu – reflektiv o‘qitish usulidir. Bu usulda talaba
o‘z bilimini, fikrini, his-tuyg‘ularini baholash, o‘z ustida ishlash ko‘nikmalarini
shakllantiradi. O‘qituvchi esa har bir darsdan so‘ng tahlil olib boradi, o‘z faoliyatidagi
kamchilik va yutuqlarni aniqlaydi. Bu esa doimiy professional o‘sish va sifatli ta’limni
ta’minlaydi.
5. Motivatsiya va psixopedagogik yondashuvlar.
Talabalarni o‘qishga undash, ularda ichki rag‘bat uyg‘otish zamonaviy pedagogning
asosiy vazifalaridandir. Psixologik yondashuvlar – Maslou nazariyasi, SDT (Self-
Determination Theory), Dyuining tajriba asosidagi ta’lim yondashuvi va boshqalar bu
borada samarali asos bo‘lib xizmat qiladi. Pedagog talabaning qiziqishlari, ehtiyojlari
va maqsadlariga asoslangan o‘quv strategiyasini tanlashi lozim.
6. Pedagogik mahoratni oshirishning yo‘llarim.
Zamonaviy o‘qituvchining mahorati – bu nafaqat bilim, balki samarali aloqa,
innovatsion yondashuvlarni qo‘llay olish, shuningdek, o‘z ustida ishlashga
tayyorlikdir. Treninglar, seminarlar, master-klasslar, ochiq darslar va ilmiy-metodik
konferensiyalar bu borada asosiy vosita sifatida xizmat qiladi.
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, oliy o‘quv yurtlarida yangi pedagogik mahorat usullarini
qo‘llash ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish, talabaning mustaqil fikrlashi,
ijodiy yondashuvi va tanqidiy tahlil qilish qobiliyatini shakllantirishda muhim o‘rin
tutadi. Interfaol metodlar, talaba markazli yondashuv, raqamli texnologiyalar va
reflektiv ta’lim usullari orqali zamonaviy pedagogik yondashuvlar muvaffaqiyatli joriy
etilishi mumkin.
Zamonaviy pedagog nafaqat bilim beruvchi, balki tarbiyachi, yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi
va motivatsiya beruvchi shaxs sifatida doimiy ravishda o‘z ustida ishlashi, pedagogik
mahoratini takomillashtirib borishi lozim. Shu nuqtai nazardan, pedagogik faoliyatda
yangiliklarni tatbiq etish, metodik yondashuvlarni yangilash va talaba shaxsini
rivojlantirishga xizmat qiluvchi vositalardan unumli foydalanish bugungi ta’lim tizimi
oldidagi eng muhim vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.
77
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Axmedova M.X. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent:
TDPU, 2020.
2. Rasulova D.A. Oliy ta’limda interfaol o‘qitish metodlari. – Toshkent: Fan, 2019.
3. Vohidov A.S. Innovatsion ta’lim texnologiyalari. – Samarqand: SamDU, 2021.
4. Jononov Sh.A. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2022.
5. Brown, H.D. Principles of Language Learning and Teaching. – New York: Pearson
Education, 2015.
6. Biggs, J. & Tang, C. Teaching for Quality Learning at University. – London: Open
University Press, 2011.
7. Vygotsky, L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
8. Kolb, D.A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and
Development. – New Jersey: Prentice Hall, 1984.
9. Dewey, J. Experience and Education. – New York: Macmillan, 1938.
10. Shamsiyeva R. Interfaol ta’lim metodlarining psixopedagogik asoslari. – Toshkent:
Ilm Ziyo, 2020.
11. Anderson, L.W., & Krathwohl, D.R. A Taxonomy for Learning, Teaching, and
Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. – New York:
Longman, 2001.
12. UNESCO. ICT in Education: A Critical Literature Review and Its Implications. –
Paris: UNESCO Publishing, 2014.
