47
YENGIL SANOATNING IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI VA
ISTIQBOLLARI
Jo‘rayeva Lola
Termiz davlat universiteti o‘qituvchisi
Shoqosimova Aziza
Koʻchkinova Gulbadan
Maqsudaliyeva Surayyo
Ismoilova Sevinch
Termiz davlat universiteti talabalari
Annotatsiya
Ushbu maqolada yengil sanoatning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni va uning
istiqbollari tahlil qilingan. Maqolada ushbu tarmoqning milliy iqtisodiyotga ta’siri,
bandlik darajasini oshirishdagi roli va eksport salohiyati ko‘rib chiqilgan. Shuningdek,
innovatsion texnologiyalarni joriy etish va barqaror rivojlanish strategiyalari ham
muhokama qilingan.
Kalit so’zlar.
Yengil sanoat, iqtisodiy rivojlanish, investitsiya, innovatsiya,
eksport, bandlik.
Abstract
This article analyzes the role of light industry in economic development and its
prospects. The article examines the impact of this sector on the national economy, its
role in increasing employment levels, and its export potential. It also discusses
strategies for the introduction of innovative technologies and sustainable development.
Keywords.
Light industry, economic development, investment, innovation,
exports, employment.
KIRISH
Yengil sanoat har qanday mamlakat iqtisodiyoti uchun muhim tarmoq
hisoblanadi. Bu tarmoqning rivojlanishi aholi bandligini oshirish, eksport hajmini
ko‘paytirish va ichki bozorda mahalliy mahsulotlar ulushini oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston uchun ham yengil sanoat strategik ahamiyatga ega bo‘lib, iqtisodiy
barqarorlik va rivojlanish jarayonining muhim bo‘g‘inlaridan biridir.
Keyingi yillarda O‘zbekistonda yengil sanoatni rivojlantirish bo‘yicha qator
islohotlar amalga oshirilmoqda. Hukumat tomonidan mazkur sohani qo‘llab-
quvvatlash uchun investitsiyalar jalb qilinmoqda, xususan, xorijiy investorlar uchun
qulay sharoitlar yaratilmoqda. Yengil sanoatning rivojlanishi bilan bog‘liq asosiy
muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ham muhim masala hisoblanadi.
48
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, yengil sanoatning rivojlanishi ishlab
chiqarish samaradorligini oshirish, innovatsiyalarni jalb qilish va global bozorga
chiqish bilan bog‘liqdir. Masalan, Xitoy va Turkiya tajribasi yengil sanoatni
rivojlantirish uchun davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash muhimligini ko‘rsatadi.
O‘zbekistonda ham bu sohada qator islohotlar amalga oshirilmoqda.
O‘zbekistonda ham yengil sanoat sohasida davlat tomonidan amalga
oshirilayotgan islohotlar sezilarli natijalarga olib kelmoqda. So‘nggi yillarda sanoat
mahsulotlarini eksport qilish hajmi oshdi, ishlab chiqarish samaradorligi yaxshilandi.
Shu bilan birga, ilmiy maqolalar va iqtisodiy hisobotlar yengil sanoatning istiqbollari
va muammolari haqida muhim ma’lumotlar taqdim etadi.
Maqolada iqtisodiy tahlil usullari, statistik ma’lumotlar va empirik tadqiqotlar
asosida yengil sanoatning rivojlanish darajasi o‘rganildi. Tahlil jarayonida davlat
statistikasi va xalqaro tashkilotlar ma’lumotlaridan foydalanildi.
Analitik usullar orqali sanoat ishlab chiqarishi va eksport hajmi tahlil qilindi.
Shuningdek, sohaning istiqbollari bo‘yicha ekspert fikrlari ham o‘rganildi. Olingan
natijalar asosida yengil sanoatning iqtisodiy rivojlanishdagi roli haqida xulosalar
chiqarildi.
NATIJALAR
Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda yengil sanoat
sezilarli darajada rivojlandi. Ishlab chiqarish hajmi va eksport hajmi keskin oshdi,
yangi ish o‘rinlari yaratildi. Ayniqsa, 2020-yildan keyingi davrda pandemiyadan keyin
sohani tiklash va rivojlantirish bo‘yicha qator chora-tadbirlar amalga oshirildi.
Quyidagi jadvalda yengil sanoatning asosiy ko‘rsatkichlari keltirilgan:
Yil
Ishlab chiqarish
hajmi (mlrd so‘m)
Eksport hajmi
(mln $)
Yangi ish
o‘rinlari (ming)
Investitsiyalar
(mlrd so‘m)
2018 7 500
1 200
50
2 500
2019 8 200
1 350
55
2 800
2020 9 000
1 500
60
3 200
2021 10 500
1 800
70
3 700
2022 12 000
2 100
80
4 500
2023 13 800
2 500
90
5 200
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, yengil sanoat tarmog‘ida ishlab chiqarish hajmining
o‘sishi bilan birga xorijiy investitsiyalar hajmi ham oshgan. Bu esa sanoat
korxonalarining
texnologik
modernizatsiyasini
tezlashtirishga
va
mehnat
unumdorligini oshirishga xizmat qilmoqda.
49
Yengil sanoatning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni va istiqbollari juda muhim,
chunki u mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda, ish o‘rinlarini yaratishda,
eksport salohiyatini oshirishda va xalqaro savdoda raqobatbardoshligini oshirishda
muhim rol o‘ynaydi. Yengil sanoat, asosan, to‘qimachilik, kiyim-kechak, poyabzal,
oziq-ovqat va boshqa iste'mol mollari ishlab chiqarishga qaratilgan soha bo‘lib, uning
iqtisodiy ahamiyati quyidagi jihatlardan ko‘rinadi:
1. Ish o‘rinlari yaratish
Yengil sanoat ko‘plab odamlarni ish bilan ta'minlaydi, bu esa bandlikni oshiradi
va iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatlaydi. Ayniqsa, ayollar uchun ish o‘rinlari yaratish
sohaning ijtimoiy ahamiyatini oshiradi.
2. Mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish
Yengil sanoatning rivojlanishi mahalliy ishlab chiqarish va ishlab chiqarish
quvvatlarini oshirishga yordam beradi. Bu, o‘z navbatida, import o‘rnini bosadigan
mahsulotlar ishlab chiqarishni kuchaytiradi va iqtisodiyotda qiymat yaratadi.
3. Eksport salohiyatini oshirish
Yengil sanoat mahsulotlari, ayniqsa, to‘qimachilik va kiyim-kechak sanoati,
mamlakatlarning eksport salohiyatini oshirishda katta rol o‘ynaydi. Keng miqyosda
eksport qilish orqali yengil sanoat milliy iqtisodiyotni mustahkamlaydi.
4. Texnologik innovatsiyalar
Yengil sanoatning rivoji texnologik innovatsiyalarni joriy qilishni ta'minlaydi.
Yangi texnologiyalarni ishlab chiqarish jarayoniga tatbiq etish orqali samaradorlikni
oshirish mumkin.
5. Barqaror rivojlanish
Yengil sanoat, shuningdek, ekologik jihatdan toza texnologiyalarni ishlab
chiqishda ham muhim rol o‘ynaydi. Barqaror ishlab chiqarish va qayta tiklanuvchi
resurslar bilan ishlash orqali ekologik barqarorlikni ta'minlash mumkin.
50
Istiqbollar:
•
Yoshlar uchun ish o‘rinlarini yaratish
: Yengil sanoat yoshlarning
bandligini oshirishda va ularni malakali ish kuchiga aylantirishda muhim omil bo‘lishi
mumkin.
•
Texnologik rivojlanish va raqobatbardoshlik
: Texnologiyalarning
yangilanishi, yuqori sifatli mahsulotlar ishlab chiqarish va raqobatbardoshlikni oshirish
yengil sanoatning istiqboli uchun muhim yo‘nalishdir.
•
Xalqaro bozorlarda raqobat
: Yengil sanoat mahsulotlari uchun yangi
eksport bozorlarini topish va xalqaro bozorlar bilan hamkorlikni kengaytirish
istiqbollari mavjud.
Shu bilan birga, yengil sanoat rivojlanishi uchun quyidagi omillarni hisobga
olish zarur:
•
Resurslar va infrastrukturaga sarmoya
: Zarur infratuzilma va ishlab
chiqarish resurslarini ta'minlash.
•
Mahsulot sifatini oshirish
: Innovatsiyalar va texnologiyalarni joriy etish
orqali sifatni yaxshilash.
•
Xalqaro hamkorlik
: Yengil sanoat mahsulotlarini eksport qilishda
xalqaro hamkorlikni kuchaytirish.
XULOSA
O‘zbekistonda yengil sanoatning rivojlanishi iqtisodiy barqarorlik va bandlik
darajasining oshishiga xizmat qilmoqda. Kelajakda bu sohada innovatsion
texnologiyalarni joriy etish, eksport salohiyatini kengaytirish va davlat tomonidan
qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish zarur.
Kelajakda bu sohada innovatsion texnologiyalarni joriy etish, ishlab chiqarish
jarayonlarini modernizatsiya qilish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashni
kuchaytirish zarur. Shuningdek, yengil sanoat korxonalarining xalqaro bozorga chiqish
imkoniyatlarini kengaytirish uchun yangi strategiyalar ishlab chiqish lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari.
2.
Jahon banki hisobotlari (2022).
3.
Xitoy va Turkiyaning yengil sanoat bo‘yicha tajribasi.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yengil sanoatni rivojlantirishga
oid qarorlari.
5.
Iqtisodiy tadqiqot markazi hisobotlari.
