38
O‘ZBEKISTONDA MAHALLA YETAKCHILARINING IQTISODIY
RIVOJLANISH VA TADBIRKORLIKNI QO‘LLAB-QUVVATLASHDAGI
ROLI
Jo‘rayeva Lola
Termiz davlat universiteti o’qituvchisi
Abrayqulov Behro'z Dilshod oʻgʻli
Donayev Davron Komil oʻgʻli
Eshboyev Samandar Juma oʻgʻli
Hasanov Bekzod Abdurazzoq oʻgʻli
Jumayev Axrorjon Mo'ydinjon oʻgʻli
Termiz davlat universiteti talabalari
Annotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekistonda mahalla yetakchilarining iqtisodiy rivojlanish
jarayonidagi o‘rni va tadbirkorlikni rivojlantirishdagi hissasi tahlil qilinadi. Mahalla
yetakchilarining kichik biznes va oilaviy tadbirkorlikni rag‘batlantirishdagi vazifalari,
mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari yoritiladi.
Kalit so’zlar.
Mahalla, yetakchi, iqtisodiy rivojlanish, tadbirkorlik, kichik
biznes, ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlik.
Abstract
This article analyzes the role of mahalla leaders in the process of economic
development and their contribution to the development of entrepreneurship in
Uzbekistan. It highlights the tasks of mahalla leaders in promoting small businesses
and family entrepreneurship, existing problems and ways to solve them.
Keywords.
Neighborhood, leader, economic development, entrepreneurship,
small business, socio-economic sustainability.
KIRISH
Mahalla O‘zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy tizimning muhim instituti bo‘lib,
aholining turmush darajasini oshirish va iqtisodiy rivojlanishga bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Mahalla yetakchilari esa ushbu jarayonda asosiy rolni o‘ynab, aholining
iqtisodiy faolligini oshirish, tadbirkorlikni rivojlantirish va yangi ish o‘rinlarini
yaratish bo‘yicha tashabbuslarni ilgari suradi. Ushbu maqolada mahalla
yetakchilarining iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashdagi
vazifalari va istiqbollari ko‘rib chiqiladi.
O‘zbekistonda
mahalla
yetakchilari
jamiyatning
ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Ular mahalla aholisi, ayniqsa tadbirkorlar va kichik
biznes egalari bilan bevosita muloqotda bo‘lib, mahalliy darajada iqtisodiy
39
tashabbuslarni
qo‘llab-quvvatlashga
ko‘maklashadi.
Mahalla
institutining
mustahkamlanishi natijasida bu yetakchilarning iqtisodiy jarayonlardagi ishtiroki
yanada ortib bormoqda.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
O‘zbekistonda mahalla boshqaruv tizimining iqtisodiy rivojlanishga ta’siri
bo‘yicha bir qator ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, iqtisodiy barqarorlik,
kichik biznes va oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha olib borilgan ilmiy
izlanishlar mahallaning muhimligini tasdiqlaydi. Tadqiqotlarga ko‘ra, mahalla
yetakchilari aholining iqtisodiy savodxonligini oshirish, imtiyozli kredit olish
jarayonlariga yo‘naltirish, startap loyihalarni qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlarda
muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, mavjud muammolar, jumladan, resurslarning
yetarli emasligi, huquqiy bazaning takomillashtirilishi lozimligi ham aniqlangan.
Maqolada iqtisodiy tahlil, solishtirma tahlil va statistik usullardan foydalanildi.
Tadqiqot jarayonida mahalla yetakchilarining tadbirkorlik subyektlari bilan o‘zaro
aloqalari, ularning moliyaviy va ma'muriy resurslarga bo‘lgan ta’siri o‘rganildi.
Shuningdek, mavjud qonunchilik bazasi va xorijiy tajriba ham tahlil qilindi.
NATIJALAR
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston mahalla tizimi orqali kichik biznes va
oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qator chora-tadbirlarni amalga
oshirmoqda. Mahalla yetakchilari aholiga biznesni boshlash uchun maslahat berish,
kredit resurslariga yo‘naltirish, ijtimoiy infratuzilmani yaxshilash kabi yo‘nalishlarda
muhim vazifalarni bajaradi.
Quyidagi jadvalda mahalla yetakchilarining iqtisodiy rivojlanishga ta’sir
qiluvchi asosiy yo‘nalishlari keltirilgan:
Yo‘nalish
Mahalla yetakchilarining vazifalari
Kichik biznesni
rivojlantirish
Yangi tadbirkorlik subyektlarini qo‘llab-quvvatlash,
biznes loyihalarni rag‘batlantirish
Moliyaviy yordam
Bank kreditlari, davlat grantlari va subsidiyalar
bo‘yicha yo‘naltirish
Ijtimoiy infratuzilmani
rivojlantirish
Mahallalarda bozorlar, savdo shoxobchalari va ishlab
chiqarish korxonalarini rivojlantirish
Bandlikni oshirish
Yangi ish o‘rinlari yaratish va kasbiy tayyorgarlik
kurslarini tashkil qilish
Aholi iqtisodiy
savodxonligini oshirish
Biznes-treninglar va seminarlarni o‘tkazish
40
Mahalla yetakchilarining iqtisodiy rivojlanishga ta’siri
1.
Tadbirkorlikni rivojlantirishga ko‘mak
Mahalla yetakchilari aholining biznes yuritish ko‘nikmalarini oshirishga yordam
berib, davlat va nodavlat tashkilotlari bilan tadbirkorlarni bog‘lashda vositachilik
qiladi. Shu orqali yangi ish o‘rinlari yaratilishiga va oilaviy tadbirkorlik rivojlanishiga
hissa qo‘shiladi.
2.
Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash imkoniyatlarini targ‘ib qilish
Mahalla yetakchilari tadbirkorlarga imtiyozli kreditlar, davlat subsidiyalari va
grantlar haqida ma’lumot berish orqali ularga moliyaviy resurslardan samarali
foydalanish imkoniyatini yaratadi. Shu bilan birga, ular biznes loyihalarni ishlab
chiqishda ham maslahatlar beradi.
3.
Hunarmandchilik va oilaviy biznesni rivojlantirish
Ko‘plab mahallalarda an’anaviy hunarmandchilik tarmoqlari rivojlanmoqda.
Mahalla yetakchilari ushbu tarmoqlarga e’tibor qaratib, oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlaydi, mahsulotlarni ichki va tashqi bozorlarga olib chiqishda ko‘maklashadi.
Mahalla yetakchilarining tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashdagi roli
1.
Ishbilarmonlik muhitini yaratish
Mahallalarda tadbirkorlik faoliyati uchun qulay shart-sharoitlarni shakllantirish,
huquqiy va iqtisodiy ko‘mak berish mahalla yetakchilarining asosiy vazifalaridan biri
hisoblanadi.
2.
Bozor talablarini o‘rganish va tadbirkorlarga yo‘naltirish berish
Mahalla yetakchilari hududiy iqtisodiy rivojlanish tendensiyalarini tahlil qilib,
tadbirkorlarga talab yuqori bo‘lgan mahsulot va xizmatlar haqida yo‘nalish beradi.
3.
Yoshlar va ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash
Mahalla yetakchilari yoshlarni biznesga jalb qilish, ayollar tadbirkorligini
rivojlantirish, startap loyihalarni ilgari surish kabi tashabbuslarni ilgari surish orqali
ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka hissa qo‘shadi.
O‘zbekistonning iqtisodiy siyosatida mahalla yetakchilarining roli ortib
borayotgani mahalliy tadbirkorlikning rivojlanishiga, yangi ish o‘rinlarining
yaratilishiga va aholi farovonligining oshishiga xizmat qilmoqda.
XULOSA
O‘zbekistonda mahalla yetakchilari iqtisodiy rivojlanish va tadbirkorlikni
qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi. Ularning faoliyati natijasida mahallalarda
kichik biznes rivojlanib, yangi ish o‘rinlari yaratilmoqda. Shuningdek, aholining
iqtisodiy savodxonligini oshirish va kredit mablag‘lariga yo‘naltirish borasida ham
mahalla yetakchilarining roli katta. Kelajakda ularning faoliyatini yanada samarali
qilish uchun huquqiy asoslarni mustahkamlash, moliyaviy resurslarni ko‘paytirish va
innovatsion yondashuvlarni joriy etish zarur.
41
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Karimov, I. A. (1995). "O‘zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o‘tish
strategiyasi". Toshkent: O‘zbekiston.
2.
Abduraxmonov, Q. X. (2018). "Tadbirkorlik asoslari". Toshkent: Fan va
texnologiya.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari va farmonlari. (2022).
4.
Xudoyberganov, R. (2020). "Ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishda mahallaning
o‘rni". Toshkent: Iqtisodiyot va innovatsiya.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2021). "Mahalla tizimini
rivojlantirish dasturi".
